Ecvef və Mu'tellu l-Ayn

Bir sözün yalnız ayn əl-felində olan illet hərflərindən vav və ya ya olarsa, bu felə əcvəf və ya mu'tell əl-ayn deyilir. Əgər əcvəf felin ortasındakı hərf vavdırsa, bu felə əcvəf bina-i vavi, ya hərfidirsə, əcvəf bina-i yai deyilir.

Əcvəf fellərə eyni zamanda "zus sulase", yəni 3 hərf sahibi də deyilir. Nəfs-i mütəkəllim vahdə siğəsi məzidə 3 hərf olduğu üçün belə adlandırılır.

Mu'tellu l-Ayn
Əcvəf Fellər	Əcvəf Bina-i Vavi	Əcvəf Bina-i Yai
Son Hali	قَالَ	بَاعَ
Əslində	قَوَلَ	بَيَعَ
Məzdəri	قَوْلٌ	بَيْعٌ

Cədvələ baxdıqda əcvəf bina-i vavi olan قَالَ felinin ortasındakı hərfin vav olmadığını görürük. Əslində orada bir vav hərfi var idi, amma "hərəkəli vav və ya ya hərfindən əvvəl felin səhhih hərflərindən bir hərf olarsa və bu hərf də fətxəli olarsa, o zaman bu hərəkəli vav və ya ya hərfi elif hərfinə çevrilir" qaydası üzrə elif hərfinə çevrilib. Eyni qayda ilə əcvəf bina-i yai olan بَاعَ feli də belədir. بَاعَ felinin ortasındakı hərf ya hərfi idi, amma az öncə qeyd etdiyimiz qayda üzrə elif hərfinə çevrilib. Biz əcvəf fel gördükdə felin ortasındakı elif hərfinin vavdanmı, yoxsa yadandırmı çevrildiyini anlamaq üçün məzdərə baxırıq. Əcvəf bina-i vavi olan قَالَ felinin məzdəri قَوْلٌ şəklindədir, göründüyü kimi felin ortasındakı hərf vavdır. Əcvəf bina-i yai olan بَاعَ felinin məzdəri isə بَيْعٌ şəklindədir, göründüyü kimi felin ortasındakı hərf ya hərfidir.

Əcvəf Bina-i Vavi olan Fellər Sülasi Mücərrəd Babların 1, 4 və 5-ci babından gəlir
Bablar	Mazi	Muzari	Məzdər
1-ci Bab	قَالَ	يَقُولُ	قَوْلٌ
Əslində	قَوَلَ	يَقْوُلُ
4-cü Bab	خَافَ	يَخَافُ	خَوْفٌ
Əslində	خَوِفَ	يَخْوَفُ
5-ci Bab	طَالَ	يَطُولُ	طُولٌ
Əslində	طَوُلَ	يَطْوُلُ

Əcvəf Bina-i Yai olan Fellər Sülasi Mücərrəd Babların 2, 4 və 5-ci babından gəlir
Bablar	Mazi	Muzari	Məzdər
2-ci Bab	بَاعَ	يَبِيعُ	بَيْعٌ
Əslində	بَيَعَ	يَيْبِعُ
4-cü Bab	هَابَ	يَهَابُ	هَيْبَةٌ
Əslində	هَيَبَ	يَهْيِبُ
5-ci Bab	هَيُؤَ	يَهْيُؤُ	هَيْأَةً
	بَؤُسَ	يَبْؤُسُ	بَأْسٌ

Əcvəf bina-i yai olan və 5-ci babdan gələn fellərdə digər fellərdə olduğu kimi i'lal prosesi aparılmır. Onsuz da çox az fel bu babdan gəlir.

Sülasi Məzid Bablardan Gələn Əcvəf Fellər
Bablar	Bina-i Vavi	Bina-i Yai

إِفْعَالْ	أَقَامَ	أَبَاعَ
تَفْعِيلْ	قَوَّلَ	مَيَّزَ
مُفَاعَلَة	قَاوَلَ	سَايَرَ
إِنْفِعَالْ	إِنْقَادَ	إِنْقَاسَ
إِفْتِعَالْ	إِجْتَابَ	إِخْتَارَ
إِفْعِلاَلْ	إِسْوَدَّ	إِبْيَضَّ
تَفَعُّلْ	تَقَوَّلَ	تَمَيَّزَ
تَفَاعُلْ	تَقَاوَلَ	تَمَايَزَ
إِسْتِفْعَالْ	إِسْتَقَامَ	إِسْتَلاَنَ
إِفْعِيلاَلْ	إِسْوَادَّ	إِبْيَاضَّ