İnfiâl fəsilindən naqis vavi binasının müxtəlif nümunələri
| İnfiâl Nakis Bina-i Vavi | Mazi | Muzari | Məzdər |
| Vezin | إِنْفَعَلَ | يَنْفَعِلُ | إِنْفِعَالاً |
| Mövzun | إِنْجَلَى | يَنْجَلِي | إِنْجِلاَءً |
| Əsli | إِنْجَلَوَ | يَنْجَلِوُ | إِنْجِلاَوًا |
إِنْجَلَى "açıqlandı, göründü" feilinin nakis bina-i vavi olan mazi bir feil olduğu bildirilir. Əsli إِنْجَلَوَ şəklindədir və lam ul-fiil vav hərfi i'lâl qaydalarından sonra إِنْجَلَى olur.
إِنْجَلَى feilinin i'lâli
| Vezin | إِنْفَعَلَ |
| Əsli | إِنْجَلَوَ |
| vav ya oldu | إِنْجَلَيَ |
| ya elif oldu | إِنْجَلَى |
يَنْجَلِي feilinin i'lâli
| Vezin | يَنْفَعِلُ |
| Əsli | يَنْجَلِوُ |
| vav ya oldu | يَنْجَلِيُ |
| ya sakin edildi | يَنْجَلِي |
Müxtəlif nümunələr
| مُنْجَلٍ |
| مُنْجَلًى |
| لَمْ يَنْجَلِ |
| لَمَّا يَنْجَلِ |
| مَا يَنْجَلِي |
| لاَ يَنْجَلِي |
| لَنْ يَنْجَلِيَ |
| لِيَنْجَلِ |
| لاَ يَنْجَلِ |
| إِنْجَلِ |
| لاَ تَنْجَلِ |
| مُنْجَلًى |
| إِنْجِلاَءَةً وَاحِدَةً |
| إِنْجِلاَءَةً حَسَنَةً |
| نُجَيْلِيٌّ |
| إِنْجِلاَئِيٌّ |
| أَحْسَنُ إِنْجِلاَءً |
| مَا أَحْسَنَ إِنْجِلاَئَهُ |
| أَحْسِنْ بِإِنْجِلاَئِهِ |
Muzari feilərin məchulları
İnfiâl babından gələn nakis bina-i vavi olan bir məlum muzari feil məchul edilmək istənildikdə, muzaraət hərfini dammə, ayn ul-fiili isə fətha ilə etmək kifayətdir.
| Məchul | Məlum |
| يُنْجَلَى | يَنْجَلِي |
| لَمْ يُنْجَلَ | لَمْ يَنْجَلِ |
| لَمَّا يُنْجَلَ | لَمَّا يَنْجَلِ |
| مَا يُنْجَلَى | مَا يَنْجَلِي |
| لاَ يُنْجَلَى | لاَ يَنْجَلِي |
| لَنْ يُنْجَلَى | لَنْ يَنْجَلِيَ |
| لِيُنْجَلَ | لِيَنْجَلِ |
| لاَ يُنْجَلَ | لاَ يَنْجَلِ |
| لِتُنْجَلَ | إِنْجَلِ |
| لاَ تُنْجَلَ | لاَ تَنْجَلِ |
Hazır əmr şəkilləri
Hazır əmr şəkillərini müxatab və müxataba şəkillərindən əldə edirik. Bu babdakı nakis feilər, səhih feilər kimi təsrif olunduğu üçün standart hazır əmr qaydalarımız keçərlidir. Amma praktik olaraq İnfiâl babının əmr şəkli إِنْفَعِلْ olduğunu bilmək lazımdır. Bu babdan gələn nakis feil üçün hazır əmr şəkli إِنْفَعِ şəklindədir.
| إِنْجَلِ | تَنْجَلِي |
| إِنْجَلِيَا | تَنْجَلِيَانِ |
| إِنْجَلُوا | تَنْجَلُونَ |
| إِنْجَلِي | تَنْجَلِينَ |
| إِنْجَلِيَا | تَنْجَلِيَانِ |
| إِنْجَلِينَ | تَنْجَلِينَ |
Hazır əmr prosesi
| Müfrəd müzekker müxatab feilimiz | تَنْجَلِي |
| Muzaraət hərfi hazf edildi | نْجَلِي |
| Sonu səkinləndi | نْجَلِ |
| Baba aid olan kəsrəli vasıl həmzəsi gəldi | إِنْجَلِ |
Qeyb əmr şəkilləri
Qeyb əmr şəkillərini qeyb və qeibə olan muzari feilərin əvvəlinə kəsrəli bir "lam" ədatı (lam ul-emir) əlavə olunur və sonu hərəkəli olan muzari feil hərəkəsi səkin edilir, cəmi müənnəs nunu istisna olmaqla digər muzari feilərin nunları da düşür. Cəmi müzekker qeyb şəklində nun düşdükdə yerinə bir elif gəlir.
| لِيَنْجَلِ | يَنْجَلِي |
| لِيَنْجَلِيَا | يَنْجَلِيَانِ |
| لِيَنْجَلُوا | يَنْجَلُونَ |
| لِتَنْجَلِ | تَنْجَلِي |
| لِتَنْجَلِيَا | تَنْجَلِيَانِ |
| لِيَنْجَلِينَ | يَنْجَلِينَ |
Qeyb əmr prosesi
| Feil | يَنْجَلِي | تَنْجَلِي |
| Əmr lamı əlavə olundu | لِيَنْجَلِي | لِتَنْجَلِي |
| sonu səkinləndi | لِيَنْجَلِ | لِتَنْجَلِ |
| Son halı | لِيَنْجَلِ | لِتَنْجَلِ |
İsm-i Fail
İnfiâl babından gələn nakis bina-i vavi bir feil üçün ism-i fail şəkli مُنْفَعِلٌ veznindədir. Məlum muzari feilinin əvvəlinə damməli mim əlavə etməklə də əldə etmək olar.
| İsm-i Fail | Məlum Muzari |
| مُنْفَعِلٌ | يَنْجَلِي |
| مُنْجَلٍ | مُنْجَلٍ |
İnfiâl babından gələn nakis bina-i vavi bir feil üçün ism-i fail şəkilində bir sıra i'lâl qaydaları mövcuddur. İnfiâl babının ism-i fail şəkli مُنْفَعِلٌ şəklindədir. Mövzumuza aid ism-i fail مُنْجَلٍ sözünün əsli, مُنْكَسِرٌ feilində olduğu kimi, مُنْفَعِلٌ veznindən مُنْجَلِوٌ şəklində gəlir. مُنْجَلِوٌ sözündə daha əvvəlki nakis feilərdə bəhs etdiyimiz bəzi i'lâl qaydaları tətbiq olunur. Əvvəlcə مُنْجَلِوٌ üçün; lam ul fiil vav hərfindən əvvəlki hərf əgər kəsrəlidirsə, o vav hərfi ya hərfinə çevrilir qaydasına görə مُنْجَلِوٌ sözünün sonundakı vav hərfi ya hərfinə çevrilir və sözümüz مُنْجَلِيٌ olur. مُنْجَلِيٌ sözündə isə; lam ul-fiil vav və ya ya hərfi damməli və əvvəlindəki hərf də kəsrəlidirsə, o vav və ya ya hərfi sakin edilir qaydasına görə مُنْجَلِيٌ sözümüz مُنْجَلِينْ olur. مُنْجَلِينْ sözündə, lam ul-fiil vav hərfindən çevrilmiş sakin ya ilə tenvin üçün olan sakin nun bir arada qalır və içtima-i sakineyn "iki sakinin bir araya gəlməsi" yaranır. Bir sözdə yan-yana iki sakin olarsa, مُنْجَلِينْ sözündən vavdan çevrilmiş sakin ya hərfi hazf edilir və sözümüz مُنْجَلِنْ olur. Bundan sonra مُنْجَلِنْ sözündəki sakin nun əvvəlindəki hərfin hərəkəsinə tabe olur və sözümüz son halını alaraq مُنْجَلٍ olur.
| İsm-i Fail şəkli | مُنْفَعِلٌ |
| Sözümüz | مُنْجَلٍ |
| Əsli | مُنْجَلِوٌ |
| vav ya oldu | مُنْجَلِيٌ |
| ya sakin edildi | مُنْجَلِينْ |
| ya hazf edildi | مُنْجَلِنْ |
| tenvin əvvəlki hərfə tabe oldu | مُنْجَلٍ |
İsm-i Meful
İnfiâl babından gələn bütün feilərdə ism-i meful şəkli مُنْفَعَلٌ şəklindədir. Məchul muzari feilinin muzaraət hərfi yerinə mim hərfi gətirməklə əldə etmək olar və ya ism-i failin ayn ul-fiilini fətha ilə edə bilərik.
| İsm-i Fail | Məchul Muzari |
| مُنْجَلٍ | يُنْجَلَى |
| مُنْجَلًى | مُنْجَلًى |
İnfiâl babından gələn nakis bina-i vavi bir feil üçün ism-i meful şəkilində bir sıra i'lâl qaydaları mövcuddur. İnfiâl babının ism-i meful şəkli مُنْفَعَلٌ şəklindədir. Mövzumuza aid ism-i meful مُنْجَلًى sözünün əsli, مُنْكَسَرٌ feilində olduğu kimi, مُنْفَعَلٌ veznindən مُنْجَلَوٌ şəklində gəlir. مُنْجَلَوٌ sözündə daha əvvəlki nakis feilərdə bəhs etdiyimiz bəzi i'lâl qaydaları tətbiq olunur. Əvvəlcə مُنْجَلَوٌ üçün; sözün 4 və ya daha çox mərhələsində olan vav hərfindən əvvəl kəsrəli və ya fətalı hərf varsa, o vav hərfi ya hərfinə çevrilir qaydasına görə مُنْجَلَوٌ sözünün sonundakı vav hərfi ya hərfinə çevrilir və sözümüz مُنْجَلَيٌ olur. مُنْجَلَيٌ sözündə isə; vav və ya ya hərfləri hərəkəli olub, əvvəlindəki hərf də fətalı olarsa, o vav və ya ya hərfi elif hərfinə çevrilir qaydasına görə مُنْجَلَيٌ sözümüz مُنْجَلاَنْ olur. مُنْجَلاَنْ sözündə, lam ul-fiil ya hərfindən çevrilmiş sakin elif ilə tenvin üçün olan sakin nun bir arada qalır və içtima-i sakineyn "iki sakinin bir araya gəlməsi" yaranır. Bir sözdə yan-yana iki sakin olarsa, مُنْجَلاَنْ sözündən ya hərfindən çevrilmiş sakin elif hərfi hazf edilir və sözümüz مُنْجَلَنْ olur. Bundan sonra مُنْجَلَنْ sözündəki sakin nun əvvəlindəki hərfin hərəkəsinə tabe olur və sözümüz son halını alaraq مُنْجَلًى olur.
| İsm-i Meful şəkli | مُنْفَعَلٌ |
| Sözümüz | مُنْجَلًى |
| Əsli | مُنْجَلَوٌ |
| vav ya oldu | مُنْجَلَيٌ |
| ya elif oldu | مُنْجَلَانْ |
| elif hazf edildi | مُنْجَلَنْ |
| tenvin əvvəlki hərfə tabe oldu | مُنْجَلًى |
Qeyri-mimli məzdər
Qeyri-mimli məzdər olan إِنْجِلاَءٌ sözünün əsli إِنْكِسَارٌ kimi إِنْفِعَالٌ veznindən إِنْجِلاَوٌ şəklində gəlir. Bundan sonra إِنْجِلاَوٌ sözündə; vav və ya ya hərfi artıq elifdən sonra gəlirsə, yüngülləşdirmək üçün həmzəyə çevrilir və إِنْجِلاَوٌ sözündəki vav hərfi həmzəyə çevrilir və məzdərimiz إِنْجِلاَءٌ olur.
Müttarid nümunələr
| إِنْجَلَوْا | إِنْجَلَيَا | إِنْجَلَى | ||
| إِنْجَلَيْنَ | إِنْجَلَتَا | إِنْجَلَتْ | ||
| إِنْجَلَيْتُمْ | إِنْجَلَيْتُمَا | إِنْجَلَيْتَ | ||
| إِنْجَلَيْتُنَّ | إِنْجَلَيْتُمَا | إِنْجَلَيْتِ | ||
|
||||
| يَنْجَلُونَ | يَنْجَلِيَانِ | يَنْجَلِي | ||
| يَنْجَلِينَ | تَنْجَلِيَانِ | تَنْجَلِي | ||
| تَنْجَلُونَ | تَنْجَلِيَانِ | تَنْجَلِي | ||
| تَنْجَلِينَ | تَنْجَلِيَانِ | تَنْجَلِينَ | ||
|
||||
Bu feilə aid bütün şəkillər təsrifat bölməsində yer alacaqdır.