4-cü fəsildən gələn Ləfif-i Məkrun felinin müxtəlif nümunələri
| Lefif-i Makrun 4.Bab | Mazi | Muzari | Məzdər |
| Vezin | فَعِلَ | يَفْعَلُ | فَعْلٌ |
| Mevzun | رَوِيَ | يَرْوَى | رَيٌّ |
| Əsli | رَوِيَ | يَرْوَيُ | رَوْيٌ |
رَوِيَ "susuzluğunu yatırtdı" feilinin Lefif-i Makrun olub, sülasi mücərrədlərin 4-cü babından gələn mazi bir feil olduğu deyilir. Əslində i'lâl qaydası yoxdur.
يَطْوِي Feilinin İ'lâli
| Vezin | يَفْعَلُ |
| Əsli | يَرْوَيُ |
| ya elif oldu | يَرْوَى |
Muzari feil olan يَرْوَى feilinin əsli, məhz 4-cü babdan gələn və səhih bir feil olan يَعْلَمُ feili kimi يَفْعَلُ vəznindən يَرْوَيُ şəklində gəlir. Qaydaya görə vav və ya hərfləri hərəkəli olub, onlardan əvvəlki hərf də fətəli olarsa, o vav və ya hərfi elif hərfinə çevrilir. Bu qayda nəticəsində يَرْوَيُ olan sözümüz يَرْوَى olur.
Emsile-i Muxtəlifə
| رَيَّانُ |
| مَرْوِيٌّ |
| لَمْ يَرْوَ |
| لَمَّا يَرْوَ |
| مَا يَرْوَى |
| لاَ يَرْوَى |
| لَنْ يَرْوَى |
| لِيَرْوَ |
| لاَ يَرْوَ |
| إِرْوَ |
| لاَ تَرْوَ |
| مَرْوًى |
| رَيَّةً |
| رِيَّةً |
| رُوَيٌّ |
| رَوَوِيٌّ |
| رَوَّاءٌ |
| أَرْوَى |
| مَا أَرْوَاهُ |
| أَرْوِ بِهِ |
Muzari Feillərin Məchulləri
Lefif-i Makrun olub, sülasi mücərrədlərin 4-cü babından gələn məlum bir muzari feil məchul etmək istədikdə, muzaraət hərfini dammə etmək kifayətdir. Feilimiz lazım olduğu üçün məchul halda hərf-i cerr ilə çəkim edildi.
| Məchul | Məlum |
| يُرْوَى لَهُ | يَرْوَى |
| لَمْ يُرْوَ لَهُ | لَمْ يَرْوَ |
| لَمَّا يُرْوَ لَهُ | لَمَّا يَرْوَ |
| مَا يُرْوَى لَهُ | مَا يَرْوَى |
| لاَ يُرْوَى لَهُ | لاَ يَرْوَى |
| لَنْ يُرْوَى لَهُ | لَنْ يَرْوَى |
| لِيُرْوَ لَهُ | لِيَرْوَ |
| لاَ يُرْوَ لَهُ | لاَ يَرْوَ |
| لِيُرْوَ لَكَ | إِرْوَ |
| لاَ تُرْوَ لَكَ | لاَ تَرْوَ |
Hazır Əmr Çəkimləri
Hazır əmr siqalarını müxatəb və müxatəbə siqalarından əldə edirik. Lefif-i Makrun olub, sülasi mücərrədlərin 4-cü babından gələn feil üçün hazır əmr siqası إِفْعَ kimi olur.
| إِرْوَ | تَرْوَى |
| إِرْوَيَا | تَرْوَيَانِ |
| إِرْوَوْا | تَرْوَوْنَ |
| إِرْوَيْ | تَرْوَيْنَ |
| إِرْوَيَا | تَرْوَيَانِ |
| إِرْوَيْنَ | تَرْوَيْنَ |
Hazır Əmr Prosesi
| Müfrəd müzəkkər müxatəb feilimiz | تَرْوَى |
| Muzaraət hərfi hazf olundu | رْوَى |
| Sonu cəzm olundu | رْوَ |
| Baba aid olan kəsrəli vasıl həmzəsi gəldi | إِرْوَ |
Qeyb Əmr Çəkimləri
Qeyb əmr çəkimlərində, qeyb və qeybə olan muzari feilin əvvəlinə kəsrəli "lam" ədatı (lam ul-əmr) əlavə olunur və sonu hərəkəli olan muzari feilin hərəkəsi cəzm edilir, illetli hərf hazf edilir, cəmi müənnəs nunu istisna olmaqla digər muzari feilərin nunları da düşür. Cəmi müzəkkər qeyb siqasından nun düşəndə yerinə bir elif gəlir.
| لِيَرْوَ | يَرْوَى |
| لِيَرْوَيَا | يَرْوَيَانِ |
| لِيَرْوَوْا | يَرْوَوْنَ |
| لِتَرْوَ | تَرْوَى |
| لِتَرْوَيَا | تَرْوَيَانِ |
| لِيَرْوَيْنَ | يَرْوَيْنَ |
Qeyb Əmr Prosesi
| Feil | يَرْوَى | تَرْوَى |
| Əmr lamı əlavə olundu | لِيَرْوَى | لِتَرْوَى |
| Sonu cəzm olundu | لِيَرْوَ | لِتَرْوَ |
| Son halı | لِيَرْوَ | لِتَرْوَ |
İsm-i Fail
Sülasi mücərrəd feillərin 4-cü babında قَاوٍ kimi gələn lefif-i makrun feilin ism-i fail siqasında bir sıra i'lâl qaydaları var. 4-cü babdan gələn lefif-i makrun feilin ism-i fail siqası, 4-cü babdan gələn səhih feil olan عَلِمَ feilinin ism-i fail siqası olan فَاعِلٌ vəznində عَالِمٌ kimi قَاوِيٌ şəklində olur. Amma feilimiz فَعْلاَنٌ vəznindən sifət-i müşəbbəhdir. Buna görə də əsli رَوْيَانٌ şəklindədir. Bir kəlmədə birincisi sakin vav və ya yanaşı gəlirsə, o halda vav hərfi yüngüllük üçün ya hərfinə çevrilir və sifət-i müşəbbəh sözümüz رَيْيَانٌ olur. رَيْيَانٌ sözündə isə eyni növdən birincisi sakin, ikincisi hərəkəli hərf yanaşı gəlib və vacib olaraq idqam edilərək sözümüz رَيَّانٌ olmuşdur.
| Sifət-i Müşəbbəh Vəzni | فَعْلاَنٌ |
| Kəliməmizin Əsli | رَوْيَانٌ |
| vav ya oldu | رَيْيَانٌ |
| iki ya idqam oldu | رَيَّانٌ |
İsm-i Meful
Sülasi mücərrəd feillərin 4-cü babında مَرْوِيٌّ kimi gələn lefif-i makrun feilin ism-i meful siqasında bir sıra i'lâl qaydaları var. 4-cü babdan gələn lefif-i makrun feilin ism-i meful siqası, 4-cü babdan gələn səhih feil olan عَلِمَ feilinin ism-i meful siqası olan مَفْعُولٌ vəznində مَعْلُومٌ kimi مَرْوُويٌ şəklində olur. Bundan sonra مَرْوُويٌ sözündə birincisi sakin olaraq yanaşı gələn vav və ya hərflərindən vav hərfi yüngüllük üçün ya hərfinə çevrilir və sözümüz مَرْوُييٌ olur. Vav hərfindən çevrilən sakin ya hərfinin binasını qorumaq üçün əvvəlki damməli vav hərfinin hərəkəsi kəsrəyə çevrilir. Əgər bu edilməsəydi, "ya sakin olub əvvəlki hərfi damməli olarsa, o ya hərfi vav hərfinə çevrilir" qaydasına görə vavdan çevrilən ya hərfi yenidən vav hərfinə dönəcəkdi, amma bu qarşısı alındı. Vav hərfinin kəsrələnməsindən sonra sözümüz مَرْوِييٌ oldu. Bundan sonra مَرْوِييٌ sözündə birincisi sakin, ikincisi hərəkəli iki ya hərfi yanaşı gəlib. Burada vacib idqam nəticəsində birinci hərf ikinciyə idqam edilir və sözümüz مَرْوِيٌّ son halını alır.
| İsm-i Meful Siqası | مَفْعُولٌ |
| Kəliməmiz | مَرْوِيٌّ |
| Əsli | مَرْوُويٌ |
| vav ya oldu | مَرْوُييٌ |
| ayn ul-feil kəsrələndi | مَرْوِييٌ |
| iki ya idqam oldu | مَرْوِيٌّ |
Qeyri Mimli Məzdər
Qeyri mimli məzdər olan رَيٌّ sözünün əsli رَوْيٌ şəklindədir. Bir kəlmədə birincisi sakin vav və ya yanaşı gəlirsə, o halda vav hərfi yüngüllük üçün ya hərfinə çevrilir və sözümüz رَيْيٌ olur. رَيْيٌ sözündə isə eyni növdən birincisi sakin, ikincisi hərəkəli hərf yanaşı gəlib və vacib olaraq idqam edilərək sözümüz رَيٌّ olmuşdur.
Mimli Məzdər, İsm-i Zaman və İsm-i Məkan
Mimli məzdər, ism-i zaman və ism-i məkan olan مَرْوًى sözünün əsli مَعْلَمٌ kimi مَفْعَلٌ vəznindən مَرْوَيٌ şəklində gəlir. Qaydaya görə vav və ya hərfləri hərəkəli olub, əvvəlki hərf də fətəli olarsa, o vav və ya hərfi elif hərfinə çevrilir və مَرْوَيٌ olan sözümüz مَرْوَانْ olur. مَرْوَانْ sözündə lam ul-feil ya hərfindən çevrilmiş sakin elif ilə tenvin üçün olan sakin nun yanaşı qalır və ictima-i sakineyn "iki sakinin bir araya gəlməsi" baş verir. Bir kəlmədə yanaşı duran iki sakin tələffüz oluna bilmədiyindən, مَرْوَانْ sözündən ya hərfindən çevrilmiş sakin elif hərfi hazf edilir və kəliməmiz مَرْوَنْ olur. Bundan sonra مَرْوَنْ sözündəki sakin nun əvvəlki hərfin hərəkəsinə tabe olur və sözümüz son halını alaraq مَرْوًى olur.
| Vezin | مَفْعَلٌ |
| Əsli | مَرْوَيٌ |
| ya elif oldu | مَرْوَانْ |
| elif hazf edildi | مَرْوَنْ |
| tenvin əvvəlki hərfə tabe oldu | مَرْوًى |
İsm-i Alət
İsm-i alət olan مِرْوًى sözünün əsli مِعْلَمٌ kimi مِفْعَلٌ vəznindən مِرْوَيٌ şəklində gəlir. Qaydaya görə vav və ya hərfləri hərəkəli olub, əvvəlki hərf də fətəli olarsa, o vav və ya hərfi elif hərfinə çevrilir və مِرْوَيٌ olan sözümüz مِرْوَانْ olur. مِرْوَانْ sözündə lam ul-feil ya hərfindən çevrilmiş sakin elif ilə tenvin üçün olan sakin nun yanaşı qalır və ictima-i sakineyn "iki sakinin bir araya gəlməsi" baş verir. Bir kəlmədə yanaşı duran iki sakin tələffüz oluna bilmədiyindən, مِرْوَانْ sözündən ya hərfindən çevrilmiş sakin elif hərfi hazf edilir və kəliməmiz مِرْوَنْ olur. Bundan sonra مِرْوَنْ sözündəki sakin nun əvvəlki hərfin hərəkəsinə tabe olur və sözümüz son halını alaraq مِرْوًى olur.
| Vezin | مِفْعَلٌ |
| Əsli | مِرْوَيٌ |
| ya elif oldu | مِرْوَانْ |
| elif hazf edildi | مِرْوَنْ |
| tenvin əvvəlki hərfə tabe oldu | مِرْوًى |
Mübaliğəli ism-i fail olan رَوَّاءٌ sözünün əsli عَلاَّمٌ kimi فَعَّالٌ vəznində رَوَّايٌ şəklindədir. Qaydaya görə lam ul-feil vav və ya hərflərindən əvvəl bir artıq elif varsa, o halda bu vav və ya hərf həmzəyə çevrilir, bu halda رَوَّايٌ sözü رَوَّاءٌ olur.
İsm-i təfdil olan اَرْوَى sözünün əsli أَعْلَمُ kimi أَفْعَلُ vəznində أَرْوَيُ şəklindədir. Qaydaya görə lam ul-feil vav və ya hərfləri hərəkəli olub, əvvəlki hərf də fətəli olarsa, o vav və ya hərfi elif hərfinə çevrilir və أَرْوَيُ olan söz اَرْوَى olur.
Fiil-i təəccübü-l-əvvəl olan مَا أَرْوَاهُ sözünün əsli مَا أَعْلَمَهُ kimi مَا أَفْعَلَهُ vəznində مَا أَرْوَيَهُ şəklindədir. Lam ul-feil vav və ya hərfləri hərəkəli olub, əvvəlki hərf də fətəli olarsa, o vav və ya hərfi elif hərfinə çevrilir və مَا أَرْوَيَهُ olan söz مَا أَرْوَاهُ olur.
Emsile-i Muttaride
| رَوُوا | رَوِيَا | رَوِيَ | ||
| رَوِينَ | رَوِيَتَا | رَوِيَتْ | ||
| رَوِيتُمْ | رَوِيتُمَا | رَوِيتَ | ||
| رَوِيتُنَّ | رَوِيتُمَا | رَوِيتِ | ||
|
||||
| يَرْوَوْنَ | يَرْوَيَانِ | يَرْوَى | ||
| يَرْوَيْنَ | تَرْوَيَانِ | تَرْوَى | ||
| تَرْوَوْنَ | تَرْوَيَانِ | تَرْوَى | ||
| تَرْوَيْنَ | تَرْوَيَانِ | تَرْوَيْنَ | ||
|
||||
Bu feilinin bütün çəkimləri təsrifat hissəsində veriləcəkdir.