2-ci fəsildən gələn Ləfif-i Məkrun felinin müxtəlif nümunələri
| Ləfif-i Məkrun 2.Bab | Mazi | Muzari | Məzdər |
| Vəzn | فَعَلَ | يَفْعِلُ | فَعْلٌ |
| Mövzun | طَوَى | يَطْوِي | طَيٌّ |
| Əsli | طَوَيَ | يَطْوِيُ | طَوْيٌ |
طَوَى "dütdü" feilinin ləfif-i məkrun olub, sülasi mücərrədlərin 2-ci babından gələn mazi bir feil olduğu qeyd olunur. Əsli طَوَيَ şəklindədir və lam ul-fiil ya hərfi i'lal qaydasından sonra طَوَى olur.
طَوَى Feilinin İ'lali
| Vəzn | فَعَلَ |
| Əsli | طَوَيَ |
| ya əlif oldu | طَوَى |
Mazi feil olan طَوَى feilinin əsli, 2-ci babdan gələn və səhih bir feil olan ضَرَبَ feili kimi فَعَلَ vəznindən طَوَيَ şəklində gəlir. Qaydaya görə vav və ya hərfləri hərəkəli olub, özündən əvvəlki hərf də fətəli olarsa, o vav və ya hərfi əlif hərfinə çevrilir. Bu qayda nəticəsində طَوَيَ olan sözümüz طَوَى olur.
يَطْوِي Feilinin İ'lali
| Vəzn | يَفْعِلُ |
| Əsli | يَطْوِيُ |
| ya sakin edildi | يَطْوِي |
Muzari feil olan يَطْوِي feilinin əsli, 2-ci babdan gələn və səhih bir feil olan يَضْرِبُ feili kimi يَفْعِلُ vəznindən يَطْوِيُ şəklində gəlir. Qaydaya görə vav və ya hərfləri damməli və ya kəsrəli olub, əvvəlki hərf də kəsrəli və ya damməli olarsa, o vav və ya hərfi təxfif üçün sakin edilir. Bu qayda nəticəsində يَطْوِيُ olan sözümüz يَطْوِي olur.
Emsile-i Muxtəlifə
| طَاوٍ |
| مَطْوِيٌّ |
| لَمْ يَطْوِ |
| لَمَّا يَطْوِ |
| مَا يَطْوِي |
| لاَ يَطْوِي |
| لَنْ يَطْوِيَ |
| لِيَطْوِ |
| لاَ يَطْوِ |
| إِطْوِ |
| لاَ تَطْوِ |
| مَطْوًى |
| مِطْوًى |
| طَيَّةً |
| طِيَّةً |
| طُوَيٌّ |
| طَوَوِيٌّ |
| طَوَّاءٌ |
| أَطْوَى |
| مَا أَطْوَاهُ |
| أَطْوِ بِهِ |
Muzari Feillərin Məchulləri
Ləfif-i Məkrun olub, sülasi mücərrədlərin 2-ci babından gələn məlum bir muzari feil məchul edilmək istənildikdə, muzaraət hərfini dammə və ayn ul-fiili də fətəli etmək kifayətdir.
| Məchul | Məlum |
| يُطْوَى | يَطْوِي |
| لَمْ يُطْوَ | لَمْ يَطْوِ |
| لَمَّا يُطْوَ | لَمَّا يَطْوِ |
| مَا يُطْوَى | مَا يَطْوِي |
| لاَ يُطْوَى | لاَ يَطْوِي |
| لَنْ يُطْوَى | لَنْ يَطْوِيَ |
| لِيُطْوَ | لِيَطْوِ |
| لاَ يُطْوَ | لاَ يَطْوِ |
| لِتُطْوَ | إِطْوِ |
| لاَ تُطْوَ | لاَ تَطْوِ |
Əmr-i Hazır Çəkimləri
Əmr-i hazır siqalarını müxatəb və müxatəbə siqalarından əldə edirik. Ləfif-i Məkrun olub, sülasi mücərrədlərin 2-ci babından gələn feil üçün əmr-i hazır siqası إِفْعِ şəklindədir.
| إِطْوِ | تَطْوِي |
| إِطْوِيَا | تَطْوِيَانِ |
| إِطْوُوا | تَطْوُونَ |
| إِطْوِي | تَطْوِينَ |
| إِطْوِيَا | تَطْوِيَانِ |
| إِطْوِينَ | تَطْوِينَ |
Əmr-i Hazır Prosesi
| Müfrəd müzəkkər müxatəb feilimiz | تَطْوِي |
| Muzaraət hərfi hazf edildi | طْوِي |
| Sonu cəzm edildi | طْوِ |
| Baba aid olan kəsrəli vasıl həmzəsi gəldi | إِطْوِ |
Əmr-i Qayıb Çəkimləri
Əmr-i Qayıb çəkimlərində qayıb və qayıbə olan muzari feillərin əvvəlinə kəsrəli bir "lam" ədatı "lam ul-əmr" olan əmr lamı əlavə olunur və sonu hərəkəli olan muzari feil cəzm edilir, illətli hərf hazf edilir, cəmi müənnəs nunu istisna olmaqla muzari feillərin nunları da düşür. Cəmi müzəkkər qayıb siqasından nun düşdükdə yerinə bir əlif gəlir.
| لِيَطْوِ | يَطْوِي |
| لِيَطْوِيَا | يَطْوِيَانِ |
| لِيَطْوُوا | يَطْوُونَ |
| لِتَطْوِ | تَطْوِي |
| لِتَطْوِيَا | تَطْوِيَانِ |
| لِيَطْوِينَ | يَطْوِينَ |
Əmr-i Qayıb Prosesi
| Feil | يَطْوِي | تَطْوِي |
| Əmr lamı əlavə olundu | لِيَطْوِي | لِتَطْوِي |
| sonu cəzm edildi | لِيَطْوِ | لِتَطْوِ |
| Son halı | لِيَطْوِ | لِتَطْوِ |
İsm-i Fail
Ləfif-i Məkrun olub, sülasi mücərrədlərin 2-ci babından gələn bir feil üçün ism-i fail siqası فَاعٍ vəznindədir. Sülasi mücərrəd feillərin 2-ci babında طَاوٍ kimi gələn bir ləfif-i məkrun feilinin ism-i fail siqasında bir sıra i'lal qaydələri var. 2-ci babdan gələn bir ləfif-i məkrun feilinin ism-i fail siqası, 2-ci babdan gələn səhih feil olan ضَرَبَ feilinin ism-i fail siqası olan فَاعِلٌ vəznində, yəni ضَارِبٌ kimi طَاوِيٌ şəklində gəlir. Bundan sonra qaydaya görə lam ul-fiil vav və ya hərfi damməli və ya kəsrəli olub, əvvəlki hərf də damməli və ya kəsrəli olarsa, o halda o vav və ya hərfi təxfif üçün sakin edilir və طَاوِيٌ olan sözümüz طَاوِينْ olur. Beləcə lam ul-fiil vav hərfindən çevrilmiş sakin ya və tenvin üçün olan sakin nun bir yerdə içtima-i sakineyn yaradır. Bir kəlmədə yan-yana iki sakin hərfin tələffüzü caiz olmadığından lam ul-fiil vav hərfindən çevrilmiş sakin ya hazf edilir və sözümüz طَاوِنْ olur. Bundan sonra طَاوِنْ sözündəki tenvin üçün olan sakin nun hərfi əvvəlki hərfin hərəkəsinə tabe olur və bütün bu proseslərdən sonra sözümüz طَاوٍ şəklini alır.
| İsm-i Fail Siqası | فَاعِلٌ |
| Kəliməmiz | طَاوٍ |
| Əsli | طَاوِيٌ |
| ya sakin edildi | طَاوِينْ |
| ya hazf edildi | طَاوِنْ |
| tenvin əvvəlki hərfə tabe oldu | طَاوٍ |
İsm-i Məf'ul
Sülasi mücərrəd feillərin 2-ci babında مَطْوِيٌّ kimi gələn bir ləfif-i məkrun feilinin ism-i məf'ul siqasında bir sıra i'lal qaydələri var. 2-ci babdan gələn bir ləfif-i məkrun feilinin ism-i məf'ul siqası, 2-ci babdan gələn səhih feil olan ضَرَبَ feilinin ism-i məf'ul siqası olan مَفْعُولٌ vəznində, yəni مَضْرُوبٌ kimi مَطْوُويٌ şəklində gəlir. Bundan sonra مَطْوُويٌ sözündə birincisi sakin olaraq yan-yana olan vav və ya hərflərindən vav hərfi təxfif üçün ya hərfinə çevrilir və sözümüz مَطْوُييٌ olur. Vav hərfindən çevrilmiş sakin ya hərfinin binasını qorumaq üçün əvvəlki damməli vav hərfinin hərəkəsi kəsrəyə dəyişir. Əgər bu edilməsəydi, "ya sakin olub əvvəlki hərf damməli olduqda o ya hərfi vav hərfinə çevrilir" qaydasına görə vavdan çevrilmiş ya hərfi yenidən vav hərfinə dönəcəkdi, amma bu qarşısı alındı. Vav hərfinin kəsrələnməsindən sonra sözümüz مَطْوِييٌ oldu. Bundan sonra مَطْوِييٌ sözündə birincisi sakin, ikincisi hərəkəli iki ya hərfi yan-yana gəlir. Burada vacib idqam nəticəsində birinci hərf ikinciyə idqam olunur və sözümüz مَطْوِيٌّ şəklini alır.
| İsm-i Məf'ul Siqası | مَفْعُولٌ |
| Kəliməmiz | مَطْوِيٌّ |
| Əsli | مَطْوُويٌ |
| vav ya oldu | مَطْوُييٌ |
| ayn ul-fiil kəsrələndi | مَطْوِييٌ |
| iki ya idqam olundu | مَطْوِيٌّ |
Qeyri-Mimi Məzdər
Qeyri-mimi məzdər olan طَيٌّ sözünün əsli ضَرْبٌ kimi فَعْلٌ vəznindən طَوْيٌ şəklində gəlir. Qaydaya görə birincisi sakin olaraq yan-yana olan vav və ya hərflərindən vav hərfi təxfif üçün ya hərfinə çevrilir və sözümüz طَيْيٌ olur. Eyni növdən olan və birincisi sakin, ikincisi hərəkəli olan hərflər vacib olaraq idqama girir və sözümüz طَيٌّ olur.
Mimi Məzdər, İsm-i Zaman və İsm-i Məkân
Mimi məzdər, ism-i zaman və ism-i məkan olan مَطْوًى sözünün əsli مَضْرَبٌ kimi مَفْعَلٌ vəznindən مَطْوَيٌ şəklində gəlir. Qaydaya görə vav və ya hərfləri hərəkəli olub, əvvəlki hərf də fətəli olarsa, o vav və ya hərfi əlif hərfinə çevrilir və مَطْوَيٌ olan sözümüz مَطْوَانْ olur. مَطْوَانْ sözündə lam ul-fiil ya hərfindən çevrilmiş sakin əlif ilə tenvin üçün olan sakin nun bir yerdə olur və içtima-i sakineyn "iki sakinin bir araya gəlməsi" yaranır. Bir kəlmədə yan-yana duran iki sakinin tələffüzü caiz olmadığından مَطْوَانْ sözündən ya hərfindən çevrilmiş sakin əlif hazf edilir və sözümüz مَطْوَنْ olur. Bundan sonra مَطْوَنْ sözündəki sakin nun əvvəlki hərfin hərəkəsinə tabe olur və sözümüz son halını alaraq مَطْوًى olur.
| Vəzn | مَفْعَلٌ |
| Əsli | مَطْوَيٌ |
| ya əlif oldu | مَطْوَانْ |
| əlif hazf edildi | مَطْوَنْ |
| tenvin əvvəlki hərfə tabe oldu | مَطْوًى |
İsm-i Alət
İsm-i alət olan مِطْوًى sözünün əsli مِضْرَبٌ kimi مِفْعَلٌ vəznindən مِطْوَيٌ şəklində gəlir. Qaydaya görə vav və ya hərfləri hərəkəli olub, əvvəlki hərf də fətəli olarsa, o vav və ya hərfi əlif hərfinə çevrilir və مِطْوَيٌ olan sözümüz مِطْوَانْ olur. مِطْوَانْ sözündə lam ul-fiil ya hərfindən çevrilmiş sakin əlif ilə tenvin üçün olan sakin nun bir yerdə olur və içtima-i sakineyn "iki sakinin bir araya gəlməsi" yaranır. Bir kəlmədə yan-yana duran iki sakinin tələffüzü caiz olmadığından مِطْوَانْ sözündən ya hərfindən çevrilmiş sakin əlif hazf edilir və sözümüz مِطْوَنْ olur. Bundan sonra مِطْوَنْ sözündəki sakin nun əvvəlki hərfin hərəkəsinə tabe olur və sözümüz son halını alaraq مِطْوًى olur.
| Vəzn | مِفْعَلٌ |
| Əsli | مِطْوَيٌ |
| ya əlif oldu | مِطْوَانْ |
| əlif hazf edildi | مِطْوَنْ |
| tenvin əvvəlki hərfə tabe oldu | مِطْوًى |
Mübaləğəli ism-i fail olan طَوَّاءٌ sözünün əsli ضَرَّابٌ kimi فَعَّالٌ vəznində طَوَّايٌ şəklindədir. Qaydaya görə lam ul-fiil vav və ya hərflərindən əvvəl bir əlavə əlif varsa, o halda bu vav və ya hərf həmzəyə çevrilir, bu zaman طَوَّايٌ sözü طَوَّاءٌ olur.
İsm-i təfdil olan اَطْوَى sözünün əsli أَضْرَبُ kimi أَفْعَلُ vəznində أَطْوَيُ şəklindədir. Qaydaya görə lam ul-fiil vav və ya hərfləri hərəkəli olub, əvvəlki hərf də fətəli olarsa, o vav və ya hərfi əlif hərfinə çevrilir və أَطْوَيُ olan söz اَطْوَى olur.
Fiil-i təəccübü-l-əvvəl olan مَا أَطْوَاهُ sözünün əsli مَا أَضْرَبَهُ kimi مَا أَفْعَلَهُ vəznində مَا أَطْوَيَهُ şəklindədir. Lam ul-fiil vav və ya hərfləri hərəkəli olub, əvvəlki hərf də fətəli olarsa, o vav və ya hərfi əlif hərfinə çevrilir və مَا أَطْوَيَهُ olan söz مَا أَطْوَاهُ olur.
Emsile-i Muttaridə
| طَوَوْا | طَوَيَا | طَوَى | ||
| طَوَيْنَ | طَوَتَا | طَوَتْ | ||
| طَوَيْتُمْ | طَوَيْتُمَا | طَوَيْتَ | ||
| طَوَيْتُنَّ | طَوَيْتُمَا | طَوَيْتِ | ||
|
||||
| يَطْوُونَ | يَطْوِيَانِ | يَطْوِي | ||
| يَطْوِينَ | تَطْوِيَانِ | تَطْوِي | ||
| تَطْوُونَ | تَطْوِيَانِ | تَطْوِي | ||
| تَطْوِينَ | تَطْوِيَانِ | تَطْوِينَ | ||
|
||||
Bu feilinin bütün şəkilləri təsrifat bölməsində veriləcəkdir.