İnfiâl babından Lefif-i Makrun fellərinin müxtəlif nümunələri

İnfiâl Lefif-i Makrun	Mazi	Muzari	Məzdər
Vəzn	إِنْفَعَلَ	يَنْفَعِلُ	إِنْفِعَالاً
Mövzun	إِنْطَوَى	يَنْطَوِي	إِنْطِوَاءً
Əsli	إِنْطَوَيَ	يَنْطَوِيُ	إِنْطِوَايًا

إِنْطَوَى "içərdi, büküldü, şamil oldu" feilinin Lefif-i Makrun olan mazi bir feil olduğu deyilir. Əsli إِنْطَوَيَ şəklindədir və lâm ul-fiil ya hərfi i'lâl qaydasından sonra إِنْطَوَى olur. 

إِنْطَوَى feilinin i'lâli

Vəzn	إِنْفَعَلَ
Əsli	إِنْطَوَيَ
ya əlif oldu	إِنْطَوَى

يَنْخَلِي feilinin i'lâli

Vəzn	يَنْفَعِلُ
Əsli	يَنْطَوِيُ
ya sakin oldu	يَنْطَوِي

Müxtəlif nümunələr

مُنَطَوٍ

مُنْطَوًى عَلَيْهِ

لَمْ يَنْطَوِ

لَمَّا يَنْطَوِ

مَا يَنْطَوِي

لاَ يَنْطَوِي

لَنْ يَنْطَوِيَ

لِيَنْطَوِ

لاَ يَنْطَوِ

إِنْطَوِ

لاَ تَنْطَوِ

مُنْطَوًى

إِنْطِوَاءَةً وَاحِدَةً

إِنْطِوَاءَةً حَسَنَةً

نُطَيٌّ

إِنْطِوَائِيٌّ

أَحْسَنُ إِنْطِوَاءً

مَا أَحْسَنَ إِنْطِوَائَهُ

أَحْسِنْ بِإِنْطِوَائِهِ

Muzari feilərin məchul formaları

İnfiâl babından gələn Lefif-i Makrun məlum bir muzari feil məchul etmək istədikdə, muzaraət hərfini dammə, ayn ul-fiili isə fətxəli etmək kifayətdir. 

Məchul

Məlum

يُنْطَوَى لَهُ	يَنْطَوِي
لَمْ يُنْطَوَ لَهُ	لَمْ يَنْطَوِ
لَمَّا يُنْطَوَ لَهُ	لَمَّا يَنْطَوِ
مَا يُنْطَوَى لَهُ	مَا يَنْطَوِي
لاَ يُنْطَوَى لَهُ	لاَ يَنْطَوِي
لَنْ يُنْطَوَى لَهُ	لَنْ يَنْطَوِيَ
لِيُنْطَوَ لَهُ	لِيَنْطَوِ
لاَ يُنْطَوَ لَهُ	لاَ يَنْطَوِ
لِيُنْطَوَ لَكَ	إِنْطَوِ
لاَ يُنْطَوَ لَكَ	لاَ تَنْطَوِ

Hazır əmr formaları

Hazır əmr şəkillərini müxatəb və müxatəbə formalarından əldə edirik. Amma praktik olaraq İnfiâl babının əmr formasının إِنْفَعِلْ olduğunu bilmək lazımdır. Bu babdan gələn Lefif-i Makrun feilinin hazır əmr forması إِنْفَعِ şəklindədir.

إِنْطَوِ	تَنْطَوِي
إِنْطَوِيَا	تَنْطَوِيَانِ
إِنْطَوُوا	تَنْطَوُونَ
إِنْطَوِي	تَنْطَوِينَ
إِنْطَوِيَا	تَنْطَوِيَانِ
إِنْطَوِينَ	تَنْطَوِينَ

Hazır əmr prosesi

Müfred müzekker müxatəb feilimiz	تَنْطَوِي
Muzaraət hərfi hazf edildi	نْطَوِي
Sonu cəzm olundu	نْطَوِ
Baba aid olan kəsrəli vasıl həmzəsi gəldi	إِنْطَوِ

Qayıb əmr formaları

Qayıb əmr formalarını qayıb və qayıbə olan muzari feilərin əvvəlinə kəsrəli "lam" ədatı (lam ul-emir) əlavə olunur və sonu hərəkəli olan muzari feil cəzm olunur, sonu illetli olan muzari feil isə sonu hazf edilir, cəmi müənnəs nunundan başqa muzari feilərin nunları da düşür. Cəmi müzekker qayıb formasından nun düşəndə yerinə bir əlif gəlir. 

لِيَنْطَوِ	يَنْطَوِي
لِيَنْطَوِيَا	يَنْطَوِيَانِ
لِيَنْطَوُوا	يَنْطَوُونَ
لِتَنْطَوِ	تَنْطَوِي
لِتَنْطَوِيَا	تَنْطَوِيَانِ
لِيَنْطَوِينَ	يَنْطَوِينَ

Qayıb əmr prosesi

Feil	يَنْطَوِي	تَنْطَوِي
Əmr lamı əlavə olundu	لِيَنْطَوِي	لِتَنْطَوِي
Sonu cəzm olundu	لِيَنْطَوِ	لِتَنْطَوِ
Son halı	لِيَنْطَوِ	لِتَنْطَوِ

İsm-i Fail

İnfiâl babından gələn Lefif-i Makrun feilinin ism-i fail forması مُنْفَعِلٌ vəznindədir. Məlum muzari feilinin əvvəlinə damməli mim əlavə etməklə də əldə etmək olar.

İsm-i Fail	Məlum Muzari
مُنْفَعِلٌ	يَنْطَوِي
مُنْطَوٍ	مُنْطَوٍ

İnfiâl babından gələn Lefif-i Makrun feilinin ism-i fail formasında bir sıra i'lâl qaydaları mövcuddur. İnfiâl babının ism-i fail forması مُنْفَعِلٌ şəklindədir. Mövzumuza aid ism-i fail مُنْطَوٍ sözünün əsli, مُنْكَسِرٌ feilində olduğu kimi مُنْفَعِلٌ vəznindən مُنْطَوِيٌ şəklində gəlir. مُنْطَوِيٌ sözündə isə; lâm ul-fiil vav və ya ya hərfi damməli və əvvəlindəki hərf də kəsrəli olarsa, o halda o vav və ya ya hərfi sakin edilir qaydasına görə مُنْطَوِيٌ sözümüz مُنْطَوِينْ olur. مُنْطَوِينْ sözündə, sakin ya ilə tənvin üçün olan sakin nun bir arada qalır və ictima-i sakineyn "iki sakinin bir araya gəlməsi" yaranır. Bir sözdə yan-yana duran iki sakinin tələffüzü caiz olmadığından مُنْطَوِينْ sözündən ya hərfi hazf edilir və sözümüz مُنْطَوِنْ olur. Bundan sonra مُنْطَوِنْ sözündəki sakin nun, əvvəlindəki hərfin hərəkəsinə tabe olur və sözümüz son halını alaraq مُنْطَوٍ olur.

İsm-i Fail Forması	مُنْفَعِلٌ
Sözümüz	مُنْطَوٍ
Əsli	مُنْطَوِيٌ
ya sakin edildi	مُنْطَوِينْ
ya hazf edildi	مُنْطَوِنْ
tənvin əvvəlki hərfə tabe oldu	مُنْطَوٍ

İsm-i Məf'ul

İnfiâl babından gələn bütün feilərdə ism-i məf'ul forması مُنْفَعَلٌ şəklindədir. Məchul muzari feilinin muzaraət hərfi yerinə mim hərfi gətirməklə əldə edə bilərik və ya ism-i failin ayn ul-fiilini fətxə edə bilərik.

İsm-i Fail	Məchul Muzari
مُنْطَوٍ	يُنَطَوَى
مُنْطَوًى	مُنْطَوًى

İnfiâl babından gələn Lefif-i Makrun feilinin ism-i məf'ul formasında bir sıra i'lâl qaydaları mövcuddur. İnfiâl babının ism-i məf'ul forması مُنْفَعَلٌ şəklindədir. Mövzumuza aid ism-i məf'ul مُنْطَوًى sözünün əsli, مُنْكَسَرٌ feilində olduğu kimi مُنْفَعَلٌ vəznindən مُنْطَوَيٌ şəklində gəlir. مُنْطَوَيٌ sözündə isə; vav və ya hərfləri hərəkəli olub əvvəlindəki hərf də fətxəli olarsa, o halda o vav və ya ya hərfi əlif hərfinə çevrilir qaydasına görə مُنْطَوَيٌ sözümüz مُنْطَوَانْ olur. مُنْطَوَانْ sözündə, lâm ul-fiil ya hərfindən çevrilmiş sakin əlif ilə tənvin üçün olan sakin nun bir arada qalır və ictima-i sakineyn "iki sakinin bir araya gəlməsi" yaranır. Bir sözdə yan-yana duran iki sakinin tələffüzü caiz olmadığından مُنْطَوَانْ sözündən ya hərfindən çevrilmiş sakin əlif hazf edilir və sözümüz مُنْطَوَنْ olur. Bundan sonra مُنْطَوَنْ sözündəki sakin nun, əvvəlindəki hərfin hərəkəsinə tabe olur və sözümüz son halını alaraq مُنْطَوًى olur.

İsm-i Məf'ul Forması	مُنْفَعَلٌ
Sözümüz	مُنْطَوًى
Əsli	مُنْطَوَيٌ
ya əlif oldu	مُنْطَوَانْ
əlif hazf edildi	مُنْطَوَنْ
tənvin əvvəlki hərfə tabe oldu	مُنْطَوًى

Masdar-ı Qeyri Mimî

Masdar-ı Qeyri Mimî olan إِنْطِوَاءٌ sözünün əsli إِنْكِسَارٌ kimi إِنْفِعَالٌ vəznindən إِنْطِوَايٌ şəklində gəlir. Bundan sonra إِنْطِوَايٌ sözündə; vav və ya ya hərfi əlavə əlifdən sonra gələrsə, yüngüllük üçün həmzəyə çevrilir və إِنْطِوَايٌ sözündəki ya hərfi həmzəyə dönür və masdarımız إِنْطِوَاءٌ olur.

Müttərid nümunələr

إِنْطَوَوْا	إِنْطَوَيَا	إِنْطَوَى
إِنْطَوَيْنَ	إِنْطَوَتَا	إِنْطَوَتْ
إِنْطَوَيْتُمْ	إِنْطَوَيْتُمَا	إِنْطَوَيْتَ
إِنْطَوَيْتُنَّ	إِنْطَوَيْتُمَا	إِنْطَوَيْتِ
إِنْطَوَيْنَا إِنْطَوَيْتُ

يَنْطَوُونَ	يَنْطَوِيَانِ	يَنْطَوِي
يَنْطَوِينَ	تَنْطَوِيَانِ	تَنْطَوِي
تَنْطَوُونَ	تَنْطَوِيَانِ	تَنْطَوِي
تَنْطَوِينَ	تَنْطَوِيَانِ	تَنْطَوِينَ
نَنْطَوِي أَنْطَوِي

Bu feilinin bütün formaları təsrifat hissəsində yer alacaqdır.