İftiâl babından Lefif-i Makrun fellərinin müxtəlif nümunələri
| İftial Lefif-i Makrun | Mazi | Muzari | Məzdər |
| Vezin | إِفْتَعَلَ | يَفْتَعِلُ | إِفْتِعَالاً |
| Mövzun | إِحْتَوَى | يَحْتَوِي | إِحْتِوَاءً |
| Əsli | إِحْتَوَيَ | يَحْتَوِيُ | إِحْتِوَايًا |
إِحْتَوَى "içərdi, ehtiva etdi" feilinin Lefif-i Makrun olan mazi bir feil olduğunu qeyd edək. Əsli إِحْتَوَيَ şəklindədir və lam ul-feil ya hərfi i'lal qaydasından sonra إِحْتَوَى olur.
إِحْتَوَى feilinin İ'lali
| Vezin | إِفْتَعَلَ |
| Əsli | إِحْتَوَيَ |
| ya elif oldu | إِحْتَوَى |
يَحْتَوِي feilinin İ'lali
| Vezin | يَفْتَعِلُ |
| Əsli | يَحْتَوِيُ |
| ya sakin edildi | يَحْتَوِي |
Emsile-i Muxtəlifə
| مُحْتَوٍ |
| مُحْتَوًى |
| لَمْ يَحْتَوِ |
| لَمَّا يَحْتَوِ |
| مَا يَحْتَوِي |
| لاَ يَحْتَوِي |
| لَنْ يَحْتَوِيَ |
| لِيَحْتَوِ |
| لاَ يَحْتَوِ |
| إِحْتَوِ |
| لاَ تَحْتَوِ |
| مُحْتَوًى |
| إِحْتِوَاءَةً وَاحِدَةً |
| إِحْتِوَاءَةً حَسَنَةً |
| حُتَيٌّ |
| إِحْتِوَائِيٌّ |
| أَحْسَنُ إِحْتِوَاءً |
| مَا أَحْسَنَ إِحْتِوَائَهُ |
| أَحْسِنْ بِإِحْتِوَائِهِ |
Muzari Feillərin Məchulləri
İftial babından gələn Lefif-i Makrun olan məlum bir muzari feil məchul etmək istədikdə, muzaraət hərfini dammə, ayn ul-feili isə fətxəli etmək kifayətdir.
| Məchul | Məlum |
| يُحْتَوَى | يَحْتَوِي |
| لَمْ يُحْتَوَ | لَمْ يَحْتَوِ |
| لَمَّا يُحْتَوَ | لَمَّا يَحْتَوِ |
| مَا يُحْتَوَى | مَا يَحْتَوِي |
| لاَ يُحْتَوَى | لاَ يَحْتَوِي |
| لَنْ يُحْتَوَى | لَنْ يَحْتَوِيَ |
| لِيُحْتَوَ | لِيَحْتَوِ |
| لاَ يُحْتَوَ | لاَ يَحْتَوِ |
| لِتُحْتَوَ | إِحْتَوِ |
| لاَ تُحْتَوَ | لاَ تَحْتَوِ |
Emr-i Hazır Çəkimləri
Emr-i hazır siqalarını müxatab və müxataba siqalarından əldə edirik. Amma praktik olaraq İftial babının əmr siqasının إِفْتَعِلْ olduğunu bilək. Bu babdan gələn Lefif-i Makrun feilinin emr-i hazır siqası إِفْتَعِ şəklindədir.
| إِحْتَوِ | تَحْتَوِي |
| إِحْتَوِيَا | تَحْتَوِيَانِ |
| إِحْتَوُوا | تَحْتَوُونَ |
| إِحْتَوِي | تَحْتَوِينَ |
| إِحْتَوِيَا | تَحْتَوِيَانِ |
| إِحْتَوِينَ | تَحْتَوِينَ |
Emr-i Hazır Prosesi
| Müfrəd müzekkər müxatab feilimiz | تَحْتَوِي |
| Muzaraət hərfi hazf edildi | حْتَوِي |
| Sonu cəzm edildi | حْتَوِ |
| Baba aid olan kəsrəli vasıl həmzəsi gəldi | إِحْتَوِ |
Emr-i Qayıb Çəkimləri
Emr-i Qayıb çəkimlərini qayıb və qayıbə olan muzari feillərin əvvəlinə kəsrəli bir "lam" ədatı "lam ul-emir" olan əmr lamı əlavə olunur və sonu hərəkəli olan muzari feilinin hərəkəsini cəzm edirik, sonu illətli olan muzari feildən isə o illəti hazf edirik, cəmi müənnəs nunu istisna olmaqla muzari feillərin nunlarını da düşürük. Cəmi müzekkər qayıb siqasından nun düşəndə yerinə bir elif gəlir.
| لِيَحْتَوِ | يَحْتَوِي |
| لِيَحْتَوِيَا | يَحْتَوِيَانِ |
| لِيَحْتَوُوا | يَحْتَوُونَ |
| لِتَحْتَوِ | تَحْتَوِي |
| لِتَحْتَوِيَا | تَحْتَوِيَانِ |
| لِيَحْتَوِينَ | يَحْتَوِينَ |
Emr-i Qayıb Prosesi
| Feil | يَحْتَوِي | تَحْتَوِي |
| Əmr lamı əlavə olundu | لِيَحْتَوِي | لِتَحْتَوِي |
| sonu cəzm edildi | لِيَحْتَوِ | لِتَحْتَوِ |
| Son halı | لِيَحْتَوِ | لِتَحْتَوِ |
İsm-i Fail
İftial babından gələn Lefif-i Makrun bir feilinin ism-i fail siqası مُفْتَعِلٌ veznindədir. Məlum muzari feilinin əvvəlinə damməli bir mim əlavə etməklə də əldə etmək olar.
| İsm-i Fail | Məlum Muzari |
| مُفْتَعِلٌ | يَحْتَوِي |
| مُحْتَوٍ | مُحْتَوٍ |
İftial babından gələn Lefif-i Makrun bir feilinin ism-i fail siqasında bir sıra i'lal qaydaları mövcuddur. İftial babının ism-i fail siqası مُفْتَعِلٌ şəklindədir. Mövzumuza aid olan ism-i fail مُحْتَوٍ kəlməsinin əsli, مُجْتَمِعٌ feilində olduğu kimi مُفْتَعِلٌ veznindən مُحْتَوِيٌ şəklində gəlir. مُحْتَوِيٌ kəlməsində isə; lam ul-feil vav və ya ya hərfi damməli və əvvəlki hərf də kəsrəli olarsa, o halda o vav və ya ya hərfi sakin edilir qaydasına görə مُحْتَوِيٌ kəlməmiz مُحْتَوِينْ olur. مُحْتَوِينْ kəlməsində, sakin ya ilə tenvin üçün olan sakin nun bir arada qalır və ictima-i sakineyn "iki sakinin bir araya gəlməsi" meydana çıxır. Bir kəlmədə yan-yana iki sakin gəldikdə tələffüzü caiz olmadığından مُحْتَوِينْ kəlməsindən ya hərfi hazf edilir və kəlməmiz مُحْتَوِنْ olur. Bundan sonra مُحْتَوِنْ kəlməsindəki sakin nun ma qablındakı hərfin hərəkəsinə tabe olur və kəlməmiz son halını alaraq مُحْتَوٍ olur.
| İsm-i Fail Siqası | مُفْتَعِلٌ |
| Kəlməmiz | مُحْتَوٍ |
| Əsli | مُحْتَوِيٌ |
| ya sakin edildi | مُحْتَوِينْ |
| ya hazf edildi | مُحْتَوِنْ |
| tenvin ma qablına tabe oldu | مُحْتَوٍ |
İsm-i Meful
İftial babından gələn bütün feillərdə ism-i meful siqası مُفْتَعَلٌ şəklindədir. Məchul muzari feilinin muzaraət hərfi yerinə mim hərfi gətirməklə əldə edə bilərik və ya ism-i failin ayn ul-feilini fətxələyə bilərik.
| İsm-i Fail | Məchul Muzari |
| مُحْتَوٍ | يُحْتَوَى |
| مُحْتَوًى | مُحْتَوًى |
İftial babından gələn Lefif-i Makrun bir feilinin ism-i meful siqasında bir sıra i'lal qaydaları mövcuddur. İftial babının ism-i meful siqası مُفْتَعَلٌ şəklindədir. Mövzumuza aid olan ism-i meful مُحْتَوًى kəlməsinin əsli, مُجْتَمَعٌ feilində olduğu kimi مُفْتَعَلٌ veznindən مُحْتَوَيٌ şəklində gəlir. مُحْتَوَيٌ kəlməsində isə; vav və ya ya hərfləri hərəkəli olub əvvəlki hərf də fətxəli olarsa, o halda o vav və ya ya hərfi elif hərfinə çevrilir qaydasına görə مُحْتَوَيٌ kəlməmiz مُحْتَوَانْ olur. مُحْتَوَانْ kəlməsində, lam ul-feil ya hərfindən çevrilmiş sakin elif ilə tenvin üçün olan sakin nun bir arada qalır və ictima-i sakineyn "iki sakinin bir araya gəlməsi" meydana çıxır. Bir kəlmədə yan-yana iki sakin gəldikdə tələffüzü caiz olmadığından مُحْتَوَانْ kəlməsindən ya hərfindən çevrilmiş sakin elif hərfi hazf edilir və kəlməmiz مُحْتَوَنْ olur. Bundan sonra مُحْتَوَنْ kəlməsindəki sakin nun ma qablındakı hərfin hərəkəsinə tabe olur və kəlməmiz son halını alaraq مُحْتَوًى olur.
| İsm-i Meful Siqası | مُفْتَعَلٌ |
| Kəlməmiz | مُحْتَوًى |
| Əsli | مُحْتَوَيٌ |
| ya elif oldu | مُحْتَوَانْ |
| elif hazf edildi | مُحْتَوَنْ |
| tenvin ma qablına tabe oldu | مُحْتَوًى |
Masdar-ı Qeyri Mimî
Masdar-ı Qeyri Mimî olan إِحْتِوَاءٌ kəlməsinin əsli إِجْتِمَاعٌ kimi إِفْتِعَالٌ veznindən إِحْتِوَايٌ şəklində gəlir. Bundan sonra إِحْتِوَايٌ kəlməmizdə; vav və ya ya hərfi artıq elifdən sonra gələrsə, yüngüllük üçün həmzəyə çevrilir və إِحْتِوَايٌ olan kəlməmizdəki vav hərfi həmzəyə çevrilir və masdarımız إِحْتِوَاءٌ olur.
Emsile-i Muttaride
| إِحْتَوَوْا | إِحْتَوَيَا | إِحْتَوَى | ||
| إِحْتَوَيْنَ | إِحْتَوَتَا | إِحْتَوَتْ | ||
| إِحْتَوَيْتُمْ | إِحْتَوَيْتُمَا | إِحْتَوَيْتَ | ||
| إِحْتَوَيْتُنَّ | إِحْتَوَيْتُمَا | إِحْتَوَيْتِ | ||
|
||||
| يَحْتَوُونَ | يَحْتَوِيَانِ | يَحْتَوِي | ||
| يَحْتَوِينَ | تَحْتَوِيَانِ | تَحْتَوِي | ||
| تَحْتَوُونَ | تَحْتَوِيَانِ | تَحْتَوِي | ||
| تَحْتَوِينَ | تَحْتَوِيَانِ | تَحْتَوِينَ | ||
|
||||
Bu feilinin bütün çəkimləri təsrifat bölməsində yer alacaqdır.