Mufaâle fəsilindən Ləfif-i Məkrunun müxtəlif nümunələri

Mufaələ Lefif-i Məkrun	Mazi	Muzari	Məzdər
Vəzn	فَاعَلَ	يُفَاعِلُ	مُفَاعَلَةً
Mövzun	حَايَا	يُحَايِي	مُحَايَاةً
Əsli	حَايَيَ	يُحَايِيُ	مُحَايَيَةً

حَايَا "bir-birlərinə salam verdilər" feilidir və Lefif-i Məkrun olan mazi bir feil kimi istifadə olunur. Əsli حَايَيَ şəklindədir və lâm ul-fiil ya hərfi i'lâl qaydasından sonra حَايَا olur.

حَايَا Feilinin İ'lâli

Vəzn	فَاعَلَ
Əsli	حَايَيَ
ya elif oldu	حَايَا

يُحَايِي Feilinin İ'lâli

Vəzn	يُفَاعِلُ
Əsli	يُحَايِيُ
ya sakin oldu	يُحَايِي

Emsile-i Muxtəlifə

مُحَايٍ

مُحَايًى

لَمْ يُحَايِ

لَمَّا يُحَايِ

مَا يُحَايِي

لاَ يُحَايِي

لَنْ يُحَايِيَ

لِيُحَايِ

لاَ يُحَايِ

حَايِ

لاَ تُحَايِ

مُحَايًى

مُحَايَاةً وَاحِدَةً

مُحَايَاةً حَسَنَةً

مُحَيٌّ

مُحَايِيٌّ

أَحْسَنُ مُحَايَاةً

مَا أَحْسَنَ مُحَايَاتَهُ

أَحْسِنْ بِمُحَايَاتِهِ

Muzari Fiillərin Məchulləri

Mufaələ babından gələn Lefif-i Məkrun olan məlum bir muzari feil məchul etmək istədikdə, yalnız ayn ul-fiili fətxəli etmək kifayətdir.

Məchul

Məlum

يُحَايَى	يُحَايِي
لَمْ يُحَايَ	لَمْ يُحَايِ
لَمَّا يُحَايَ	لَمَّا يُحَايِ
مَا يُحَايَى	مَا يُحَايِي
لاَ يُحَايَى	لاَ يُحَايِي
لَنْ يُحَايَى	لَنْ يُحَايِيَ
لِيُحَايَ	لِيُحَايِ
لاَ يُحَايَ	لاَ يُحَايِ
لِتُحَايَ	حَايِ
لاَ تُحَايَ	لاَ تُحَايِ

Emr-i Hazır Çəkimləri

Emr-i hazır siqalarını müxatəb və müxatəbə siqalarından əldə edirik. Bu babdakı naqis feilər, səhih feilər kimi təsrif olunduğu üçün standart emr-i hazır qaydalarımız keçərlidir. Amma praktik olaraq mufaələ babından gələn Lefif-i Məkrun bir feil üçün əmr siqasının فَاعِ olduğunu bilmək lazımdır.

حَايِ	تُحَايِي
حَايِيَا	تُحَايِيَانِ
حَايُوا	تُحَايُونَ
حَايِي	تُحَايِينَ
حَايِيَا	تُحَايِيَانِ
حَايِينَ	تُحَايِينَ

Emr-i Hazır Prosesi

Müfrəd müzəkkər müxatəb feilimiz	تُحَايِي
Muzaraət hərfi hazf edildi	حَايِي
Sonu cəzm olundu	حَايِ
Əvvəldə hərəkəli hərf olduğu üçün vasıl həmzəsinə ehtiyac yoxdur	حَايِ

Emr-i Qayıb Çəkimləri

Emr-i Qayıb çəkimlərində qayıb və qayıbə olan muzari feilərin əvvəlinə kəsrəli bir "lâm" ədatı (lam ul-emir) əlavə olunur və sonu hərəkəli olan muzari feil cəzm edilir, illətli olanın sonu isə hazf olunur. Cəmi müənnəs nunu istisna olmaqla, digər muzari feilərin nunlarını da düşürük. Cəmi müzəkkər qayıb siqasından nun düşəndə yerinə bir elif gəlir.

لِيُحَايِ	يُحَايِي
لِيُحَايِيَا	يُحَايِيَانِ
لِيُحَايُوا	يُحَايُونَ
لِتُحَايِ	تُحَايِي
لِتُحَايِيَا	تُحَايِيَانِ
لِيُحَايِينَ	يُحَايِينَ

Emr-i Qayıb Prosesi

Feil	يُحَايِي	يُحَايِيَانِ
Emir lamı əlavə olundu	لِيُحَايِي	لِيُحَايِيَانِ
sonu cəzm olundu	لِيُحَايِ	لِيُحَايِيَا
Son halı	لِيُحَايِ	لِيُحَايِيَا

İsm-i Fail

Mufaələ babından gələn Lefif-i Məkrun feilinin ism-i fail siqası مُفَاعِلٌ vəznindədir. Məlum muzari feilinin əvvəlinə dammalı mim əlavə etməklə də əldə etmək olar.

İsm-i Fail	Məlum Muzari
مُفَاعِلٌ	يُحَايِي
مُحَايٍ	مُحَايٍ

Mufaələ babından gələn Lefif-i Məkrun feilinin ism-i fail siqasında bir sıra i'lâl qaydaları mövcuddur. Mufaələ babının ism-i fail siqası مُفَاعِلٌ şəklindədir. Mövzumuza aid ism-i fail مُحَايٍ sözünün əsli, مُقَاتِلٌ kimi, مُفَاعِلٌ vəznindən مُحَايِيٌ şəklində gəlir. مُحَايِيٌ sözündə isə; lâm ul-fiil vav və ya ya hərfi dammalı, əvvəlindəki hərf isə kəsrəli olarsa, həmin vav və ya ya hərfi sakin edilir qaydasına əsasən مُحَايِيٌ sözümüz مُحَايِينْ olur. مُحَايِينْ sözündə, lâm ul-fiil sakin ya ilə, tənvin üçün olan sakin nun bir arada qalır və içtima-i sakineyn "iki sakin bir araya gəlməsi" baş verir. Bir sözdə yan-yana iki sakin olarsa, bu tələffüzə icazə verilmir və مُحَايِينْ sözündən sakin ya hərfi hazf olunur və sözümüz مُحَايِنْ olur. Bundan sonra مُحَايِنْ sözündəki sakin nun əvvəlindəki hərfin hərəkəsinə tabe olur və sözümüz son halını alaraq مُحَايٍ olur.

İsm-i Fail Siqası	مُفَاعِلٌ
Sözümüz	مُحَايٍ
Əsli	مُحَايِيٌ
ya sakin edildi	مُحَايِينْ
ya hazf olundu	مُحَايِنْ
tənvin əvvəlki hərfə tabe oldu	مُحَايٍ

İsm-i Məf'ul

Mufaələ babından gələn bütün feilərdə ism-i məf'ul siqası مُفَاعَلٌ şəklindədir. Məchul muzari feilinin muzaraət hərfi yerinə mim hərfi gətirməklə əldə etmək olar və ya ism-i failin ayn ul-fiilini fətxələmək olar.

İsm-i Fail	Məchul Muzari
مُحَايٍ	يُحَايَى
مُحَايًى	مُحَايًى

Mufaələ babından gələn Lefif-i Məkrun feilinin ism-i məf'ul siqasında bir sıra i'lâl qaydaları mövcuddur. Mufaələ babının ism-i məf'ul siqası مُفَاعَلٌ şəklindədir. Mövzumuza aid ism-i məf'ul مُحَايًى sözünün əsli, مُقَاتَلٌ kimi, مُفَاعَلٌ vəznindən مُحَايَيٌ şəklində gəlir. مُحَايَيٌ sözündə isə; lâm ul-fiil vav və ya ya hərfi dammalı, əvvəlindəki hərf isə fətxəli olarsa, həmin vav və ya ya hərfi elif hərfinə çevrilir qaydasına əsasən مُحَايَيٌ sözümüz مُحَايَانْ olur. مُحَايَانْ sözündə, lâm ul-fiil ya hərfindən çevrilmiş sakin elif ilə tənvin üçün olan sakin nun bir arada qalır və içtima-i sakineyn "iki sakin bir araya gəlməsi" baş verir. Bir sözdə yan-yana iki sakin olarsa, bu tələffüzə icazə verilmir və مُحَايَانْ sözündən ya hərfindən çevrilmiş sakin elif hazf olunur və sözümüz مُحَايَنْ olur. Bundan sonra مُحَايَنْ sözündəki sakin nun əvvəlindəki hərfin hərəkəsinə tabe olur və sözümüz son halını alaraq مُحَايًى olur.

İsm-i Məf'ul Siqası	مُفَاعَلٌ
Sözümüz	مُحَايًى
Əsli	مُحَايَيٌ
ya elif oldu	مُحَايَانْ
elif hazf olundu	مُحَايَنْ
tənvin əvvəlki hərfə tabe oldu	مُحَايًى

Masdar-ı Qeyri Mimî

Masdar-ı Qeyri Mimî olan مُحَايَاةٌ sözünün əsli مُقَاتَلَةٌ kimi مُفَاعَلَةٌ vəznindən مُحَايَيَةٌ şəklində gəlir. Bundan sonra مُحَايَيَةٌ sözündə; vav və ya ya hərfi hərəkəli, əvvəlindəki hərf isə fətxəli olarsa və vav və ya hərfinin elifə çevrilməsinə maneə yoxdursa, o halda vav və ya hərfi elifə çevrilir və مُحَايَيَةٌ sözündəki lâm ya hərfi elif olur və masdarımız مُحَايَاةٌ olur.

Vəzn	مُفَاعَلَةٌ
Masdarın Əsli	مُحَايَيَةٌ
Ya elif oldu	مُحَايَاةٌ

Emsile-i Muttaridə

حَايَوْا	حَايَيَا	حَايَا
حَايَيْنَ	حَايَتَا	حَايَتْ
حَايَيْتُمْ	حَايَيْتُمَا	حَايَيْتَ
حَايَيْتُنَّ	حَايَيْتُمَا	حَايَيْتِ
حَايَيْنَا حَايَيْتُ

يُحَايُونَ	يُحَايِيَانِ	يُحَايِي
يُحَايِينَ	تُحَايِيَانِ	تُحَايِي
تُحَايُونَ	تُحَايِيَانِ	تُحَايِي
تُحَايِينَ	تُحَايِيَانِ	تُحَايِينَ
نُحَايِي أُحَايِي

Bu feilə aid bütün çəkimlər təsrifat hissəsində yer alacaqdır.