İftiâl fəsilindən naqis vavi binasının müxtəlif nümunələri
| İftial Nakıs Bina-i Vavi | Mazi | Muzari | Məzdər |
| Vezin | إِفْتَعَلَ | يَفْتَعِلُ | إِفْتِعَالاً |
| Mövzun | إِجْتَبَى | يَجْتَبِي | إِجْتِبَاءً |
| Əsli | إِجْتَبَوَ | يَجْتَبِوُ | إِجْتِبَاوًا |
إِجْتَبَى "seçdi, özünə ayırdı" feilinin nakıs bina-i vavi olan mazi bir feil olduğunu qeyd edək. Əsli إِجْتَبَوَ şəklindədir və lam ul-fiil vav hərfi i'lâl qaydalarından sonra إِجْتَبَى olur.
إِجْتَبَى feilinin İ'lâli
| Vezin | إِفْتَعَلَ |
| Əsli | إِجْتَبَوَ |
| vav ya oldu | إِجْتَبَيَ |
| ya elif oldu | إِجْتَبَى |
يَجْتَبِي feilinin İ'lâli
| Vezin | يَفْتَعِلُ |
| Əsli | يَجْتَبِوُ |
| vav ya oldu | يَجْتَبِيُ |
| ya sakin edildi | يَجْتَبِي |
Emsile-i Muxtəlifə
| مُجْتَبٍ |
| مُجْتَبًى |
| لَمْ يَجْتَبِ |
| لَمَّا يَجْتَبِ |
| مَا يَجْتَبِي |
| لاَ يَجْتَبِي |
| لَنْ يَجْتَبِيَ |
| لِيَجْتَبِ |
| لاَ يَجْتَبِ |
| إِجْتَبِ |
| لاَ تَجْتَبِ |
| مُجْتَبًى |
| إِجْتِبَاءَةً وَاحِدَةً |
| إِجْتِبَاءَةً حَسَنَةً |
| جُتَيْبِيٌّ |
| إِجْتِبَائِيٌّ |
| أَحْسَنُ إِجْتِبَاءً |
| مَا أَحْسَنَ إِجْتِبَائَهُ |
| أَحْسِنْ بِإِجْتِبَائِهِ |
Muzari Feillərin Məchulləri
İftial babından gələn nakıs bina-i vavi olan bir məlum muzari feil məchul etmək istədikdə, muzaraət hərfini dammə və ayn ul-fiili isə fətxəli etmək kifayətdir.
| Məchul | Məlum |
| يُجْتَبَى | يَجْتَبِي |
| لَمْ يُجْتَبَ | لَمْ يَجْتَبِ |
| لَمَّا يُجْتَبَ | لَمَّا يَجْتَبِ |
| مَا يُجْتَبَى | مَا يَجْتَبِي |
| لاَ يُجْتَبَى | لاَ يَجْتَبِي |
| لَنْ يُجْتَبَى | لَنْ يَجْتَبِيَ |
| لِيُجْتَبَ | لِيَجْتَبِ |
| لاَ يُجْتَبَ | لاَ يَجْتَبِ |
| لِتُجْتَبَ | إِجْتَبِ |
| لاَ تُجْتَبَ | لاَ تَجْتَبِ |
Hazır Əmr Çəkimləri
Hazır əmr siqalarını müxatəb və müxatəbə siqalarından əldə edirik. Bu babdakı nakıs feillər, səhih feillər kimi təsrif olunduğu üçün standart hazır əmr düzəltmə qaydalarımız keçərlidir. Amma praktik olaraq İftial babının əmr siqasının إِفْتَعِلْ olduğunu bilmək lazımdır. Bu babdan gələn nakıs feil üçün hazır əmr siqası إِفْتَعِ şəklindədir.
| إِجْتَبِ | تَجْتَبِي |
| إِجْتَبِيَا | تَجْتَبِيَانِ |
| إِجْتَبُوا | تَجْتَبُونَ |
| إِجْتَبِي | تَجْتَبِينَ |
| إِجْتَبِيَا | تَجْتَبِيَانِ |
| إِجْتَبِينَ | تَجْتَبِينَ |
Hazır Əmr Prosesi
| Müfrəd müzekkər müxatəb feilimiz | تًجْتَبِي |
| Muzaraət hərfi hazf edildi | جْتَبِي |
| Sonu cəzm edildi | جْتَبِ |
| Baba aid olan kəsrəli vasıl həmzəsi gəldi | إِجْتَبِ |
Qayıb Əmr Çəkimləri
Qayıb əmr çəkimlərini qayıb və qayıbə olan muzari feillərin əvvəlinə kəsrəli bir "lam" ədatı "lam ul-emir" olan əmr lamı əlavə olunur və sonu hərəkəli olan muzari feil cəzm edilir, cəmi müənnəs nunu istisna olmaqla muzari feillərin nunları da düşür. Cəmi müzekkər qayıb siqasından nun düşdükdə yerinə bir elif gəlir.
| لِيَجْتَبِ | يَجْتَبِي |
| لِيَجْتَبِيَا | يَجْتَبِيَانِ |
| لِيَجْتَبُوا | يَجْتَبُونَ |
| لِتَجْتَبِ | تَجْتَبِي |
| لِتَجْتَبِيَا | تَجْتَبِيَانِ |
| لِيَجْتَبِينَ | يَجْتَبِينَ |
Qayıb Əmr Prosesi
| Feil | يَجْتَبِي | تَجْتَبِي |
| Əmr lamı əlavə olundu | لِيَجْتَبِي | لِتَجْتَبِي |
| sonu cəzm edildi | لِيَجْتَبِ | لِتَجْتَبِ |
| Son halı | لِيَجْتَبِي | لِتَجْتَبِ |
İsm-i Fail
İftial babından gələn nakıs bina-i vavi feil üçün ism-i fail siqası مُفْتَعِلٌ veznindədir. Məlum muzari feilinin əvvəlinə damməli mim əlavə etməklə də əldə etmək olar.
| İsm-i Fail | Məlum Muzari |
| مُفْتَعِلٌ | يَجْتَبِي |
| مُجْتَبٍ | مُجْتَبٍ |
İftial babından gələn nakıs bina-i vavi feil üçün ism-i fail siqasında bir sıra i'lâl qaydaları mövcuddur. İftial babının ism-i fail siqası مُفْتَعِلٌ şəklindədir. Mövzumuza aid ism-i fail مُجْتَبٍ sözünün əsli, مُجْتَمِعٌ feilində olduğu kimi مُفْتَعِلٌ veznindən مُجْتَبِوٌ şəklində gəlir. مُجْتَبِوٌ sözündə əvvəlki nakıs feillərdə qeyd olunan bəzi i'lâl qaydaları tətbiq olunur. Əvvəlcə مُجْتَبِوٌ üçün; lam ul-fiil olan vavdan əvvəlki hərf əgər kəsrəlidirsə, o halda vav hərfi ya hərfinə çevrilir və nəticədə مُجْتَبِوٌ sözünün sonundakı vav hərfi ya hərfinə çevrilərək مُجْتَبِيٌ olur. مُجْتَبِيٌ sözündə isə; lam ul-fiil vav və ya ya hərfi damməli və əvvəlindəki hərf də kəsrəlidirsə, o halda vav və ya ya hərfi sakin edilir və nəticədə مُجْتَبِيٌ sözümüz مُجْتَبِينْ olur. مُجْتَبِينْ sözündə lam ul-fiil vavdan çevrilmiş sakin ya ilə tenvin üçün olan sakin nun bir arada olur və içtima-i sakineyn "iki sakin bir araya gəlməsi" baş verir. Bir sözdə yanaşı iki sakin tələffüz olunmadığı üçün مُجْتَبِينْ sözündən vavdan çevrilmiş sakin ya hərfi hazf edilir və sözümüz مُجْتَبِنْ olur. Bundan sonra مُجْتَبِنْ sözündəki sakin nun əvvəlki hərfin hərəkəsinə tabe olur və sözümüz son halını alaraq مُجْتَبٍ olur.
| İsm-i Fail Siqası | مُفْتَعِلٌ |
| Sözümüz | مُجْتَبٍ |
| Əsli | مُجْتَبِوٌ |
| vav ya oldu | مُجْتَبِيٌ |
| ya sakin edildi | مُجْتَبِينْ |
| ya hazf edildi | مُجْتَبِنْ |
| tenvin əvvəlki hərfə tabe oldu | مُجْتَبٍ |
İsm-i Meful
İftial babından gələn bütün feillərdə ism-i meful siqası مُفْتَعَلٌ şəklindədir. Məchul muzari feilinin muzaraət hərfi yerinə mim hərfi gətirməklə əldə etmək olar və ya ism-i failin ayn ul-fiilini fətxələmək olar.
| İsm-i Fail | Məchul Muzari |
| مُجْتَبٍ | يُجْتَبَى |
| مُجْتَبًى | مُجْتَبًى |
İftial babından gələn nakıs bina-i vavi feil üçün ism-i meful siqasında bir sıra i'lâl qaydaları mövcuddur. İftial babının ism-i meful siqası مُفْتَعَلٌ şəklindədir. Mövzumuza aid ism-i meful مُجْتَبًى sözünün əsli, مُجْتَمَعٌ feilində olduğu kimi مُفْتَعَلٌ veznindən مُجْتَبَوٌ şəklində gəlir. مُجْتَبَوٌ sözündə əvvəlki nakıs feillərdə qeyd olunan bəzi i'lâl qaydaları tətbiq olunur. Əvvəlcə مُجْتَبَوٌ üçün; sözün 4 və ya daha çox mərhələsində olan vavdan əvvəl kəsrəli və ya fətxəli hərf varsa, o vav hərfi ya hərfinə çevrilir və nəticədə مُجْتَبَوٌ sözünün sonundakı vav hərfi ya hərfinə çevrilərək مُجْتَبَيٌ olur. مُجْتَبَيٌ sözündə isə; vav və ya ya hərfi hərəkəli olub əvvəlindəki hərf də fətxəlidirsə, o halda vav və ya ya hərfi elifə çevrilir və nəticədə مُجْتَبَيٌ sözümüz مُجْتَبَانْ olur. مُجْتَبَانْ sözündə lam ul-fiil yadan çevrilmiş sakin elif ilə tenvin üçün olan sakin nun bir arada olur və içtima-i sakineyn "iki sakin bir araya gəlməsi" baş verir. Bir sözdə yanaşı iki sakin tələffüz olunmadığı üçün مُجْتَبَانْ sözündən yadan çevrilmiş sakin elif hərfi hazf edilir və sözümüz مُجْتَبَنْ olur. Bundan sonra مُجْتَبَنْ sözündəki sakin nun əvvəlki hərfin hərəkəsinə tabe olur və sözümüz son halını alaraq مُجْتَبًى olur.
| İsm-i Meful Siqası | مُفْتَعَلٌ |
| Sözümüz | مُجْتَبًى |
| Əsli | مُجْتَبَوٌ |
| vav ya oldu | مُجْتَبَيٌ |
| ya elif oldu | مُجْتَبَانْ |
| elif hazf edildi | مُجْتَبَنْ |
| tenvin əvvəlki hərfə tabe oldu | مُجْتَبًى |
Qeyri-Mimi Məzdər
Qeyri-mimi məzdər olan إِجْتِبَاءٌ sözünün əsli إِجْتِمَاعٌ kimi إِفْتِعَالٌ veznindən إِجْتِبَاوٌ şəklində gəlir. Bundan sonra إِجْتِبَاوٌ sözündə; vav və ya ya hərfi əlavə elifdən sonra gəlirsə, yüngüllük üçün həmzəyə çevrilir və nəticədə إِجْتِبَاوٌ sözündəki vav hərfi həmzəyə çevrilərək məzdərimiz إِجْتِبَاءٌ olur.
Emsile-i Muttaridə
| إِجْتَبَوْا | إِجْتَبَيَا | إِجْتَبَى | ||
| إِجْتَبَيْنَ | إِجْتَبَتَا | إِجْتَبَتْ | ||
| إِجْتَبَيْتُمْ | إِجْتَبَيْتُمَا | إِجْتَبَيْتَ | ||
| إِجْتَبَيْتُنَّ | إِجْتَبَيْتُمَا | إِجْتَبَيْتِ | ||
|
||||
| يَجْتَبُونَ | يَجْتَبِيَانِ | يَجْتَبِي | ||
| يَجْتَبِينَ | تَجْتَبِيَانِ | تَجْتَبِي | ||
| تَجْتَبُونَ | تَجْتَبِيَانِ | تَجْتَبِي | ||
| تَجْتَبِينَ | تَجْتَبِيَانِ | تَجْتَبِينَ | ||
|
||||
Bu feilinin bütün çəkimləri təsrifat hissəsində yer alacaqdır.