İstifâl fəsilindən müxtəlif emsillərin Bina-i Yai nümunəsi

İstifâl Babı	Mazi	Muzari	Məzdər
Vezin	إِسْتَفْعَلَ	يَسْتَفْعِلُ	إِسْتِفْعَالاً
Mevzun	إِسْتَيْسَرَ	يَسْتَيْسِرُ	إِسْتِيسَارًا

إِسْتَيْسَرَ feili İstifâl babından misal bina-i yai olan mazi bir feildir və lüğətdə "asan oldu, hazır oldu" mənasına malikdir.

Emsile-i Muxtelife

مُسْتَيْسِرٌ

مُسْتَيْسَرٌ

لَمْ يَسْتَيْسِرْ

لَمَّا يَسْتَيْسِرْ

مَا يَسْتَيْسِرُ

لاَ يَسْتَيْسِرُ

لَنْ يَسْتَيْسِرَ

لِيَسْتَيْسِرْ

لاَ يَسْتَيْسِرْ

إِسْتَيْسِرْ

لاَ تَسْتَيْسِرْ

مُسْتَيْسَرٌ

إِسْتِيسَارَةً

إِسْتِيسَارَةً حَسَنَةً

إِسْتِيسَارًا حَسَنًا

تُيَيْسِيرٌ

إِسْتِيسَارِيُّ

أَحْسَنُ إِسْتِيسَارًا

مَا أَحْسَنَ إِسْتِيسَارَهُ

أَحْسِنْ بِإِسْتِيسَارِهِ

İstifâl babından gələn misal bina-i yai olan bir muzari feil məchul etmək istədikdə feil muzaraət hərfi damməli, ayn əl-feili isə fətəli edilir.

Məchul Muzari

Məlum Muzari

يُسْتَيْسَرُ	يَسْتَيْسِرُ
لَمْ يُسْتَيْسَرْ	لَمْ يَسْتَيْسِرْ
لَمَّا يُسْتَيْسَرْ	لَمَّا يَسْتَيْسِرْ
مَا يُسْتَيْسَرُ	مَا يَسْتَيْسِرُ
لاَ يُسْتَيْسَرْ	لاَ يَسْتَيْسِرُ
لَنْ يُسْتَيْسَرَ	لَنْ يَسْتَيْسِرَ
لِيُسْتَيْسَرْ	لِيَسْتَيْسِرْ
لاَ يُسْتَيْسَرْ	لاَ يَسْتَيْسِرْ
لِتُسْتَيْسَرْ	إِسْتَيْسِرْ
لاَ تُسْتَيْسَرْ	لاَ تَسْتَيْسِرْ

Emir-i hazır olan إِسْتَيْسِرْ ifadəsi müfrəd müzekkər müxatəb siğası olan تَسْتَيْسِرُ feilindən törəmişdir. İstifâl babının əmr şəkli إِسْتَفْعِلْ veznində olduğu üçün إِسْتَيْسِرْ kimi meydana çıxır.

Əmr Feili	Törədiyi Feil
إِسْتَيْسِرْ	تَسْتَيْسِرُ
إِسْتَيْسِرَا	تَسْتَيْسِرَانِ
إِسْتَيْسِرُوا	تَسْتَيْسِرُونَ
إِسْتَيْسِرِي	تَسْتَيْسِرِينَ
إِسْتَيْسِرَا	تَسْتَيْسِرَانِ
إِسْتَيْسِرْنَ	تَسْتَيْسِرْنَ

Cədvəldə sağ tərəfdə olan müxatəb və müxatəbə siğalarından əmr-i hazır düzəldilir. Formulumuz, müxatəb və müxatəbə siğalarında olan muzari feillərin əvvəlindəki muzaraət hərfini atmaq, son hərfin hərəkəsini cəzm etməkdir. Sonra feilin əvvəlindəki hərf sakin olarsa, bir vasıl həmzəsi gətiririk. Bu vasıl həmzəsinin hərəkəsi feilin ayn əl-feilinin hərəkəsinə baxaraq qoyulur. Əgər ayn əl-feil damməli olarsa vasıl həmzəsi damməli, fətəli və ya kəsrəli olarsa, o halda vasıl həmzəsi kəsrə olur. İstifâl babının ayn əl-feilinin hərəkəsi sabitdir və kəsrədir. Buna görə əmr feilində vasıl həmzəsi kəsrəli şəkildə إِسْتَفْعِلْ veznində gəlir.

Əmr-i hazır düzəldiləcək muzari feillərdən yalnız müfrəd müzekkər müxatəb siğasının, yəni تَسْتَيْسِرُ feilinin sonunda hərəkə var. Əmr-i hazır düzəldilərkən cəzm olunur. Digərlərində isə sonda nun hərfi var. Burada da həmin hərfi atacağıq. Lakin cəmi müənnəs nunu heç vaxt düşmür, olduğu kimi həmişə fətəlidir və məbnidir. Digər muzari feillər əfal-i xəmse olduğu üçün sonlarındakı nunlar cəzm halında düşür.

Muzari Feildən Əmr-i Hazır Düzəldilməsi
إِسْتَيْسِرْ	سْتَيْسِر	تَسْتَيْسِرُ
إِسْتَيْسِرَا	سْتَيْسِرَا	تَسْتَيْسِرَانِ
إِسْتَيْسِرُوا	سْتَيْسِرُوا	تَسْتَيْسِرُونَ
إِسْتَيْسِرِي	سْتَيْسِرِي	تَسْتَيْسِرِينَ
إِسْتَيْسِرَا	سْتَيْسِرَا	تَسْتَيْسِرَانِ
إِسْتَيْسِرْنَ	سْتَيْسِرْنَ	تَسْتَيْسِرْنَ

Müxatəb və müxatəbə siğalarının əmr-i hazırını düzəltdikdən sonra, qayıb feillərin əmr-i qayıbını düzəltməyə keçək. Əmr-i qayıb, qarşımızda olmayan 3-cü şəxslərə bir əmri ifadə etmək üçün qurulan siğalardır. 3-cü şəxslərə əmr vermək üçün lâm əl-əmr, yəni əmr lâmını istifadə etməliyik. Əmr lâmı لِ "li" kəsrəlidir və feilinin əvvəlinə gəlir. Feilin sonu hərəkəli isə cəzm edir, cəmi müənnəs nunundan başqa digər nunlar isə düşür.

لِيَسْتَيْسِرْ	لِيَسْتَيْسِر	لِيَسْتَيْسِرُ	يَسْتَيْسِرُ
لِيَسْتَيْسِرَا	لِيَسْتَيْسِرَا	لِيَسْتَيْسِرَانِ	يَسْتَيْسِرَانِ
لِيَسْتَيْسِرُوا	لِيَسْتَيْسِرُوا	لِيَسْتَيْسِرُونَ	يَسْتَيْسِرُونَ
لِتَسْتَيْسِرْ	لِتَسْتَيْسِر	لِتَسْتَيْسِرُ	تَسْتَيْسِرُ
لِتَسْتَيْسِرَا	لِتَسْتَيْسِرَا	لِتَسْتَيْسِرَانِ	تَسْتَيْسِرَانِ
لِيَسْتَيْسِرْنَ	لِيَسْتَيْسِرْنَ	لِيَسْتَيْسِرْنَ	يَسْتَيْسِرْنَ

İsm-i Fail

İstifâl veznindən gələn misal bina-i yai bir feil üçün ism-i fail siğası muzari feildən düzəlir. Muzari feilinin əvvəlindəki fətəli muzaraət hərfi yerinə damməli bir mim hərfi gətirilir və ism-i fail alınır.

İsm-i Fail	Muzari Feil
مُسْتَيْسِرٌ	يَسْتَيْسِرُ

İsm-i Meful

İsm-i meful məchul muzari feildən düzəlir. Məchul muzari feilinin muzaraət hərfi yerinə damməli bir mim gətirərək və ya ism-i fail olan ifadənin ayn əl-feilinin hərəkəsini fətə edərək əldə edilir.

İsm-i Meful	Məchul Muzari Feil
مُسْتَيْسِرٌ	يُسْتَيْسَرُ
مُسْتَيْسَرٌ	مُسْتَيْسَرٌ

Emsile-i Muttaride

Mazi Məlum
إِسْتَيْسَرُوا	إِسْتَيْسَرَا	إِسْتَيْسَرَ
إِسْتَيْسَرْنَ	إِسْتَيْسَرَتَا	إِسْتَيْسَرَتْ
إِسْتَيْسَرْتُمْ	إِسْتَيْسَرْتُمَا	إِسْتَيْسَرْتَ
إِسْتَيْسَرْتُنَّ	إِسْتَيْسَرْتُمَا	إِسْتَيْسَرْتِ
إِسْتَيْسَرْنَا إِسْتَيْسَرْتُ

Muzari Məlum
يَسْتَيْسِرُونَ	يَسْتَيْسِرَانِ	يَسْتَيْسِرُ
يَسْتَيْسِرْنَ	تَسْتَيْسِرَانِ	تَسْتَيْسِرُ
تَسْتَيْسِرُونَ	تَسْتَيْسِرَانِ	تَسْتَيْسِرُ
تَسْتَيْسِرْنَ	تَسْتَيْسِرَانِ	تَسْتَيْسِرِينَ
نَسْتَيْسِرُ أَسْتَيْسِرُ

Bu feilə aid bütün şəkillər təsrifat hissəsində veriləcəkdir.