| 5-ci Bab Məsəl Bina-i Yai |
Mazi |
Muzari |
Məzdər |
| Vezin |
فَعُلَ |
يَفْعُلُ |
فَعْلَةً |
| Mevzun |
هَيُؤَ |
يَهْيُؤُ |
هَيْأَةٌ |
هَيُؤَ "görünüşü gözəl oldu" feilinin ecvef bina-i yai olan mazi formasıdır. Sülasi mücərrədlərin 5-ci babından gəlmişdir, buna görə də lazım feil sayılır. Bu feildə i'lâl prosesi aparılmır. Çünki əgər i'lâl prosesi aparılsaydı هَيُؤَ olan feil هَاءَ olardı. Bununla əlaqədar olaraq, muzari feildə də eyni hərfdə i'lâl məcburi olar və muzari feil يَهُوءُ olardı. Yəni ayn ul-fiil muzari də ya hərfindən vav hərfinə çevrilmiş olurdu. Vav hərfi ya hərfindən ağır olduğuna görə i'lâl edilməmişdir. Bu feil heç bir i'lâlə məruz qalmadığı üçün salim olan və sülasi mücərrədlərin 5-ci babından gələn hasune-yehsunu feilinin təsrifatı kimi aparılır.
Emsile-i Muxtəlifə
| هَيِّيٌ |
| مَهْيُوؤٌ |
| لَمْ يَهْيُؤْ |
| لَمَّا يَهْيُؤْ |
| مَا يَهْيُؤُ |
| لاَ يَهْيُؤُ |
| لَنْ يَهْيُؤَ |
| لِيَهْيُؤْ |
| لاَ يَهْيُؤْ |
| أُهْيُؤْ |
| لاَ تَهْيُؤْ |
| مَهْيَأٌ |
| هَيْأَةً وَاحِدَةً |
| هِيئَةً |
| هُيَيْئَةٌ |
| هَيْئِيٌّ |
| أَهْيَأُ |
| مَا أَهْيَئَهُ |
| أَهْيِئْ بِهِ |
Muzari Feillərin Məchulləri
Beşinci babdan gələn ecvef bina-i yai olan məlum bir muzari feil məchul edilmək istəndikdə, eynilə sağlam bir feil kimi qayda tətbiq olunur. Yəni məlum muzari feilinin muzaraət hərfi dammalı, ayn ul-fiili isə fətəli olur.
| يُهْيَؤُ |
يَهْيُؤُ |
| لَمْ يُهْيَؤْ |
لَمْ يَهْيُؤْ |
| لَمَّا يُهْيَؤْ |
لَمَّا يَهْيُؤْ |
| مَا يُهْيَؤُ |
مَا يَهْيُؤُ |
| لاَ يُهْيَؤُ |
لاَ يَهْيُؤُ |
| لَنْ يُهْيَؤَ |
لَنْ يَهْيُؤَ |
| لِيُهْيَؤْ |
لِيَهْيُؤْ |
| لاَ يُهْيَؤْ |
لاَ يَهْيُؤْ |
| لِتُهْيَؤْ |
أُهْيُؤْ |
| لاَ تُهْيَؤْ |
لاَ تَهْيُؤْ |
Emr-i Hazır Çəkimləri
Emr-i hazır siqalarını müxatəb və müxatəbə siqalarından əldə edirik. Beşinci babdan gələn ecvef bina-i yai bir feilinin əmr siqasını sağlam feil təsrifatı kimi edirik.
| أُهْيُؤْ |
تَهْيُؤُ |
| أُهْيُؤَا |
تَهْيُؤَانِ |
| أُهْيُؤُوا |
تَهْيُؤُونَ |
| أُهْيُؤِي |
تَهْيُؤِينَ |
| أُهْيُؤَا |
تَهْيُؤَانِ |
| أُهْيُؤْنَ |
تَهْيُؤْنَ |
Göründüyü kimi, emr-i hazır çəkimlərini i'lâlə uğramış müxatəb muzari feillərdən düzəltdik və daha praktik nəticə əldə etdik. Diqqət edilməli olan məqam budur ki, emr-i hazır feillərdə əgər lam ul-fiil cəzm olunarsa, ayn ul-fiil düşər. Müfrəd müzəkkər müxatəb və cəmi müənnəs müxatəbə siqalarında olduğu kimi. İndi emr-i hazır feillərindəki i'lâli nəzərdən keçirək;
Emr-i Qayıb Çəkimləri
Emr-i Qayıb çəkimlərini qayıb və qayıbə olan muzari feillərin i'lâl görmüş hallarından düzəldirik. Bu muzari feillərin əvvəlinə kəsrəli bir "lâm" ədatı (lam ul-emir) əlavə olunur və sonu hərəkəli olan muzari feilinin hərəkəsi cəzm edilir, cəmi müzəkkər qayıb siqasından nun düşəndə yerinə bir elif gəlir. Cəmi müənnəs nunu istisna olmaqla, digər muzari feillərin nunları da düşür.
| لِيَهْيُؤْ |
يَهْيُؤُ |
| لِيَهْيُؤَا |
يَهْيُؤَانِ |
| لِيَهْيُؤُوا |
يَهْيُؤُونَ |
| لِتَهْيُؤْ |
تَهْيُؤُ |
| لِتَهْيُؤَا |
تَهْيُؤَانِ |
| لِيَهْيُؤْنَ |
يَهْيُؤْنَ |
Emsile-i Muttaride
| هَيُؤُوا |
هَيُؤَا |
هَيُؤَ |
| هَيُؤْنَ |
هَيُؤَتَا |
هَيُؤَتْ |
| هَيُؤْتُمْ |
هَيُؤْتُمَا |
هَيُؤْتَ |
| هَيُؤْتُنَّ |
هَيُؤْتُمَا |
هَيُؤْتِ |
|
|
| يَهْيُؤُونَ |
يَهْيُؤَانِ |
يَهْيُؤُ |
| يَهْيُؤْنَ |
تَهْيُؤَانِ |
تَهْيُؤُ |
| تَهْيُؤُونَ |
تَهْيُؤَانِ |
تَهْيُؤُ |
| تَهْيُؤْنَ |
تَهْيُؤَانِ |
تَهْيُؤِينَ |
|
|