Tefâ'ûl bəbindən vavla qurulan əcvəfin müxtəlif misalları

Təfâ'ul Əcvəf Bina-i Vavi	Mazi	Muzari	Məzdər
Vəzn	تَفَاعَلَ	يَتَفَاعَلُ	تَفَاعُلاً
Mövzun	تَقَاوَلَ	يَتَقَاوَلُ	تَقَاوُلاً

Sülasi mücərrədlərin 1-ci babından gələn mazi forması قَالَ və muzari forması يَقُولُ olan və məzdəri də قَوْلٌ olan "dedi, söylədi" mənasını verən bir feil təfâ'ul babına daxil etdik və mazi forması تَقَاوَلَ "qarşılıqlı danışdı" oldu. Bu babdan gələn əcvəf feillərə i'lâl prosesi tətbiq olunmur, səhi(h) feillərin çəkimləri kimi təsrif olunurlar.

Emsile-i Muxtəlifə

مُتَقَاوِلٌ

مُتَقَاوَلٌ

لَمْ يَتَقَاوَلْ

لَمَّا يَتَقَاوَلْ

مَا يَتَقَاوَلُ

لاَ يَتَقَاوَلُ

لَنْ يَتَقَاوَلَ

لِيَتَقَاوَلْ

لاَ يَتَقَاوَلْ

تَقَاوَلْ

لاَ تَتَقَاوَلْ

مُتَقَاوَلٌ

تَقَاوُلَةً

تَقَاوُلَةً حَسَنَةً

تُقَيِّلٌ

تَقَاوُلِيٌّ

أَحْسَنُ تَقَاوُلاً

مَا أَحْسَنَ تَقَاوُلَهُ

أَحْسِنْ بِتَقَاوُلِهِ

تَقَاوَلَ feilinin təsrifi səhi(h) bir feil olan تَبَارَكَ və ya تَبَاعَدَ ilə eynidir.

Muzari Feillərin Məchulləri

Təfâ'ul babından gələn əcvəf bina-i vavi olan bir məlum muzari feil məchul edilmək istənildikdə muzaraat hərfi damməli edilir, son hərfdən əvvəlki hərf (ayn ul-fiil) fəthalanır.

Məchul

Məlum

يُتَقَاوَلُ	يَتَقَاوَلُ
لَمْ يُتَقَاوَلْ	لَمْ يَتَقَاوَلْ
لَمَّا يُتَقَاوَلْ	لَمَّا يَتَقَاوَلْ
مَا يُتَقَاوَلُ	مَا يَتَقَاوَلُ
لاَ يُتَقَاوَلُ	لاَ يَتَقَاوَلُ
لَنْ يُتَقَاوَلَ	لَنْ يَتَقَاوَلَ
لِيُتَقَاوَلْ	لِيَتَقَاوَلْ
لاَ يُتَقَاوَلْ	لاَ يَتَقَاوَلْ
لِتُتَقَاوَلْ	تَقَاوَلْ
لاَ تُتَقَاوَلْ	لاَ تَتَقَاوَلْ

Emr-i Hazır Çəkimləri

Emr-i hazır siqalarını müxatəb və müxatəbə siqalarından əldə edirik. 

تَقَاوَلْ	تَتَقَاوَلُ
تَقَاوَلَا	تَتَقَاوَلَانِ
تَقَاوَلُوا	تَتَقَاوَلُونَ
تَقَاوَلِي	تَتَقَاوَلِينَ
تَقَاوَلَا	تَتَقَاوَلَانِ
تَقَاوَلْنَ	تَتَقَاوَلْنَ

Emr-i Hazır Prosesi

Müxatəb Feil	تَتَقَاوَلُ
Muzaraât hərfi ixtisar olundu	تَقَاوَلُ
Sonu cəzm olundu	تَقَاوَلْ

Emr-i Qayıb Çəkimləri

Emr-i Qayıb çəkimlərini qayıb və qayıbə olan muzari feillərin əvvəlinə kəsrəli bir "lam" ədatı (lam ul-əmr) əlavə olunur və sonu hərəkəli olan muzari feilin hərəkəsi cəzm edilir, cəmi müənnəs nunu istisna olmaqla digər muzari feillərin nunları da düşür. Cəmi müzekkər qayıb siqasından nun düşdükdə yerinə bir elif gəlir. 

لِيَتَقَاوَلْ	يَتَقَاوَلُ
لِيَتَقَاوَلَا	يَتَقَاوَلَانِ
لِيَتَقَاوَلُوا	يَتَقَاوَلُونَ
لِتَتَقَاوَلْ	تَتَقَاوَلُ
لِتَتَقَاوَلَا	تَتَقَاوَلَانِ
لِيَتَقَاوَلْنَ	يَتَقَاوَلْنَ

Emr-i Qayıb Prosesi

Qayıb Muzari Feil	يَتَقَاوَلُ
Əvvəlinə lam gəldi	لِيَتَقَاوَلُ
Sonu cəzm olundu	لِيَتَقَاوَلْ

İsm-i Fail

Təfâ'ul babından gələn əcvəf bina-i vavi bir feil üçün ism-i fail siqası مُتَفَاعِلٌ vəznində olur. Məlum muzari feilin muzaraât hərfi yerinə damməli bir mim və ayn ul-fiilini kəsrəli edərək düzəldə bilərik.

İsm-i Fail	Məlum Muzari
مُتَفَاعِلٌ	يَتَقَاوَلُ
مُتَقَاوِلٌ	مُتَقَاوِلٌ

İsm-i Meful

Təfâ'ul babından gələn bütün feillərdə ism-i məful siqası مُتَفَاعَلٌ şəklindədir. Məchul muzari feilin muzaraât hərfi yerinə mim hərfi gətirərək əldə edə bilərik və ya ism-i failin ayn ul-fiilini fəthalaya bilərik.

İsm-i Fail	Məchul Muzari
مُتَقَاوِلٌ	يُتَقَاوَلُ
مُتَقَاوَلٌ	مُتَقَاوَلٌ

Emsile-i Muttaridə

تَقَاوَلُوا	تَقَاوَلَا	تَقَاوَلَ
تَقَاوَلْنَ	تَقَاوَلَتَا	تَقَاوَلَتْ
تَقَاوَلْتُمْ	تَقَاوَلْتُمَا	تَقَاوَلْتَ
تَقَاوَلْتُنَّ	تَقَاوَلْتُمَا	تَقَاوَلْتِ
تَقَاوَلْنَا تَقَاوَلْتُ

يَتَقَاوَلُونَ	يَتَقَاوَلَانِ	يَتَقَاوَلُ
يَتَقَاوَلْنَ	تَتَقَاوَلَانِ	تَتَقَاوَلُ
تَتَقَاوَلُونَ	تَتَقَاوَلَانِ	تَتَقَاوَلُ
تَتَقَاوَلْنَ	تَتَقَاوَلَانِ	تَتَقَاوَلِينَ
نَتَقَاوَلُ أَتَقَاوَلُ

Bu feilinin bütün çəkimləri təsrifat hissəsində yer alacaqdır.