İnfiâl fəsilindən naqis yayi binasının müxtəlif nümunələri
| İnfiâl Nakıs Bina-i Yai | Mazi | Muzari | Məsdər |
| Vəzn | إِنْفَعَلَ | يَنْفَعِلُ | إِنْفِعَالاً |
| Mövzun | إِنْخَلَى | يَنْخَلِي | إِنْخِلاَءً |
| Əsli | إِنْخَلَيَ | يَنْخَلِيُ | إِنْخِلاَيًا |
إِنْخَلَى "biçilldi" feilinin nakıs bina-i yai olan mazi bir feil olduğunu qeyd edək. Əsli إِنْخَلَيَ şəklindədir və lâm ul-fiil ya hərfi i'lâl qaydalarından sonra إِنْخَلَى olur.
إِنْخَلَى feilinin İ'lâli
| Vəzn | إِنْفَعَلَ |
| Əsli | إِنْخَلَيَ |
| ya elif oldu | إِنْخَلَيَ |
| Son halı | إِنْخَلَى |
يَنْخَلِي feilinin İ'lâli
| Vəzn | يَنْفَعِلُ |
| Əsli | يَنْخَلِيُ |
| ya sakin edildi | يَنْخَلِيُ |
| Son halı | يَنْخَلِي |
Emsile-i Muxtəlifə
| مُنْخَلٍ |
| مُنْخَلًى |
| لَمْ يَنْخَلِ |
| لَمَّا يَنْخَلِ |
| مَا يَنْخَلِي |
| لاَ يَنْخَلِي |
| لَنْ يَنْخَلِيَ |
| لِيَنْخَلِ |
| لاَ يَنْخَلِ |
| إِنْخَلِ |
| لاَ تَنْخَلِ |
| مُنْخَلًى |
| إِنْخِلاَءَةً وَاحِدَةً |
| إِنْخِلاَءَةً حَسَنَةً |
| نُخَيْلِيٌّ |
| إِنْخِلاَئِيٌّ |
| أَحْسَنُ إِنْخِلاَءً |
| مَا أَحْسَنَ إِنْخِلاَئَهُ |
| أَحْسِنْ بِإِنْخِلاَئِهِ |
Muzari Feillərin Məchulləri
İnfiâl babından gələn nakıs bina-i yai olan bir məlum muzari feil məchul edilmək istənildikdə, muzaraət hərfini dammə və ayn ul-fiili də fətxəli etmək kifayətdir.
| Məchul | Məlum |
| يُنْخَلَى | يَنْخَلِي |
| لَمْ يُنْخَلَ | لَمْ يَنْخَلِ |
| لَمَّا يُنْخَلَ | لَمَّا يَنْخَلِ |
| مَا يُنْخَلَى | مَا يَنْخَلِي |
| لاَ يُنْخَلَى | لاَ يَنْخَلِي |
| لَنْ يُنْخَلَى | لَنْ يَنْخَلِيَ |
| لِيُنْخَلَ | لِيَنْخَلِ |
| لاَ يُنْخَلَ | لاَ يَنْخَلِ |
| لِتُنْخَلَ | إِنْخَلِ |
| لاَ تُنْخَلَ | لاَ تَنْخَلِ |
Hazır Əmr Çəkimləri
Hazır əmr siqalarını müxatəb və müxatəbə siqalarından əldə edirik. Bu babdakı nakıs fellər, səhi fellər kimi təsrif olunduğu üçün standart hazır əmr qaydalarımız keçərlidir. Amma praktik olaraq İnfiâl babının əmr siqasının إِنْفَعِلْ olduğunu bilək. Bu babdan gələn nakıs feil üçün hazır əmr siqası إِنْفَعِ şəklindədir.
| إِنْخَلِ | تَنْخَلِي |
| إِنْخَلِيَا | تَنْخَلِيَانِ |
| إِنْخَلُوا | تَنْخَلُونَ |
| إِنْخَلِي | تَنْخَلِينَ |
| إِنْخَلِيَا | تَنْخَلِيَانِ |
| إِنْخَلِينَ | تَنْخَلِينَ |
Hazır Əmr Prosesi
| Müfrəd müzəkkər müxatəb feilimiz | تَنْخَلِي |
| Muzaraət hərfi hazf edildi | نْخَلِي |
| Sonu səkinləndi | نْخَلِ |
| Baba aid olan kəsrəli vasıl həmzəsi gəldi | إِنْخَلِ |
Qayıb Əmr Çəkimləri
Qayıb əmr çəkimlərini qayıb və qayıbə olan muzari fellərin əvvəlinə kəsrəli bir "lam" ədatı (lam ul-emir) əlavə olunur və sonu hərəkəli olan muzari feilinin hərəkəsi səkinləşdirilir, cəmi müənnəs nunu istisna olmaqla digər muzari fellərin nunları da düşür. Cəmi müzəkkər qayıb siqasından nun düşəndə yerinə bir elif gəlir.
| لِيَنْخَلِ | يَنْخَلِي |
| لِيَنْخَلِيَا | يَنْخَلِيَانِ |
| لِيَنْخَلُوا | يَنْخَلُونَ |
| لِتَنْخَلِ | تَنْخَلِي |
| لِتَنْخَلِيَا | تَنْخَلِيَانِ |
| لِيَنْخَلِينَ | يَنْخَلِينَ |
Qayıb Əmr Prosesi
| Feil | يَنْخَلِي | تَنْخَلِي |
| Əmr lamı əlavə olundu | لِيَنْخَلِي | لِتَنْخَلِي |
| sonu səkinləndi | لِيَنْخَلِ | لِتَنْخَلِ |
| Son halı | لِيَنْخَلِ | لِتَنْخَلِ |
İsm-i Fail
İnfiâl babından gələn nakıs bina-i yai feilinin ism-i fail siqası مُنْفَعِلٌ vəznindədir. Məlum muzari feilinin əvvəlinə damməli bir mim əlavə etməklə də əldə etmək olar.
| İsm-i Fail | Məlum Muzari |
| مُنْفَعِلٌ | يَنْخَلِي |
| مُنْخَلٍ | مُنْخَلٍ |
İnfiâl babından gələn nakıs bina-i yai feilinin ism-i fail siqasında bir sıra i'lâl qaydaları mövcuddur. İnfiâl babının ism-i fail siqası مُنْفَعِلٌ şəklindədir. Mövzumuza aid ism-i fail مُنْخَلٍ sözünün əsli, مُنْكَسِرٌ feilində olduğu kimi, مُنْفَعِلٌ vəznindən مُنْخَلِيٌ şəklində gəlir. مُنْخَلِيٌ sözündə isə; lâm ul-fiil vav və ya ya hərfi damməli və əvvəlindəki hərf də kəsrəli olarsa, həmin vav və ya ya hərfi səkin edilir qaydasına əsasən مُنْخَلِيٌ sözümüz مُنْخَلِينْ olur. مُنْخَلِينْ sözündə, səkin ya ilə tenvin üçün olan səkin nun bir arada olur və ictima-i sakineyn "iki səkinin bir araya gəlməsi" baş verir. Bir sözdə yan-yana duran iki səkinin tələffüzü caiz olmadığından مُنْخَلِينْ sözündən ya hərfi hazf edilir və sözümüz مُنْخَلِنْ olur. Bundan sonra مُنْخَلِنْ sözündəki səkin nun, əvvəlindəki hərfin hərəkəsinə tabe olur və sözümüz son halını alaraq مُنْخَلٍ olur.
| İsm-i Fail Siqası | مُنْفَعِلٌ |
| Sözümüz | مُنْخَلٍ |
| Əsli | مُنْخَلِيٌ |
| ya səkin edildi | مُنْخَلِينْ |
| ya hazf edildi | مُنْخَلِنْ |
| tenvin əvvəlki hərfə tabe oldu | مُنْخَلٍ |
İsm-i Məf'ul
İnfiâl babından gələn bütün fellərdə ism-i məf'ul siqası مُنْفَعَلٌ şəklindədir. Məchul muzari feilinin muzaraət hərfi yerinə mim hərfi gətirməklə əldə edə bilərik və ya ism-i failin ayn ul-fiilini fətxələyə bilərik.
| İsm-i Fail | Məchul Muzari |
| مُنْخَلٍ | يُنْخَلَى |
| مُنْخَلًى | مُنْخَلًى |
İnfiâl babından gələn nakıs bina-i yai feilinin ism-i məf'ul siqasında bir sıra i'lâl qaydaları mövcuddur. İnfiâl babının ism-i məf'ul siqası مُنْفَعَلٌ şəklindədir. Mövzumuza aid ism-i məf'ul مُنْخَلًى sözünün əsli, مُنْكَسَرٌ feilində olduğu kimi, مُنْفَعَلٌ vəznindən مُنْخَلَيٌ şəklində gəlir. مُنْخَلَيٌ sözündə isə; vav və ya ya hərfləri hərəkəli olub, əvvəlindəki hərf də fətxəli olarsa, həmin vav və ya ya hərfi elif hərfinə çevrilir qaydasına əsasən مُنْخَلَيٌ sözümüz مُنْخَلَانْ olur. مُنْخَلَانْ sözündə, lâm ul-fiil ya hərfindən münkəlib səkin elif ilə tenvin üçün olan səkin nun bir arada olur və ictima-i sakineyn "iki səkinin bir araya gəlməsi" baş verir. Bir sözdə yan-yana duran iki səkinin tələffüzü caiz olmadığından مُنْخَلَانْ sözündən ya hərfindən münkəlib səkin elif hərfi hazf edilir və sözümüz مُنْخَلَنْ olur. Bundan sonra مُنْخَلَنْ sözündəki səkin nun, əvvəlindəki hərfin hərəkəsinə tabe olur və sözümüz son halını alaraq مُنْخَلًى olur.
| İsm-i Məf'ul Siqası | مُنْفَعَلٌ |
| Sözümüz | مُنْخَلًى |
| Əsli | مُنْخَلَيٌ |
| ya elif oldu | مُنْخَلَانْ |
| elif hazf edildi | مُنْخَلَنْ |
| tenvin əvvəlki hərfə tabe oldu | مُنْخَلًى |
Qeyri-Mimi Məsdər
Qeyri-mimi məsdər olan إِنْخِلاَءٌ sözünün əsli إِنْكِسَارٌ kimi إِنْفِعَالٌ vəznindən إِنْخِلاَيًا şəklində gəlir. Bundan sonra إِنْخِلاَيًا sözündə; vav və ya ya hərfi artıq elifdən sonra gəlirsə, yüngüllük üçün həmzəyə çevrilir və إِنْخِلاَيًا sözündəki ya hərfi həmzəyə dönür və məsdərimiz إِنْخِلاَءٌ olur.
Emsile-i Muttaride
| إِنْخَلَوْا | إِنْخَلَيَا | إِنْخَلَى | ||
| إِنْخَلَيْنَ | إِنْخَلَتَا | إِنْخَلَتْ | ||
| إِنْخَلَيْتُمْ | إِنْخَلَيْتُمَا | إِنْخَلَيْتَ | ||
| إِنْخَلَيْتُمْ | إِنْخَلَيْتُمَا | إِنْخَلَيْتِ | ||
|
||||
| يَنْخَلُونَ | يَنْخَلِيَانِ | يَنْخَلِي | ||
| يَنْخَلِينَ | تَنْخَلِيَانِ | تَنْخَلِي | ||
| تَنْخَلُونَ | تَنْخَلِيَانِ | تَنْخَلِي | ||
| تَنْخَلِينَ | تَنْخَلِيَانِ | تَنْخَلِينَ | ||
|
||||
Bu feilə aid bütün çəkimlər təsrifat bölməsində veriləcəkdir.