İf'î'âl fəsilindən nəqis ya binasının müxtəlif nümunələri
| İf'î'âl Nakıs Bina-i Yai | Mazi | Muzari | Məzdər |
| Vezin | إِفْعَوَعَلَ | يَفْعَوْعِلُ | إِفْعِيعَالاً |
| Mövzun | إِعْرَوْرَى | يَعْرَوْرِي | إِعْرِيرَاءً |
| Əsli | إِعْرَوْرَيَ | يَعْرَوْرِيُ | إِعْرِوْرَايًا |
إِعْرَوْرَى "çılpaq oldu" feilinin nakıs bina-i yai olan mazi bir feil formasıdır. Əsli إِعْرَوْرَيَ şəklindədir və lam ul-feil ya hərfi i'lâl qaydalarından sonra إِعْرَوْرَى olur.
إِعْرَوْرَى feilinin İ'lâli
| Vezin | إِفْعَوْعَلَ |
| Əsli | إِعْرَوْرَيَ |
| ya elif oldu | إِعْرَوْرَى |
يَعْرَوْرِي feilinin İ'lâli
| Vezin | يَفْعَوْعِلُ |
| Əsli | يَعْرَوْرِيُ |
| ya sakin oldu | يَعْرَوْرِي |
Müxtəlif Əmsilə
| مُعْرَوْرٍ |
| مُعْرَوْرًى |
| لَمْ يَعْرَوْرِ |
| لَمَّا يَعْرَوْرِ |
| مَا يَعْرَوْرِي |
| لاَ يَعْرَوْرِي |
| لَنْ يَعْرَوْرِيَ |
| لِيَعْرَوْرِ |
| لاَ يَعْرَوْرِ |
| إِعْرَوْرِ |
| لاَ تَعْرَوْرِ |
| مُعْرَوْرًى |
| إِعْرِيرَاءَةً |
| إِعْرِيرَاءَةً حَسَنَةً |
| عُرَيْرِيٌّ |
| إِعْرِيرَائِيٌّ |
| أَحْسَنُ إِعْرِيرَاءً |
| مَا أَحْسَنَ إِعْرِيرَائَهُ |
| أَحْسِنْ بِإِعْرِيرَائِهِ |
Muzari feilərin məchulləri
İf'î'âl babından gələn nakıs bina-i yai olan bir məlum muzari feil məchul etmək istədikdə, muzaraət hərfini damməli və ayn ul-feili də fəthəli etməyimiz kifayətdir. Feilimiz lazım olduğu üçün məchul halında hərf-i cerr istifadə etdik.
| Məchul | Məlum |
| يُعْرَوْرَى لَهُ | يَعْرَوْرِي |
| لَمْ يُعْرَوْرَ لَهُ | لَمْ يَعْرَوْرِ |
| لَمَّا يُعْرَوْرَ لَهُ | لَمَّا يَعْرَوْرِ |
| مَا يُعْرَوْرَى لَهُ | مَا يَعْرَوْرِي |
| لاَ يُعْرَوْرَى لَهُ | لاَ يَعْرَوْرِي |
| لَنْ يُعْرَوْرَى لَهُ | لَنْ يَعْرَوْرِيَ |
| لِيُعْرَوْرَ لَهُ | لِيَعْرَوْرِ |
| لاَ يُعْرَوْرَ لَهُ | لاَ يَعْرَوْرِ |
| لِيُعْرَوْرَ لَكَ | إِعْرَوْرِ |
| لاَ يُعْرَوْرَ لكَ | لاَ تَعْرَوْرِي |
Hazır Əmr Çəkimləri
Hazır əmr siqalarını müxatəb və müxatəbə siqalarından əldə edirik. Amma praktik olaraq İf'î'âl babının əmr siqasının إِفْعَوْعِلْ olduğunu bilək. Bu babdan gələn nakıs feil üçün hazır əmr siqası إِفْعَوْعِ şəklindədir.
| إِعْرَوْرِ | تَعْرَوْرِي |
| إِعْرَوْرِيَا | تَعْرَوْرِيَانِ |
| إِعْرَوْرُوا | تَعْرَوْرُونَ |
| إِعْرَوْرِي | تَعْرَوْرِينَ |
| إِعْرَوْرِيَا | تَعْرَوْرِيَانِ |
| إِعْرَوْرِينَ | تَعْرَوْرِينَ |
Hazır Əmr Prosesi
| Müfrəd müzekkər müxatəb feilimiz | تَعْرَوْرِي |
| Muzaraət hərfi hazf edildi | عْرَوْرِي |
| Sonu cəzm edildi | عْرَوْرِ |
| Baba aid vasıl həmzəsi gəlir | إِعْرَوْرِ |
Qeyb Əmr Çəkimləri
Qeyb əmr formalarını qeyb və qeybə olan muzari feilərin əvvəlinə kəsrəli "lam" ədatı (lam ul-emir) əlavə olunur və sonu hərəkəli olan muzari feilinin hərəkəsi cəzm edilir, cəmi müənnəs nunu istisna olmaqla digər muzari feilərin nunları da düşür. Cəmi müzekkər qeyb siqasından nun düşəndə yerinə bir elif gəlir.
| لِيَعْرَوْرِ | يَعْرَوْرِي |
| لِيَعْرَوْرِيَا | يَعْرَوْرِيَانِ |
| لِيَعْرَوْرُوا | يَعْرَوْرُونَ |
| لِتَعْرَوْرِ | تَعْرَوْرِي |
| لِتَعْرَوْرِيَا | تَعْرَوْرِيَانِ |
| لِيَعْرَوْرِينَ | يَعْرَوْرِينَ |
Qeyb Əmr Prosesi
| Feil | يَعْرَوْرِي | تَعْرَوْرِي |
| Əmr lamı əlavə olundu | لِيَعْرَوْرِي | لِتَعْرَوْرِي |
| sonu cəzm edildi | لِيَعْرَوْرِ | لِتَعْرَوْرِ |
| Son halı | لِيَعْرَوْرِ | لِتَعْرَوْرِ |
İsm-i Fail
İf'î'âl babından gələn nakıs bina-i yai bir feil üçün ism-i fail siqası مُفْعَوْعِلٌ veznindədir. Məlum muzari feilinin əvvəlinə damməli bir mim əlavə etməklə əldə edə bilərik.
| İsm-i Fail | Məlum Muzari |
| مُفْعَوْعِلٌ | يَعْرَوْرِي |
| مُعْرَوْرٍ | مُعْرَوْرٍ |
İf'î'âl babından gələn nakıs bina-i yai bir feil üçün ism-i fail siqasında bir sıra i'lâl qaydaları mövcuddur. İf'î'âl babının ism-i fail siqası مُفْعَوْعِلٌ şəklindədir. Mövzumuza aid olan ism-i fail مُعْرَوْرٍ kəlməsinin əsli, مُعْشَوْشِبٌ feilində olduğu kimi, مُفْعَوْعِلٌ veznindən مُعْرَوْرِيٌ şəklində gəlir. مُعْرَوْرِيٌ kəlməsində isə; lam ul-feil vav və ya ya hərfi damməli və əvvəlindəki hərf də kəsrəli olarsa, o halda vav və ya ya hərfi sakin edilir qaydasına görə مُعْرَوْرِيٌ kəlməmiz مُعْرَوْرِينْ olur. مُعْرَوْرِينْ kəlməsində, sakin ya ilə tənvin üçün olan sakin nun bir yerdə olur və içtima-i sakineyn "iki sakinin bir araya gəlməsi" baş verir. Bir kəlmədə yan-yana iki sakin olarsa tələffüzü caiz olmadığından مُعْرَوْرِينْ kəlməsindən ya hərfi hazf edilir və kəlməmiz مُعْرَوْرِنْ olur. Bundan sonra مُعْرَوْرِنْ kəlməsindəki sakin nun, əvvəlindəki hərfin hərəkəsinə tabe olur və kəlməmiz son halını alaraq مُعْرَوْرٍ olur.
| İsm-i Fail Siqası | مُفْعَوْعِلٌ |
| Kəlməmiz | مُعْرَوْرٍ |
| Əsli | مُعْرَوْرِيٌ |
| ya sakin edildi | مُعْرَوْرِينْ |
| ya hazf edildi | مُعْرَوْرِنْ |
| tənvin əvvəlki hərfə tabe oldu | مُعْرَوْرٍ |
İsm-i Meful
İf'î'âl babından gələn bütün feillərdə ism-i meful siqası مُفْعَوْعَلٌ şəklindədir. Məchul muzari feilinin muzaraət hərfi yerinə mim hərfi əlavə etməklə əldə edə bilərik və ya ism-i failin ayn ul-feilini fəthələyə bilərik.
| İsm-i Fail | Məchul Muzari |
| مُعْرَوْرٍ | يُعْرَوْرَى |
| مُعْرَوْرًى | مُعْرَوْرًى |
İf'î'âl babından gələn nakıs bina-i yai bir feil üçün ism-i meful siqasında bir sıra i'lâl qaydaları mövcuddur. İf'î'âl babının ism-i meful siqası مُفْعَوْعَلٌ şəklindədir. Mövzumuza aid olan ism-i meful مُعْرَوْرًى kəlməsinin əsli, مُعْشَوْشَبٌ feilində olduğu kimi, مُفْعَوْعَلٌ veznindən مُعْرَوْرَيٌ şəklində gəlir. مُعْرَوْرَيٌ kəlməsində isə; vav və ya hərfləri hərəkəli olub, əvvəlindəki hərf də fəthəli olarsa, o halda vav və ya hərfi elif hərfinə çevrilir qaydasına görə مُعْرَوْرَيٌ kəlməmiz مُعْرَوْرَانْ olur. مُعْرَوْرَانْ kəlməsində, lam ul-feil ya hərfindən çevrilmiş sakin elif ilə tənvin üçün olan sakin nun bir yerdə olur və içtima-i sakineyn "iki sakinin bir araya gəlməsi" baş verir. Bir kəlmədə yan-yana iki sakin olarsa tələffüzü caiz olmadığından مُعْرَوْرَانْ kəlməsindən ya hərfindən çevrilmiş sakin elif hərfi hazf edilir və kəlməmiz مُعْرَوْرَنْ olur. Bundan sonra مُعْرَوْرَنْ kəlməsindəki sakin nun, əvvəlindəki hərfin hərəkəsinə tabe olur və kəlməmiz son halını alaraq مُعْرَوْرًى olur.
| İsm-i Meful Siqası | مُفْعَوْعَلٌ |
| Kəlməmiz | مُعْرَوْرًى |
| Əsli | مُعْرَوْرَيٌ |
| ya elif oldu | مُعْرَوْرَانْ |
| elif hazf edildi | مُعْرَوْرَنْ |
| tənvin əvvəlki hərfə tabe oldu | مُعْرَوْرًى |
Qeyri-Mimi Məzdər
Qeyri-mimi məzdər olan إِعْرِيرَاءٌ kəlməsinin əsli إِعْشِيشَابٌ kimi إِفْعِيعَالٌ veznindən إِعْرِوْرَايٌ şəklində gəlir. Sakin vav hərfinin əvvəlindəki hərf kəsrəli olduğu üçün vav hərfi ya-ya çevrilir və إِعْرِوْرَايٌ kəlməmiz إِعْرِيرَايٌ olur. Bundan sonra إِعْرِيرَايٌ kəlməsi üçün; lam ul-feil vav və ya ya hərfindən əvvəl artıq bir elif hərfi varsa, o vav və ya ya hərfi həmzəyə çevrilir və إِعْرِيرَايٌ kəlməmiz إِعْرِيرَاءٌ olur.
| Qeyri-Mimi Məzdər | إِعْرِيرَاءٌ |
| Əsli | إِعْرِوْرَايٌ |
| sakin vav ya oldu | إِعْرِيرَايٌ |
| vav həmzə oldu | إِعْرِيرَاءٌ |
Müttərid Əmsilə
| إِعْرَوْرَوْا | إِعْرَوْرَيَانِ | إِعْرَوْرَى | ||
| إِعْرَوْرَيْنَ | إِعْرَوْرَتَا | إِعْرَوْرَتْ | ||
| إِعْرَوْرَيْتُمْ | إِعْرَوْرَيْتُمَا | إِعْرَوْرَيْتَ | ||
| إِعْرَوْرَيْتُنَّ | إِعْرَوْرَيْتُمَا | إِعْرَوْرَيْتِ | ||
|
||||
| يَعْرَوْرُونَ | يَعْرَوْرِيَانِ | يَعْرَوْرِي | ||
| يَعْرَوْرِينَ |
تَعْرَوْرِيَانِ | تَعْرَوْرِي | ||
| تَعْرَوْرُونَ | تَعْرَوْرِيَانِ | تَعْرَوْرِي | ||
| تَعْرَوْرِينَ | تَعْرَوْرِيَانِ | تَعْرَوْرِينَ | ||
|
||||
Bu feilə aid bütün formalar təsrifat hissəsində yer alacaqdır.