İf'î'âl fəsilindən nəqis vav binasının müxtəlif nümunələri
| İf'î'âl Nakıs Bina-i Vavi | Mazi | Muzari | Məzdər |
| Vəzn | إِفْعَوَعَلَ | يَفْعَوْعِلُ | إِفْعِيعَالاً |
| Mövzun | إِجْلَوْلَى | يَجْلَوْلِي | إِجْلِيلاَءً |
| Əsli | إِجْلَوْلَوَ | يَجْلَوْلِوُ | إِجْلِوْلاَوًا |
إِجْلَوْلَى "köçdü" feilinin nakıs bina-i vavi olan mazi bir feil olduğu deyilir. Əsli إِجْلَوْلَوَ şəklindədir və lam ul-fiil vav hərfi i'lâl qaydalarından sonra إِجْلَوْلَى olur.
إِجْلَوْلَى Feilinin İ'lâli
| Vəzn | إِفْعَوَعَلَ |
| Əsli | إِجْلَوْلَوَ |
| vav ya oldu | إِجْلَوْلَيَ |
| ya elif oldu | إِجْلَوْلَى |
يَجْلَوْلِي Feilinin İ'lâli
| Vəzn | يَفْعَوْعِلُ |
| Əsli | يَجْلَوْلِوُ |
| vav ya oldu | يَجْلَوْلِيُ |
| ya sakin oldu | يَجْلَوْلِي |
Emsile-i Muxtelife
| مُجْلَوْلٍ |
| مُجْلَوْلًى |
| لَمْ يَجْلَوْلِ |
| لَمَّا يَجْلَوْلِ |
| مَا يَجْلَوْلِي |
| لاَ يَجْلَوْلِي |
| لَنْ يَجْلَوْلِيَ |
| لِيَجْلَوْلِ |
| لاَ يَجْلَوْلِ |
| إِجْلَوْلِ |
| لاَ تَجْلَوْلِ |
| مُجْلَوْلًى |
| إِجْلِيلاَءَةً |
| إِجْلِيلاَءَةً حَسَنَةً |
| جُلَيْلِيٌّ |
| إِجْلِيلاَئِيٌّ |
| أَحْسَنُ إِجْلِيلاَءً |
| مَا أَحْسَنَ إِجْلِيلاَئَهُ |
| أَحْسِنْ بِإِجْلِيلاَئِهِ |
Muzari Feillərin Məchulləri
İf'î'âl babından gələn nakıs bina-i vavi olan bir məlum muzari feil məchul edilmək istənildikdə, muzaraət hərfini damməli və ayn ul-fiili də fətəli etmək kifayətdir. Feilimiz lazım olduğu üçün məchul halında hərf-i cerr istifadə edirik.
| Məchul | Məlum |
| يُجْلَوْلَى لَهُ | يَجْلَوْلِي |
| لَمْ يُجْلَوْلَ لَهُ | لَمْ يَجْلَوْلِ |
| لَمَّا يُجْلَوْلَ لَهُ | لَمَّا يَجْلَوْلِ |
| مَا يُجْلَوْلَى لَهُ | مَا يَجْلَوْلِي |
| لاَ يُجْلَوْلَى لَهُ | لاَ يَجْلَوْلِي |
| لَنْ يُجْلَوْلَى لَهُ | لَنْ يَجْلَوْلِيَ |
| لِيُجْلَوْلَ لَهُ | لِيَجْلَوْلِ |
| لاَ يُجْلَوْلَ لَهُ | لاَ يَجْلَوْلِ |
| لِيُجْلَوْلَ لَكَ | إِجْلَوْلِ |
| لاَ يُجْلَوْلَ لَكَ | لاَ تَجْلَوْلِ |
Emr-i Hazır Çekimleri
Emr-i hazır siğalarını müxatab və müxataba siğalarından əldə edirik. Amma praktik olaraq İf'î'âl babının əmr siğasının إِفْعَوْعِلٌ olduğunu bilək. Bu babdan gələn nakıs feilinin emr-i hazır siğası إِفْعَوْعِ şəklindədir.
| إِجْلَوْلِ | تَجْلَوْلِي |
| إِجْلَوْلِيَا | تَجْلَوْلِيَانِ |
| إِجْلَوْلُوا | تَجْلَوْلُونَ |
| إِجْلَوْلِي | تَجْلَوْلِينَ |
| إِجْلَوْلِيَا | تَجْلَوْلِيَانِ |
| إِجْلَوْلِينَ | تَجْلَوْلِينَ |
Emr-i Hazır Prosesi
| Müfrəd müzekkər müxatab feilimiz | تَجْلَوْلِي |
| Muzaraət hərfi hazf edildi | جْلَوْلِي |
| Sonu səkinləndi | جْلَوْلِ |
| feilin əvvəlinə baba aid olan vasıl həmzəsi gəldi | إِجْلَوْلِ |
Emr-i Qayıb Çekimleri
Emr-i Qayıb çəkimlərini qayıb və qayıbə olan muzari feillərin əvvəlinə kəsrəli bir "lam" edatı "lam ul-emir" olan əmr lamı daxil olur və sonu hərəkəli olan muzari feilinin hərəkəsini səkin edirik, cəmi müənnəs nunu istisna olmaqla digər muzari feillərin nunlarını da düşürük. Cəmi müzekkər qayıb siğasından nun düşəndə yerinə bir elif gəlir.
| لِيَجْلَوْلِ | يَجْلَوْلِي |
| لِيَجْلَوْلِيَا | يَجْلَوْلِيَانِ |
| لِيَجْلَوْلُوا | يَجْلَوْلُونَ |
| لِتَجْلَوْلِ | تَجْلَوْلِي |
| لِتَجْلَوْلِيَا | تَجْلَوْلِيَانِ |
| لِيَجْلَوْلِينَ | يَجْلَوْلِينَ |
Emr-i Qayıb Prosesi
| Feil | يَجْلَوْلِي | تَجْلَوْلِي |
| Əmr lamı daxil oldu | لِيَجْلَوْلِي | لِتَجْلَوْلِي |
| sonu səkinləndi | لِيَجْلَوْلِ | لِتَجْلَوْلِ |
| Son halı | لِيَجْلَوْلِ | لِتَجْلَوْلِ |
İsm-i Fail
İf'î'âl babından gələn nakıs bina-i vavi bir feilinin ism-i fail siğası مُفْعَوْعِلٌ vəznindədir. Məlum muzari feilinin əvvəlinə damməli bir mim əlavə etməklə əldə edə bilərik.
| İsm-i Fail | Məlum Muzari |
| مُفْعَوْعِلٌ | يَجْلَوْلِي |
| مُجْلَوْلٍ | مُجْلَوْلٍ |
İf'î'âl babının ism-i fail siğası مُفْعَوْعِلٌ şəklindədir. Mövzumuza aid olan ism-i fail مُجْلَوْلٍ kəlməsinin əsli, مُعْشَوْشِبٌ feili kimi مُفْعَوْعِلٌ vəznindən مُجْلَوْلِوٌ şəklində gəlir. مُجْلَوْلِوٌ kəlməsində əvvəlki nakıs feillərdə bəhs etdiyimiz bəzi i'lâl qaydaları tətbiq olunur. Əvvəlcə مُجْلَوْلِوٌ üçün; lam ul-fiil olan vav hərfindən əvvəlki hərf əgər kəsrəlidirsə, o halda həmin vav hərfi ya hərfinə çevrilir və beləliklə مُجْلَوْلِوٌ kəlməsi مُجْلَوْلِيٌ olur. مُجْلَوْلِيٌ kəlməsində isə; lam ul-fiil vav və ya ya hərfi damməli və əvvəlindəki hərf də kəsrəlidirsə, o halda həmin vav və ya ya hərfi səkin edilir və beləliklə مُجْلَوْلِيٌ kəlməsi مُجْلَوْلِينْ olur. مُجْلَوْلِينْ kəlməsində, lam ul-fiil vav hərfindən çevrilmiş səkin ya ilə tenvin üçün olan səkin nun bir arada qalır və içtima-i sakineyn "iki səkinin bir araya gəlməsi" meydana çıxır. Bir kəlmədə yan-yana iki səkinin tələffüzü caiz olmadığından مُجْلَوْلِينْ kəlməsindəki vavdan çevrilmiş səkin ya hərfi hazf edilir və kəlməmiz مُجْلَوْلِنْ olur. Bundan sonra مُجْلَوْلِنْ kəlməsindəki səkin nun, əvvəlki hərfin hərəkəsinə tabe olur və kəlməmiz son halını alaraq مُجْلَوْلٍ olur.
| İsm-i Fail Siğası | مُفْعَوْعِلٌ |
| Kəlməmiz | مُجْلَوْلٍ |
| Əsli | مُجْلَوْلِوٌ |
| vav ya oldu | مُجْلَوْلِيٌ |
| ya səkin edildi | مُجْلَوْلِينْ |
| ya hazf edildi | مُجْلَوْلِنْ |
| tenvin əvvəlki hərfə tabe oldu | مُجْلَوْلٍ |
İsm-i Meful
İf'î'âl babından gələn bütün feillərdə ism-i meful siğası مُفْعَوْعَلٌ şəklindədir. Məchul muzari feilinin muzaraət hərfi yerinə mim hərfi gətirərək əldə edə bilərik və ya ism-i failin ayn ul-fiilini fətələyə bilərik.
| İsm-i Fail | Məchul Muzari |
| مُجْلَوْلٍ | يُجْلَوْلَى |
| مُجْلَوْلًى | مُجْلَوْلًى |
İf'î'âl babından gələn nakıs bina-i vavi bir feilinin ism-i meful siğasında bir sıra i'lâl qaydaları mövcuddur. İf'î'âl babının ism-i meful siğası مُفْعَوْعَلٌ şəklindədir. Mövzumuza aid olan ism-i meful مُجْلَوْلًى kəlməsinin əsli, مُعْشَوْشَبٌ feili kimi مُفْعَوْعَلٌ vəznindən مُجْلَوْلَوٌ şəklində gəlir. مُجْلَوْلَوٌ kəlməsində əvvəlki nakıs feillərdə bəhs etdiyimiz bəzi i'lâl qaydaları tətbiq olunur. Əvvəlcə مُجْلَوْلَوٌ üçün; kəlmənin 4 və ya daha çox mərhələsində olan vav hərfinin əvvəlində kəsrəli və ya fətəli hərf varsa, həmin vav hərfi ya hərfinə çevrilir və beləliklə مُجْلَوْلَوٌ kəlməsi مُجْلَوْلَيٌ olur. مُجْلَوْلَيٌ kəlməsində isə; vav və ya hərfləri hərəkəli olub, əvvəlindəki hərf də fətəlidirsə, o halda həmin vav və ya hərfi elif hərfinə çevrilir və beləliklə مُجْلَوْلَيٌ kəlməsi مُجْلَوْلَانْ olur. مُجْلَوْلَانْ kəlməsində, lam ul-fiil ya hərfindən çevrilmiş səkin elif ilə tenvin üçün olan səkin nun bir arada qalır və içtima-i sakineyn "iki səkinin bir araya gəlməsi" meydana çıxır. Bir kəlmədə yan-yana iki səkinin tələffüzü caiz olmadığından مُجْلَوْلَانْ kəlməsindəki ya hərfindən çevrilmiş səkin elif hazf edilir və kəlməmiz مُجْلَوْلَنْ olur. Bundan sonra مُجْلَوْلَنْ kəlməsindəki səkin nun, əvvəlki hərfin hərəkəsinə tabe olur və kəlməmiz son halını alaraq مُجْلَوْلًى olur.
| İsm-i Meful Siğası | مُفْعَوْعَلٌ |
| Kəlməmiz | مُجْلَوْلًى |
| Əsli | مُجْلَوْلَوٌ |
| vav ya oldu | مُجْلَوْلَيٌ |
| ya elif oldu | مُجْلَوْلَانْ |
| elif hazf edildi | مُجْلَوْلَنْ |
| tenvin əvvəlki hərfə tabe oldu | مُجْلَوْلًى |
Masdar-ı Qeyri Mimî
Masdar-ı Qeyri Mimî olan إِجْلِيلاَءٌ kəlməsinin əsli إِعْشِيشَابٌ kimi إِفْعِيعَالٌ vəznindən إِجْلِوْلاَوٌ şəklində gəlir. Səkin vav hərfinin əvvəlindəki hərf kəsrəli olduğu üçün vav hərfi kəsrəyə çevrilir və إِجْلِوْلاَوٌ olan kəlməmiz إِجْلِيلاَوٌ olur. Bundan sonra إِجْلِيلاَوٌ üçün; lam ul-fiil vav və ya ya hərflərindən əvvəl artıq bir elif hərfi varsa, həmin vav və ya ya hərfi həmzəyə çevrilir və beləliklə إِجْلِيلاَوٌ kəlməsi إِجْلِيلاَءٌ olur.
| Masdar-ı Qeyri Mimî | إِجْلِيلاَءٌ |
| Əsli | إِجْلِوْلاَوٌ |
| səkin vav ya oldu | إِجْلِيلاَوٌ |
| vav həmzə oldu | إِجْلِيلاَءٌ |
Emsile-i Muttaride
| إِجْلَوْلَوْا | إِجْلَوْلَيَا | إِجْلَوْلَى | ||
| إِجْلَوْلَيْنَ | إِجْلَوْلَتَا | إِجْلَوْلَتْ | ||
| إِجْلَوْلَيْتُمْ | إِجْلَوْلَيْتُمَا | إِجْلَوْلَيْتَ | ||
| إِجْلَوْلَيْتُنَّ | إِجْلَوْلَيْتُمَا | إِجْلَوْلَيْتِ | ||
|
||||
| يَجْلَوْلُونَ | يَجْلَوْلِيَانِ | يَجْلَوْلِي | ||
| يَجْلَوْلِينَ | تَجْلَوْلِيَانِ | تَجْلَوْلِي | ||
| تَجْلَوْلُونَ | تَجْلَوْلِيَانِ | تَجْلَوْلِي | ||
| تَجْلَوْلِينَ | تَجْلَوْلِيَانِ | تَجْلَوْلِينَ | ||
|
||||
Bu feilinin bütün çəkimləri təsrifat hissəsində yer alacaqdır.