Mufaâle fəsilindən naqis yayi binasının müxtəlif nümunələri

Mufaələ Naxıs Bina-i Yai	Mazi	Muzari	Məzdər
Vəzn	فَاعَلَ	يُفَاعِلُ	مُفَاعَلَةً
Mevzun	رَامَى	يُرَامِي	مُرَامَاةٌ
Əsli	رَامَيَ	يُرَامِيُ	مُرَامَيَةٌ

رَامَى "atışdı" feilinin mufaələ babından gələn naxıs bina-i yai olan mazi bir feil olduğu deyilir. Əsli رَامَيَ şəklindədir və lâm ul-fiil ya hərfi i'lâl qaydalarından sonra رَامَى olur. 

رَامَى Feilinin İ'lâli

Vəzn	فَاعَلَ
Əsli	رَامَيَ
Ya elif oldu	رَامَى

يُرَامِي Feilinin İ'lâli

Vəzn	يُفَاعِلُ
Əsli	يُرَامِيُ
ya sakin edildi	يُرَامِي

Emsile-i Muxtəlifə

مُرَامٍ

مُرَامًى

لَمْ يُرَامِ

لَمَّا يُرَامِ

مَا يُرَامِي

لاَ يُرَامِي

لَنْ يُرَامِيَ

لِيُرَامِ

لاَ يُرَامِ

رَامِ

لاَ تُرَامِ

مُرَامًى

مُرَامَاةً وَاحِدَةً

مُرَامَاةً حَسَنَةً

مُرَيْمِيَةٌ

مُرَامِيٌّ

أَحْسَنُ مُرَامَاةً

مَا أَحْسَنَ مُرَامَاتَهُ

أَحْسِنْ بِمُرَامَاتِهِ

Muzari Feillərin Məchulləri

Mufaələ babından gələn naxıs bina-i yai olan bir məlum muzari feil məchul edilmək istənildikdə yalnız ayn ul-fiili fətxalı etmək kifayətdir.

Məchul

Məlum

يُرَامَي	يُرَامِي
لَمْ يُرَامَ	لَمْ يُرَامِ
لَمَّا يُرَامَ	لَمَّا يُرَامِ
مَا يُرَامَي	مَا يُرَامِي
لاَ يُرَامَي	لاَ يُرَامِي
لَنْ يُرَامَي	لَنْ يُرَامِيَ
لِيُرَامَ	لِيُرَامِ
لاَ يُرَامَ	لاَ يُرَامِ
لِتُرَامَ	رَامِ
لاَ تُرَامَ	لاَ تُرَامِ

Hazır Əmr Çəkimləri

Hazır əmr şəkillərini müxatəb və müxatəbə şəkillərindən əldə edirik. Amma praktik olaraq mufaələ babından gələn naxıs bina-i yai bir feil üçün əmr şəkli فَاعِ olduğunu bilək.

رَامِ	تُرَامِي
رَامِيَا	تُرَامِيَانِ
رَامُوا	تُرَامُونَ
رَامِي	تُرَامِينَ
رَامِيَا	تُرَامِيَانِ
رَامِينَ	تُرَامِينَ

Hazır Əmr Prosesi

Müfrəd müzəkkər müxatəb feilimiz	تُرَامِي
Muzaraət hərfi hazf edildi	رَامِي
Sonu cəzm edildi	رَامِ
Əvvəldə hərəkəli hərf olduğu üçün vasıl həmzəsinə ehtiyac yoxdur	رَامِ

Qayıb Əmr Çəkimləri

Qayıb əmr şəkillərində qayıb və qayıbə olan muzari feillərin əvvəlinə kəsrəli bir "lam" ədatı (lam ul-əmr) əlavə olunur və sonu hərəkəli olan muzari feil cəzm edilir, cəmi müənnəs nunu istisna olmaqla muzari feillərin nunları da düşür. Cəmi müzəkkər qayıb şəklində nun düşdükdə yerinə bir elif gəlir. 

لِيُرَامِ	يُرَامِي
لِيُرَامِيَا	يُرَامِيَانِ
لِيُرَامُوا	يُرَامُونَ
لِتُرَامِ	تُرَامِي
لِتُرَامِيَا	تُرَامِيَانِ
لِيُرَامِينَ	يُرَامِينَ

Qayıb Əmr Prosesi

Feil	يُرَامِي	تُرَامِي
Əmr lamı əlavə olundu	لِيُرَامِي	لِتُرَامِي
sonu cəzm edildi	لِيُرَامِ	لِتُرَامِ
Son halı	لِيُرَامِ	لِتُرَامِ

İsm-i Fail

Mufaələ babından gələn naxıs bina-i yai bir feil üçün ism-i fail şəkli مُفَاعِلٌ vəznindədir. Məlum muzari feilinin əvvəlinə dammalı mim əlavə etməklə də əldə etmək olar.

İsm-i Fail	Məlum Muzari
مُفَاعِلٌ	يُرَامِي
مُرَامٍ	مُرَامٍ

Mufaələ babından gələn naxıs bina-i yai bir feil üçün ism-i fail şəkilində bir sıra i'lâl qaydaları var. Mufaələ babının ism-i fail şəkli مُفَاعِلٌ şəklindədir. Mevzunumuz olan ism-i fail مُرَامٍ sözünün əsli, مُقَاتِلٌ sözü kimi مُفَاعِلٌ vəznindən مُرَامِيٌ şəklində gəlir. مُرَامِيٌ sözündə isə; lâm ul-fiil vav və ya ya hərfi dammalı və əvvəlindəki hərf də kəsrəli olarsa, o halda o vav və ya ya hərfi sakin edilir qaydasına görə مُرَامِيٌ sözümüz مُرَامِينْ olur. مُرَامِينْ sözündə, sakin ya ilə tenvin üçün olan sakin nun bir arada qalır və ictima-i sakineyn “iki sakinin bir araya gəlməsi” yaranır. Bir kəlmədə yan-yana duran iki sakin tələffüz oluna bilmədiyindən مُرَامِينْ sözündən sakin ya hərfi hazf olunur və kəlməmiz مُرَامِنْ olur. Bundan sonra مُرَامِنْ sözündəki sakin nun əvvəlki hərfin hərəkəsinə tabe olur və sözümüz son halını alaraq مُرَامٍ olur.

İsm-i Fail Şəkli	مُفَاعِلٌ
Kəlməmiz	مُرَامٍ
Əsli	مُرَامِيٌ
ya sakin edildi	مُرَامِينْ
ya hazf edildi	مُرَامِنْ
tenvin əvvəlki hərfə tabe oldu	مُرَامٍ

İsm-i Məf'ul

Mufaələ babından gələn bütün feillərdə ism-i məf'ul şəkli مُفَاعَلٌ kimidir. Məchul muzari feilinin muzaraət hərfi yerinə mim hərfi gətirməklə əldə edə bilərik və ya ism-i failin ayn ul-fiilini fətxalayaraq da əldə etmək olar.

İsm-i Fail	Məchul Muzari
مُرَامٍ	يُرَامَى
مُرَامًى	مُرَامًى

Mufaələ babından gələn naxıs bina-i yai bir feil üçün ism-i məf'ul şəkilində bir sıra i'lâl qaydaları var. Mufaələ babının ism-i məf'ul şəkli مُفَاعَلٌ şəklindədir. Mevzunumuz olan ism-i məf'ul مُرَامًى sözünün əsli, مُقَاتَلٌ sözü kimi مُفَاعَلٌ vəznindən مُرَامَيٌ şəklində gəlir. مُرَامَيٌ sözündə isə; lâm ul-fiil vav və ya ya hərfi dammalı və əvvəlindəki hərf də fətxalı olarsa, o halda o vav və ya ya hərfi elif hərfinə çevrilir qaydasına görə مُرَامَيٌ sözümüz مُرَامَانْ olur. مُرَامَانْ sözündə, sakin elif ilə tenvin üçün olan sakin nun bir arada qalır və ictima-i sakineyn “iki sakinin bir araya gəlməsi” yaranır. Bir kəlmədə yan-yana duran iki sakin tələffüz oluna bilmədiyindən مُرَامَانْ sözündən sakin elif hərfi hazf olunur və kəlməmiz مُرَامَنْ olur. Bundan sonra مُرَامَنْ sözündəki sakin nun əvvəlki hərfin hərəkəsinə tabe olur və sözümüz son halını alaraq مُرَامًى olur.

İsm-i Məf'ul Şəkli	مُفَاعَلٌ
Kəlməmiz	مُرَامًى
Əsli	مُرَامَيٌ
ya elif oldu	مُرَامَانْ
elif hazf edildi	مُرَامَنْ
tenvin əvvəlki hərfə tabe oldu	مُرَامًى

Masdar-ı Qeyri Mimî

Masdar-ı qeyri-mimî olan مُرَامَاةٌ sözünün əsli مُقَاتَلَةٌ kimi مُفَاعَلَةٌ vəznindən مُرَامَيَةٌ şəklində gəlir. Bundan sonra مُرَامَيَةٌ sözündə; vav və ya ya hərfi hərəkəli olub əvvəlindəki hərf də fətxalı olarsa və o vav və ya hərfinin elifə çevrilməsinə maneə yoxdursa, o halda o vav və ya hərfi elifə çevrilir və مُرَامَيَةٌ sözündəki ya hərfi elif olur və masdarımız مُرَامَاةٌ olur.

Vəzn	مُفَاعَلَةٌ
Əsli	مُرَامَيَةٌ
Ya elif oldu	مُرَامَاةٌ

Emsile-i Muttaridə

رَامَوْا	رَامَيَا	رَامَى
رَامَيْنَ	رَامَتَا	رَامَتْ
رَامَيْتُمْ	رَامَيْتُمَا	رَامَيْتَ
رَامَيْتُنَّ	رَامَيْتُمَا	رَامَيْتِ
رَامَيْنَا رَامَيْتُ

يُرَامُونَ	يُرَامِيَانِ	يُرَامِي
يُرَامِينَ	تُرَامِيَانِ	تُرَامِي
تُرَامُونَ	تُرَامِيَانِ	تُرَامِي
تُرَامِينَ	تُرَامِيَانِ	تُرَامِينَ
نُرَامِي أُرَامِي

Bu feilə aid bütün şəkillər təsrifat hissəsində yer alacaqdır.