İfâl fəsilindən Ləfif-i Məkrun və onun müxtəlif nümunələri

İfâl Lefif-i Makrun	Mazi	Muzari	Məzdər
Vezin	أَفْعَلَ	يُفْعِلُ	إِفْعَالًا
Mövzun	أَرْوَى	يُرْوِي	إِرْوَاءً
Əsli	أَرْوَيَ	يُرْوِيُ	إِرْوَايًا

أَرْوَى "su verdi, suladı, suvardı" feilinin İfâl babından Lefif-i Makrun mazi bir feil olduğu deyilir. Əsli أَرْوَيَ şəklindədir, i'lâl qaydasına görə lam ul-fiil olan ya hərfi elif hərfinə çevrilmişdir.

أَرْوَى Feilinin İ'lâli

Vezin	أَفْعَلَ
Əsli	أَرْوَيَ
ya elif oldu	أَرْوَى

يُرْوِي Feilinin İ'lâli

Vezin	يُفْعِلُ
Əsli	يُرْوِيُ
ya sakin oldu	يُرْوِي

Emsile-i Muxtəlifə

مُرْوٍ

مُرْوًى

لَمْ يُرْوِ

لَمَّا يُرْوِ

مَا يُرْوِي

لاَ يُرْوِي

لَنْ يُرْوِيَ

لِيُرْوِ

لاَ يُرْوِ

أَرْوِ

لاَ تُرْوِ

مُرْوًى

إِرْوَاءَةً

إِرْوَاءَةً حَسَنَةً

إِرْوَائِيٌّ

أُرَيٌّ

أَحْسَنُ إِرْوَاءً

مَا أَحْسَنَ إِرْوَائَهُ

أَحْسِنْ بِإِرْوَائِهِ

*Bu feildən ism-i alət və mübaliğəli ism-i fail düzəlməz.

Muzari Feilin Əslləri

Əsli

Son Hali

يُرْوِيُ	يُرْوِي
لَمْ يُرْوِيْ	لَمْ يُرْوِ
لَمَّا يُرْوِيْ	لَمَّا يُرْوِ
مَا يُرْوِيُ	مَا يُرْوِي
لاَ يُرْوِيُ	لاَ يُرْوِي
لَنْ يُرْوِيَ	لَنْ يُرْوِيَ
لِيُرْوِيْ	لِيُرْوِ
لاَ يُرْوِيْ	لاَ يُرْوِ
أَرْوِيْ	أَرْوِ
لاَ تُرْوِيْ	لاَ تُرْوِ

Muzari Feillərin Məchulləri

İfâl babından Lefif-i Makrun olan məlum bir muzari feil məchul edilmək istədikdə muzaraət hərfi artıq damməli olduğu üçün olduğu kimi qalır və feilinin ayn-ul fiili fethalanır.

Məchul

Məlum

يُرْوَى	يُرْوِي
لَمْ يُرْوَ	لَمْ يُرْوِ
لَمَّا يُرْوَ	لَمَّا يُرْوِ
مَا يُرْوَى	مَا يُرْوِي
لاَ يُرْوَى	لاَ يُرْوِي
لَنْ يُرْوَى	لَنْ يُرْوِيَ
لِيُرْوَ	لِيُرْوِ
لاَ يُرْوَ	لاَ يُرْوِ
لِتُرْوَ	أَرْوِ
لاَ تُرْوَ	لاَ تُرْوِ

Emr-i Hazır Çəkimləri

Emr-i hazır siqalarını müxatəb və müxatəbə siqalarından əldə edirik. İfâl babından Lefif-i Makrun bir feilinin əmr siqasını muzari feilinin i'lâl görmüş halından əldə edirik.

أَرْوِ	تُرْوِي
أَرْوِيَا	تُرْوِيَانِ
أَرْوُوا	تُرْوُونَ
أَرْوِي	تُرْوِينَ
أَرْوِيَا	تُرْوِيَانِ
أَرْوِينَ	تُرْوِينَ

Göründüyü kimi, emr-i hazır çəkimlərini i'lâlə uğramış müxatəb muzari feillərdən düzəltdik. İndi emr-i hazır prosesinə baxaq;

Muzari Feilin Əsli	تُرْوِيُ
İ'lâlli Muzari Feil	تُرْوِي
Muzaraət hərfi silindi	رْوِي
Sonu cəzimləndi	رْوِ
Əvvəlinə fethalı vasıl həmzəsi gəldi	أَرْوِ

İfâl Babından Müştəq Emr-i Hazır Haqqında

Sülasi məzid rübai bablar hissəsində də izah edildiyi kimi, bu babdan gələn emr-i hazır feilləri hər feildə olduğu kimi müxatəb və ya müxatəbə siqalarından yaranır. Daha əvvəl sülasi mücərrəd olan bir feil (salim və ya mutell olması fərq etməz) İfâl babına daxil olarsa, muzari feillərinin əsllərində, muzaraət hərfindən sonra fethalı bir vasıl həmzəsi var. Biz əmr feili düzəldərkən əvvəldəki muzaraət hərfini hazf etdikdə bu fethalı vasıl həmzəsi ortaya çıxır, bu səbəbdən əmr üçün gətirilən vasıl həmzəsinə ehtiyac qalmır və İfâl babının emr-i hazır siqası أَفْعِلْ vəznində olur. Məsələlərdəki kimi İfâl babından Lefif-i Makrun bir feil üçün İfâl babının emr-i hazır siqası أَفْعِ vəznindədir.

İ'lâl Prosesi	İfâl babından sahih bir feilinin emr-i hazır çəkimi	İfâl babından lefif-i makrun bir feilinin emr-i hazır çəkimi
Müfrəd müzekkər müxatəbə bir feil	تُكْرِمُ	تُرْوِي
Bu feilinin əsli	تُأَكْرِمُ	تُأَرْوِي
Muzaraət hərfi hazf edildi	أَكْرِمُ	أَرْوِي
Sonu cəzimləndi və emr-i hazır əldə edildi	أَكْرِمْ	أَرْوِ

Emr-i Qayıb Çəkimləri

Emr-i qayıb çəkimlərini qayıb və qayıbə olan muzari feillərin i'lâl görmüş hallarından düzəldirik. Bu muzari feillərin əvvəlinə kəsrəli bir "lam" ədatı "lam ul-emir" olan əmr lamı əlavə olunur və sonu illetli olan muzari feilinin sonundakı illet hərfi hazf edilir, cəmi müənnəs nunu istisna olmaqla digər muzari feillərin nunları da düşür. Cəmi müzekkər qayıb siqasından nun düşdükdə yerinə bir elif gəlir.

لِيُرْوِ	يُرْوِي
لِيُرْوِيَا	يُرْوِيَانِ
لِيُرْوُوا	يُرْوُونَ
لِتُرْوِ	تُرْوِي
لِتُرْوِيَا	تُرْوِيَانِ
لِيُرْوِينَ	يُرْوِينَ

Göründüyü kimi, emr-i qayıb çəkimlərini i'lâlə uğramış muzari feillərdən düzəltdik. İndi emr-i qayıb feildəki dəyişməyə baxaq;

Müfrəd müzekkər qayıb Əsli	يُرْوِيُ
ya sakin oldu	يُرْوِي
əmir lamı gəldi	لِيُرْوِي
sondakı illet hazf edildi	لِيُرْوِ
Son hali	لِيُرْوِ

İsm-i Fail

İfâl babından Lefif-i Makrun bir feilinin ism-i fail siqası مُفْعٍ vəznindədir.

Vezin	مُفْعِلٌ
Əsli Mövzun	مُرْوِيٌ
Lam ul-fiil vav və ya ya damməli və ya kəsrəli olub, əvvəlki hərf də damməli və ya kəsrəli olarsa, o halda o vav və ya ya (misalda ya hərfi) sakin edilir	مُرْوِي
Lam ul-fiil ya hərfi ilə sakin nun olan tənvin iki sakin olduğundan sakin olan ya hərfi hazf edilir	مُرْوِينْ
Vav hərfindən munkalib sakin ya hazf edildikdən sonra geriyə sakin nun qalır və bu nun isə əvvəlki hərfin hərəkəsinə daxil olur	مُرْوِنْ
Bütün əməliyyatlardan sonra sözün son hali	مُرْوٍ

İsm-i Məf'ul

İfâl babından gələn bütün feillərdə ism-i məf'ul siqası مُفْعَلٌ şəklindədir.

Vezin	مُفْعَلٌ
Əsli Mövzun	مُرْوَيٌ
Vav və ya ya hərəkəli olub, əvvəlki hərf də fethalı olarsa, o halda o vav və ya ya hərfi elif hərfinə çevrilir	مُرْوَانْ
Lam ul-fiil ya hərfindən munkalib elif hərfi ilə sakin nun olan tənvin iki sakin olduğundan sakin olan elif hərfi hazf edilir	مُرْوَنْ
ya hərfindən munkalib sakin elif hazf edildikdən sonra geriyə sakin nun qalır və bu nun isə əvvəlki hərfin hərəkəsinə daxil olur	مُرْوًى

Emsile-i Muttaride

أَرْوَوْا	أَرْوَيَا	أَرْوَى
أَرْوَيْنَ	أَرْوَتَا	أَرْوَتْ
أَرْوَيْتُمْ	أَرْوَيْتُمَا	أَرْوَيْتَ
أَرْوَيْتُنَّ	أَرْوَيْتُمَا	أَرْوَيْتِ
أَرْوَيْنَا أَرْوَيْتُ

يُرْوُونَ	يُرْوِيَانِ	يُرْوِي
يُرْوِينَ	تُرْوِيَانِ	تُرْوِي
تُرْوُونَ	تُرْوِيَانِ	تُرْوِي
تُرْوِينَ	تُرْوِيَانِ	تُرْوِينَ
نُرْوِي أُرْوِي

Bu feilinin bütün çəkimləri təsrifat hissəsində yer alacaqdır.