İfal Babından Nakıs Bina-i Yai Emsilə-i Müxtəlifəsi

İfâl Nakıs Bina-i Yai	Mazi	Muzari	Məzdər
Vezin	أَفْعَلَ	يُفْعِلُ	إِفْعَالًا
Mövzun	أَخْفَى	يُخْفِي	إِخْفَاءً
Əsli	أَخْفَيَ	يُخْفِيُ	إِخْفَايًا

أَخْفَى "gizlədi" feilinin ecvef bina-i yai olan mazi bir feil olmasıdır. Əsli أَخْفَيَ şəklindədir, i'lâl qaydasına görə lam ul-fiil olan ya hərfi elif hərfinə çevrilmişdir. Bu أَخْفَى feilinin bina-i yai olduğunu məzdərindən anlayırıq, feil bu baba daxil olmamışdan əvvəl mimsiz məzdəri خُفْيَةٌ şəklində olub lam ul-fiilində ya hərfini saxlayır.

أَخْفَيَ Feilinin İ'lâli

Əsli	أَخْفَيَ
ya elifə çevrildi	أَخْفَى
Son vəziyyəti	أَخْفَى

يُخْفِيُ Feilinin İ'lâli

Əsli	يُخْفِيُ
ya sakin edildi	يُخْفِيُ
Son vəziyyəti	يُخْفِي

Emsile-i Muxtelife

مُخْفٍ

مُخْفًى

لَمْ يُخْفِ

لَمَّا يُخْفِ

مَا يُخْفِي

لاَ يُخْفِي

لَنْ يُخْفِيَ

لِيُخْفِ

لاَ يُخْفِ

أَخْفِ

لاَ تُخْفِ

مُخْفًى

إِخْفَائَةً

إِخْفَائَةً حَسَنَةً

أُخَيْفِيٌّ

إِخْفَائِيٌّ

أَحْسَنُ إِخْفَاءً

مَا أَحْسَنَ إِخْفَائَهً

أَحْسِنْ بِإِخْفَائِهِ

Muzari Feilin Əslləri

Əsli	Son vəziyyəti

يُخْفِيُ	يُخْفِي
لَمْ يُخْفِيْ	لَمْ يُخْفِ
لَمَّا يُخْفِيْ	لَمَّا يُخْفِ
مَا يُخْفِيُ	مَا يُخْفِي
لاَ يُخْفِيُ	لاَ يُخْفِي
لَنْ يُخْفِيَ	لَنْ يُخْفِيَ
لِيُخْفِيْ	لِيُخْفِ
لاَ يُخْفِيْ	لاَ يُخْفِ
أَخْفِيْ	أَخْفِ
لاَ تُخْفِيْ	لاَ تُخْفِ

Muzari Feillərin Məchulləri

Nakıs bina-i yai olan bir məlum muzari feil məchul edilmək istənildikdə, muzaraət hərfi damməli olduğuna görə olduğu kimi qalır, ayn ul-fiil isə fəthalanır.

Məchul

Məlum

يُخْفَى	يُخْفِي
لَمْ يُخْفَ	لَمْ يُخْفِ
لَمَّا يُخْفَ	لَمَّا يُخْفِ
مَا يُخْفَى	مَا يُخْفِي
لاَ يُخْفَى	لاَ يُخْفِي
لَنْ يُخْفَى	لَنْ يُخْفِيَ
لِيُخْفَ	لِيُخْفِ
لاَ يُخْفَ	لاَ يُخْفِ
لِتُخْفَ	أَخْفِ
لاَ تُخْفَ	لاَ تُخْفِ

Emr-i Hazır Çəkimləri

İfâl babından gələn nakıs bina-i yai feilinin Emr-i hazır siqalarını müxatəb və müxatəbə siqalarından əldə edirik. 

أَخْفِ	تُخْفِي
أَخْفِيَا	تُخْفِيَانِ
أَخْفُوا	تُخْفُونَ
أَخْفِي	تُخْفِينَ
أَخْفِيَا	تُخْفِيَانِ
أَخْفِينَ	تُخْفِينَ

İndi emr-i hazır feillərindəki əməliyyatı görək;

Muzari Feilin Əsli	تُخْفِيُ
İ'lâlli Muzari Feil	تُخْفِي
Muzaraət hərfi silindi	خْفِيُ
Sonu cəzimləndi	خْفِي
Ya hazf edildi	خْفِ
Əvvəlinə fətxəli vasıl həmzəsi gəldi	أَخْفِ

İfâl Babından Müştəq Emr-i Hazır Haqqında

Sülasi məzid rübai bablar bölməsində də izah edildiyi kimi, bu babdan gələn emr-i hazır feilləri hər feildə olduğu kimi müxatəb və ya müxatəbə siqalarından yaranır. Daha əvvəl sülasi mücərrəd olan bir feil (salim və ya mutəll olması fərq etməz) ifâl babına daxil olarsa, muzari feillərinin əsllərində, muzaraət hərfindən sonra fətxəli bir vasıl həmzəsi var. Biz əmr feili düzəldərkən əvvəldəki muzaraət hərfini hazf etdikdə bu fətxəli vasıl həmzəsi ortaya çıxır, bu səbəbdən əmr üçün gətirilən vasıl həmzəsinə ehtiyac qalmır və ifâl babının emr-i hazır siqası أَفْعِلْ vəznində olur.

İ'lâl Prosesi	İfâl babından sahih bir feil emr-i hazır çəkimi	İfâl babından nakıs bina-i yai bir feil emr-i hazır çəkimi
Müfrəd müzekkər müxatəb bir feil	تُسْلِمُ	تُخْفِيُ
Bu feilinin əsli	تُأَسْلِمُ	تُأَخْفِيُ
Muzaraət hərfi hazf edildi	أَسْلِمُ	أَخْفِيُ
Sonu cəzimləndi və emr-i hazır alındı	أَسْلِمْ	أَخْفِ

Emr-i Qayıb Çəkimləri

Emr-i Qayıb çəkimlərini qayıb və qayıbə olan muzari feillərin i'lâl görmüş halları ilə düzəldirik. Bu muzari feillərin əvvəlinə kəsrəli "lam" edatı "lam ul-emir" olan əmr lamı əlavə olunur və sonu hərəkəli olan muzari feilinin hərəkəsini cəzim edir, cəmi müənnəs nunu istisna olmaqla digər muzari feillərin nunları da düşür. Cəmi müzekkər qayıb siqasından nun düşdükdə yerinə bir elif gəlir.

لِيُخْفِ	يُخْفِي
لِيُخْفِيَا	يُخْفِيَانِ
لِيُخْفُوا	يُخْفُونَ
لِتُخْفِ	تُخْفِي
لِتُخْفِيَا	تُخْفِيَانِ
لِيُخْفِينَ	يُخْفِينَ

İndi emr-i qayıb feildəki dəyişikliyi görək;

Müfrəd müzekkər qayıb Əsli	يُخْفِيُ
İ'lâlli Hali	يُخْفِي
Lam ul-emir əlavə olundu	لِيُخْفِي
Sonu cəzimləndi	لِيُخْفِ

İsm-i Fail

İfâl babından gələn nakıs bina-i yai bir feilinin ism-i fail siqası مُفْعِلٌ vəznindədir. 

Vezin	مُفْعِلٌ
Əsas Mövzun	مُخْفِيٌّ
Ya sakin edildi	مُخْفِينْ
ya hazf edildi və tenvin ma qablinə tabe oldu	مُخْفِنْ
Son vəziyyəti	مُخْفٍ

İsm-i Məf'ul

İfâl babından gələn nakıs bina-i yai bir feilinin ism-i məf'ul siqası مُفْعَلٌ şəklindədir. 

Vezin	مُفْعَلٌ
Əsas Mövzun	مُخْفَيٌّ
Ya sakin edildi	مُخْفَانْ
ya hazf edildi və tenvin ma qablinə tabe oldu	مُخْفَنْ
Son vəziyyəti	مُخْفًى

Emsile-i Muttaride

أَخْفَوْا	أَخْفَيَا	أَخْفَى
أَخْفَيْنَ	أَخْفَتَا	أَخْفَتْ
أَخْفَيْتُمْ	أَخْفَيْتُمَا	أَخْفَيْتَ
أَخْفَيْتُنَّ	أَخْفَيْتُمَا	أَخْفَيْتِ
أَخْفَيْنَا أَخْفَيْتُ

يُخْفُونَ	يُخْفِيَانِ	يُخْفِي
يُخْفِينَ	تُخْفِيَانِ	تُخْفِي
تُخْفُونَ	تُخْفِيَانِ	تُخْفِي
تُخْفِينَ	تُخْفِيَانِ	تُخْفِينَ
نُخْفِي أُخْفِي

Bu feilinin bütün çəkimləri təsrifat bölməsində yer alacaqdır.