İstif'âl bəbindən vavla qurulan əcvəfin müxtəlif misalları

İstif'âl Əcvəf Bina-i Vavi	Mazi	Muzari	Məzdər
Vezin	إِسْتَفْعَلَ	يَسْتَفْعِلُ	إِسْتِفْعَالاً
Mövzun	إِسْتَقَامَ	يَسْتَقِيمُ	إِسْتِقَامَةٌ
Əsli	إِسْتَقْوَمَ	يَسْتَقْوِمُ

Sülasi mücərrədlərin 1-ci babından gələn mazi forması قَامَ və muzari forması يَقُومُ olan və məzdəri də قَوْمًا və ya قِيَامًا olan "qalxdı, yerinə yetirdi, ayağa qalxdı, ayaqda durdu, dik dayandı" kimi mənaları olan bir feil istif'âl babına daxil etmək istədik və mazi forması إِسْتَقَامَ "dik dayandı, düz oldu, doğruldu, yerində oldu" oldu. إِسْتَقَامَ mazi feilinin əsli إِسْتَقْوَمَ şəklindədir, i'lâl prosesi nəticəsində إِسْتَقَامَ formasını alıb.

Emsile-i Muxtəlifə

مُسْتَقِيمٌ

مُسْتَقَامٌ

لَمْ يَسْتَقِمْ

لَمَّا يَسْتَقِمْ

مَا يَسْتَقِيمُ

لاَ يَسْتَقِيمُ

لَنْ يَسْتَقِيمَ

لِيَسْتَقِمْ

لاَ يَسْتَقِمْ

إِسْتَقِمْ

لاَ تَسْتَقِمْ

مُسْتَقَامٌ

إِسْتِقَامَةً وَاحِدَةً

إِسْتِقَامَةً حَسَنَةً

تُقَيِّيمٌ

إِسْتِقَامِيٌّ

أَحْسَنُ إِسْتِقَامَةً

مَا أَحْسَنَ إِسْتِقَامَتَهُ

أَحْسِنْ بِإِسْتِقَامِهِ

Muzari Feillərin Əsl Forması

يَسْتَقِيمُ	يَسْتَقْوِمُ
لَمْ يَسْتَقِمْ	لَمْ يَسْتَقْوِمْ
لَمَّا يَسْتَقِمْ	لَمَّا يَسْتَقْوِمْ
مَا يَسْتَقِيمُ	مَا يَسْتَقْوِمُ
لاَ يَسْتَقِيمُ	لاَ يَسْتَقْوِمُ
لَنْ يَسْتَقِيمَ	لَنْ يَسْتَقْوِمَ
لِيَسْتَقِمْ	لِيَسْتَقْوِمْ
لاَ يَسْتَقِمْ	لاَ يَسْتَقْوِمْ
إِسْتَقِمْ	إِسْتَقْوِمْ
لاَ تَسْتَقِمْ	لاَ تَسْتَقْوِمْ

Muzari Feillərin Məchulları

İstif'âl babından gələn əcvəf bina-i vavi olan bir məlum muzari feil məchul etmək istədikdə, muzaraat hərfini damməli etməli və ayn əl-feili də fəthələməliyik. Bu fəthələmə prosesindən sonra əcvəf bina-i vavi feildəki ya hərfi (əsli vav olan hərf) elif hərfinə çevrilir və ondan əvvəlki hərfin hərəkəsi də fəthə olur.

Məchul

Məlum

يُسْتَقَامُ	يَسْتَقِيمُ
لَمْ يُسْتَقمْ	لَمْ يَسْتَقِمْ
لَمَّا يُسْتَقمْ	لَمَّا يَسْتَقِمْ
مَا يُسْتَقَامُ	مَا يَسْتَقِيمُ
لاَ يُسْتَقَامُ	لاَ يَسْتَقِيمُ
لَنْ يُسْتَقَامَ	لَنْ يَسْتَقِيمَ
لِيُسْتَقَمْ	لِيَسْتَقِمْ
لاَ يُسْتَقمْ	لاَ يَسْتَقِمْ
لِتُسْتَقَمْ	إِسْتَقِمْ
لاَ تُسْتَقَمْ	لاَ تَسْتَقِمْ

Emr-i Hazır Çəkimləri

Emr-i hazır siqalarını müxatəb və müxatəbə siqalarından əldə edirik. Bu babdakı əcvəf feillərdə də bəzi i'lâl qaydaları tətbiq olunur;

إِسْتَقِمْ	تَسْتَقِيمُ
إِسْتَقِيمَا	تَسْتَقِيمَانِ
إِسْتَقِيمُوا	تَسْتَقِيمُونَ
إِسْتَقِيمِي	تَسْتَقِيمُ
إِسْتَقِيمَا	تَسْتَقِيمَانِ
إِسْتَقِمْنَ	تَسْتَقِمْنَ

Emr-i Hazır Prosesi

Müxatəb feilinin əsli	تَسْتَقْوِمُ
Feilin i'lâlli halı	تَسْتَقِيمُ
Muzaraât hərfi hazf edildi	سْتَقِيمُ
Sonu cəzm olundu	سْتَقِيمْ
Kəsrəli vasıl həmzəsi gəldi	إِسْتَقِيمْ
İki sakin olduqda ya hazf edildi	إِسْتَقِمْ

Emr-i Qayıb Çəkimləri

Emr-i Qayıb çəkimlərini qayıb və qayıbə olan muzari feillərin əvvəlinə kəsrəli bir "lam" (lam ul-emir) əlavə olunur və sonu hərəkəli olan muzari feil cəzm edilir, cəmi müənnəs nunu istisna olmaqla digər muzari feillərdə nun düşür. Cəmi müzekkər qayıb siqasında nun düşəndə yerinə bir elif gəlir.

لِيَسْتَقِمْ	يَسْتَقِيمُ
لِيَسْتَقِيمَا	يَسْتَقِيمَانِ
لِيَسْتَقِيمُوا	يَسْتَقِيمُونَ
لِتَسْتَقِمْ	تَسْتَقِيمُ
لِتَسْتَقِيمَا	تَسْتَقِيمَانِ
لِيَسْتَقِمْنَ	يَسْتَقِمْنَ

Emr-i Qayıb Prosesi

Müfrəd müzekkər qayıb feil	يَسْتَقِيمُ
Əvvəlinə lam gəldi	لِيَسْتَقِيمُ
Sonu cəzm olundu	لِيَسْتَقِيمْ
İki sakin olduqda ya hazf edildi	لِيَسْتَقِمْ
Son Hali	لِيَسْتَقِمْ

İsm-i Fail

İstif'âl babından gələn əcvəf bina-i vavi bir feil üçün ism-i fail siqası مُسْتَفْعِلٌ veznindədir. Məlum muzari feilin muzaraât hərfi yerinə damməli mim qoymaqla da əldə etmək mümkündür.

İsm-i Fail	Məlum Muzari
مُسْتَفْعِلٌ	يَسْتَقِيمُ
مُسْتَقِيمٌ	مُسْتَقِيمٌ

İsm-i Fail Prosesi

İsm-i Fail siqası	مُسْتَفْعِلٌ
Əsli	مُسْتَقْوِمٌ
Vav ya'ya çevrilir	مُسْتَقِيمٌ

İsm-i Məf'ul

İstif'âl babından gələn bütün feillərdə ism-i məf'ul siqası مُسْتَفْعَلٌ şəklindədir. Məchul muzari feilin muzaraât hərfi yerinə mim hərfi gətirməklə və ya ism-i failin ayn əl-feilini fəthələməklə də əldə etmək olar.

İsm-i Fail	Məchul Muzari
مُسْتَقِيمٌ	يُسْتَقَامُ
مُسْتَقَامٌ	مُسْتَقَامٌ

İsm-i Məf'ul Prosesi

İsm-i Məf'ul siqası	مُسْتَفْعَلٌ
Əsli	مُسْتَقْوَمٌ
Vav elifə çevrilir	مُسْتَقَامٌ

Emsile-i Muttaride

إِسْتَقَامُوا	إِسْتَقَامَا	إِسْتَقَامَ
إِسْتَقَمْنَ	إِسْتَقَامَتَا	إِسْتَقَامَتْ
إِسْتَقَمْتُمْ	إِسْتَقَمْتُمَا	إِسْتَقَمْتَ
إِسْتَقَمْتُنَّ	إِسْتَقَمْتُمَا	إِسْتَقَمْتِ
إِسْتَقَمْنَا إِسْتَقَمْتُ

يَسْتَقِيمُونَ	يَسْتَقِيمَانِ	يَسْتَقِيمُ
يَسْتَقِمْنَ	تَسْتَقِيمَانِ	تَسْتَقِيمُ
تَسْتَقِيمُونَ	تَسْتَقِيمَانِ	تَسْتَقِيمُ
تَسْتَقِمْنَ	تَسْتَقِيمَانِ	تَسْتَقِيمِينَ
نَسْتَقِيمُ أَسْتَقِيمُ

Bu feilə aid bütün çəkimlər təsrifat bölməsində veriləcəkdir.