Mufaələ Babından Nakıs Bina-i Vavi Emsilə-i Müxtəlifəsi
| Mufaələ Naxis Bina-i Vavi | Mazi | Muzari | Məzdər |
| Vəzn | فَاعَلَ | يُفَاعِلُ | مُفَاعَلَةً |
| Mövzun | صَافَى | يُصَافِي | مُصَافَاةً |
| Əsli | صَافَوَ | يُصَافِوُ | مُصَافَوَةً |
صَافَى "biriylə saf bir dostluq qurdu, dürüst və təmiz oldu" feilinə naxis bina-i vavi olan mazi feil deyilir. Əsli صَافَوَ şəklindədir və lam əl-feil vav hərfi i'lal qaydalarından sonra صَافَى olur.
صَافَى feilinin i'lali
| Vəzn | فَاعَلَ |
| Əsli | صَافَوَ |
| vav ya oldu | صَافَيَ |
| ya elif oldu | صَافَى |
يُصَافِي feilinin i'lali
| Vəzn | يُفَاعِلُ |
| Əsli | يُصَافِوُ |
| vav ya oldu | يُصَافِيُ |
| ya sakin edildi | يُصَافِي |
Emsile-i Muxtəlifə
| مُصَافٍ |
| مُصَافًى |
| لَمْ يُصَافِ |
| لَمَّا يُصَافِ |
| مَا يُصَافِي |
| لاَ يُصَافِي |
| لَنْ يُصَافِيَ |
| لِيُصَافِ |
| لاَ يُصَافِ |
| صَافِ |
| لاَ تُصَافِ |
| مُصَافًى |
| مُصَافَاةً وَاحِدَةً |
| مُصَافَاةً حَسَنَةً |
| مُصَيْفِيَةٌ |
| مُصَافِيٌّ |
| أَحْسَنُ مُصَافَاةً |
| مَا أَحْسَنَ مُصَافَاتَهُ |
| أَحْسِنْ بِمُصَافَاتِهِ |
Muzari Feillərin Məchulləri
Mufaələ babından gələn naxıs bina-i vavi olan bir məlum muzari feil məchul etmək istədikdə yalnız ayn əl-feili fətxəli etmək kifayətdir.
| Məchul | Məlum |
| يُصَافَي | يُصَافِي |
| لَمْ يُصَافَ | لَمْ يُصَافِ |
| لَمَّا يُصَافَ | لَمَّا يُصَافِ |
| مَا يُصَافَي | مَا يُصَافِي |
| لاَ يُصَافَي | لاَ يُصَافِي |
| لَنْ يُصَافَي | لَنْ يُصَافِيَ |
| لِيُصَافَ | لِيُصَافِ |
| لاَ يُصَافَ | لاَ يُصَافِ |
| لِتُصَافَ | صَافِ |
| لاَ تُصَافَ | لاَ تُصَافِ |
Əmr-i Hazır Çəkimləri
Əmr-i hazır şəkillərini müxatəb və müxatəbə şəkillərindən əldə edirik. Bu babdakı naxıs feillər, səhih feillər kimi təsrif olunduğu üçün standart əmr-i hazır düzəltmə qaydalarımız keçərlidir. Amma praktik olaraq mufaələ babından gələn naxıs bina-i vavi bir feil üçün əmr şəkli فَاعِ olduğunu bilək.
| صَافِ | تُصَافِي |
| صَافِيَا | تُصَافِيَانِ |
| صَافُوا | تُصَافُونَ |
| صَافِي | تُصَافِينَ |
| صَافِيَا | تُصَافِيَانِ |
| صَافِينَ | تُصَافِينَ |
Əmr-i Hazır Prosesi
| Müfrəd müzəkkər müxatəb feilimiz | تُصَافِي |
| Muzaraət hərfi hazf edildi | صَافِي |
| Sonu səkinləndi | صَافِ |
| Əvvəldə hərəkəli hərf olduğuna görə vasıl həmzəsinə ehtiyac yoxdur | صَافِ |
Əmr-i Qayıb Çəkimləri
Əmr-i Qayıb şəkilləri qayıb və qayıbə olan muzari feillərin əvvəlinə kəsrəli bir "lam" ədatı (lam əl-əmr) əlavə olunur və sonu hərəkəli olan muzari feilinin hərəkəsini səkin edir, cəmi müənnəs nunu istisna olmaqla digər muzari feillərin nunları da düşür. Cəmi müzəkkər qayıb şəklində nun düşdükdə yerinə bir elif gəlir.
| لِيُصَافِ | يُصَافِي |
| لِيُصَافِيَا | يُصَافِيَانِ |
| لِيُصَافُوا | يُصَافُونَ |
| لِتُصَافِ | تُصَافِي |
| لِتُصَافِيَا | تُصَافِيَانِ |
| لِيُصَافِينَ | يُصَافِينَ |
Əmr-i Qayıb Prosesi
| Feil | يُصَافِي | يُصَافِيَانِ |
| Əmr lamı əlavə olundu | لِيُصَافِي | لِيُصَافِيَانِ |
| sonu səkinləndi | لِيُصَافِ | لِيُصَافِيَا |
| Son halı | لِيُصَافِ | لِيُصَافِيَا |
İsm-i Fail
Mufaələ babından gələn naxıs bina-i vavi bir feil üçün ism-i fail şəkli مُفَاعِلٌ vəznindədir. Məlum muzari feilinin əvvəlinə dammalı bir mim əlavə etməklə də əldə etmək olar.
| İsm-i Fail | Məlum Muzari |
| مُفَاعِلٌ | يُصَافِي |
| مُصَافٍ | مُصَافٍ |
Mufaələ babından gələn naxıs bina-i vavi bir feil üçün ism-i fail şəkilində bir sıra i'lal qaydaları mövcuddur. Mufaələ babının ism-i fail şəkli مُفَاعِلٌ kimidir. Mövzumuza aid ism-i fail مُصَافٍ sözünün əsli, مُقَاتِلٌ sözü kimi مُفَاعِلٌ vəznindən مُصَافِوٌ şəklində gəlir. مُصَافِوٌ sözündə əvvəlki naxıs feillərdə bəhs etdiyimiz bəzi i'lal qaydaları tətbiq olunur. Əvvəlcə مُصَافِوٌ üçün; lam əl-feil olan vav hərfindən əvvəlki hərf əgər kəsrəlidirsə, o vav hərfi ya hərfinə çevrilir qaydasına görə مُصَافِوٌ sözünün sonundakı vav hərfi ya hərfinə çevrilərək مُصَافِوٌ olan sözümüz مُصَافِيٌ olur. مُصَافِيٌ sözündə isə; lam əl-feil vav və ya ya hərfi dammalı və əvvəlindəki hərf də kəsrəli olarsa, o halda o vav və ya ya hərfi səkin edilir qaydasına görə مُصَافِيٌ sözümüz مُصَافِينْ olur. مُصَافِينْ sözündə, lam əl-feil vav hərfindən çevrilmiş səkin ya ilə tənvin üçün olan səkin nun bir arada olur və içtima-i sakineyn "iki səkinin bir araya gəlməsi" yaranır. Bir kəlmədə yan-yana iki səkinin tələffüzü caiz olmadığından مُصَافِينْ sözündən vavdan çevrilmiş səkin ya hərfi hazf olunur və kəlməmiz مُصَافِنْ olur. Bundan sonra مُصَافِنْ sözündəki səkin nun əvvəlki hərfin hərəkəsinə tabe olur və sözümüz son halını alaraq مُصَافٍ olur.
| İsm-i Fail Şəkli | مُفَاعِلٌ |
| Kəlməmiz | مُصَافٍ |
| Əsli | مُصَافِوٌ |
| vav ya oldu | مُصَافِيٌ |
| ya sakin edildi | مُصَافِينْ |
| ya hazf edildi | مُصَافِنْ |
| tənvin əvvəlki hərfə tabe oldu | مُصَافٍ |
İsm-i Məf'ul
Mufaələ babından gələn bütün feillərdə ism-i məf'ul şəkli مُفَاعَلٌ kimidir. Məchul muzari feilinin muzaraət hərfi yerinə mim hərfi gətirməklə əldə edə bilərik və ya ism-i failin ayn əl-feilini fətxələyə bilərik.
| İsm-i Fail | Məchul Muzari |
| مُصَافٍ | يُصَافَى |
| مُصَافًى | مُصَافًى |
Mufaələ babından gələn naxıs bina-i vavi bir feil üçün ism-i məf'ul şəkilində bir sıra i'lal qaydaları mövcuddur. Mufaələ babının ism-i məf'ul şəkli مُفَاعَلٌ kimidir. Mövzumuza aid ism-i məf'ul مُصَافًى sözünün əsli, مُقَاتَلٌ sözü kimi مُفَاعَلٌ vəznindən مُصَافَوٌ şəklində gəlir. مُصَافَوٌ sözündə əvvəlki naxıs feillərdə bəhs etdiyimiz bəzi i'lal qaydaları tətbiq olunur. Əvvəlcə مُصَافَوٌ üçün; lam əl-feil olan vav hərfindən əvvəlki hərf əgər kəsrəlidirsə, o vav hərfi ya hərfinə çevrilir qaydasına görə مُصَافَوٌ sözünün sonundakı vav hərfi ya hərfinə çevrilərək مُصَافَوٌ olan sözümüz مُصَافَيٌ olur. مُصَافَيٌ sözündə isə; lam əl-feil vav və ya ya hərfi dammalı və əvvəlindəki hərf də fətxəlidirsə, o halda o vav və ya ya hərfi elif hərfinə çevrilir qaydasına görə مُصَافَيٌ sözümüz مُصَافَانْ olur. مُصَافَانْ sözündə, lam əl-feil ya hərfindən çevrilmiş səkin elif ilə tənvin üçün olan səkin nun bir arada olur və içtima-i sakineyn "iki səkinin bir araya gəlməsi" yaranır. Bir kəlmədə yan-yana iki səkinin tələffüzü caiz olmadığından مُصَافَانْ sözündən ya hərfindən çevrilmiş səkin elif hərfi hazf olunur və kəlməmiz مُصَافَنْ olur. Bundan sonra مُصَافَنْ sözündəki səkin nun əvvəlki hərfin hərəkəsinə tabe olur və sözümüz son halını alaraq مُصَافًى olur.
| İsm-i Məf'ul Şəkli | مُفَاعَلٌ |
| Kəlməmiz | مُصَافًى |
| Əsli | مُصَافَوٌ |
| vav ya oldu | مُصَافَيٌ |
| ya elif oldu | مُصَافَانْ |
| elif hazf edildi | مُصَافَنْ |
| tənvin əvvəlki hərfə tabe oldu | مُصَافًى |
Masdar-ı Qeyri Mim
Masdar-ı qeyri mim olan مُصَافَاةٌ sözünün əsli مُقَاتَلَةٌ kimi مُفَاعَلَةٌ vəznindən مُصَافَوَةٌ şəklində gəlir. Lam əl-feil vav hərfi feilinin 4-cü hərfi olub, əvvəlində də fətxəli və ya kəsrəli hərf olarsa, o vav hərfi yüngüllük üçün ya hərfinə çevrilir qaydasına görə مُصَافَوَةٌ masdarındakı lam əl-feil olan vav hərfi ya hərfinə çevrilərək masdarımız مُصَافَيَةٌ olur. Bundan sonra مُصَافَيَةٌ sözündə; vav və ya ya hərfi hərəkəli olub əvvəlki hərf də fətxəli olarsa, o vav və ya ya hərfi elif hərfinə çevrilməsinə maneə yoxdursa, o halda o vav və ya ya hərfi elif hərfinə çevrilir və مُصَافَيَةٌ olan sözümüzdəki lam əl-feil vavdan çevrilmiş ya hərfi elifə dönür və masdarımız مُصَافَاةٌ olur.
| Vəzn | مُفَاعَلَةٌ |
| Masdarın Əsli | مُصَافَوَةٌ |
| Vav ya oldu | مُصَافَيَةٌ |
| Ya elif oldu | مُصَافَاةٌ |
Emsile-i Muttaridə
| صَافَوْا | صَافَيَا | صَافَى | ||
| صَافَيْنَ | صَافَتَا | صَافَتْ | ||
| صَافَيْتُمْ | صَافَيْتُمَا | صَافَيْتَ | ||
| صَافَيْتُنَّ | صَافَيْتُمَا | صَافَيْتِ | ||
|
||||
| يُصَافُونَ | يُصَافِيَانِ | يُصَافِي | ||
| يُصَافِينَ | تُصَافِيَانِ | تُصَافِي | ||
| تُصَافُونَ | تُصَافِيَانِ | تُصَافِي | ||
| تُصَافِينَ | تُصَافِيَانِ | تُصَافِينَ | ||
|
||||
Bu feilinin bütün şəkilləri təsrifat hissəsində yer alacaqdır.