İstifâl fəsilindən nümunə: Bina-i Vavi - Emsilə-i Müxtəlifəsi

İstifal Babı	Mazi	Muzari	Məzdər
Vezin	إِسْتَفْعَلَ	يَسْتَفْعِلُ	إِسْتِفْعَالاً
Mevzun	إِسْتَوْعَدَ	يَسْتَوْعِدُ	إِسْتِيعَادًا

إِسْتَوْعَدَ feili İstifal babından misal bina-i vavi olan mazi bir feildir və lüğətdə "birindən vəd etməsini istədi" mənasına malikdir.

Emsile-i Muxtelife

مُسْتَوْعِدٌ

مُسْتَوْعَدٌ

لَمْ يَسْتَوْعِدْ

لَمَّا يَسْتَوْعِدْ

مَا يَسْتَوْعِدُ

لاَ يَسْتَوْعِدُ

لَنْ يَسْتَوْعِدَ

لِيَسْتَوْعِدْ

لاَ يَسْتَوْعِدْ

إِسْتَوْعِدْ

لاَ تَسْتَوْعِدْ

مُسْتَوْعَدٌ

إِسْتِيعَادَةً

إِسْتِيعَادَةً حَسَنَةً

إِسْتِيعَادًا حَسَنًا

تُوَيْعِيدٌ

إِسْتِيعَادِيٌّ

أَحْسَنُ إِسْتِيعَادًا

مَا أَحْسَنَ إِسْتِيعَادَهُ

أَحْسِنْ بِإِسْتِيعَادِهِ

İstifal babından gələn misal bina-i vavi olan bir muzari feil məchul etmək istənildikdə feilinin muzaraət hərfi damməli və ayn əl-feili isə fətəli edilir.

Məchul Muzari

Məlum Muzari

يُسْتَوْعَدُ	يَسْتَوْعِدُ
لَمْ يُسْتَوْعَدْ	لَمْ يَسْتَوْعِدْ
لَمَّا يُسْتَوْعَدْ	لَمَّا يَسْتَوْعِدْ
مَا يُسْتَوْعَدُ	مَا يَسْتَوْعِدُ
لاَ يُسْتَوْعَدُ	لاَ يَسْتَوْعِدُ
لَنْ يُسْتَوْعَدَ	لَنْ يَسْتَوْعِدَ
لِيُسْتَوْعَدْ	لِيَسْتَوْعِدْ
لاَ يُسْتَوْعَدْ	لاَ يَسْتَوْعِدْ
لِتُسْتَوْعَدْ	إِسْتَوْعِدْ
لاَ تُسْتَوْعَدْ	لاَ تَسْتَوْعِدْ

Hazır əmr olan إِسْتَوْعِدْ ifadəsi müfrəd müzekkər müxatab siğəsi olan تَسْتَوْعِدُ feilindən törəmişdir. İstifal babının əmr şəkli إِسْتَفْعِلْ veznində olduğu üçün إِسْتَوْعِدْ kimi meydana çıxır.

Əmr Feili	Törədiyi Feil
إِسْتَوْعِدْ	تَسْتَوْعِدُ
إِسْتَوْعِدَا	تَسْتَوْعِدَانِ
إِسْتَوْعِدُوا	تَسْتَوْعِدُونَ
إِسْتَوْعِدِي	تَسْتَوْعِدِينَ
إِسْتَوْعِدَا	تَسْتَوْعِدَانِ
إِسْتَوْعِدْنَ	تَسْتَوْعِدْنَ

Cədvəldə sağ tərəfdə olan müxatab və müxataba siğalarından hazır əmr düzəldilir. Qaydası budur ki, müxatab və müxataba siğalarındakı muzari feilin əvvəlindəki muzaraət hərfi atılır, son hərfin hərəkəsi isə səkinləşdirilir (cəzm edilir). Əgər feilin əvvəlindəki hərf səkin olarsa, bir vasıl həmzəsi gətirilir. Bu vasıl həmzəsinin hərəkəsi feilin ayn əl-feilinin hərəkəsinə baxaraq qoyulur. Əgər ayn əl-feil damməli olarsa, vasıl həmzəsi damməli, fətəli və ya kəsrəli olarsa, vasıl həmzəsi kəsrə olur. İstifal babının ayn əl-feilinin hərəkəsi sabitdir və kəsrədir. Buna görə də əmr feilində vasıl həmzəsi kəsrəli şəkildə إِسْتَفْعِلْ veznində olur.

Hazır əmr düzəldilən muzari feillərdən yalnız müfrəd müzekkər müxatab siğasının, yəni تَسْتَوْعِدُ feilinin sonunda hərəkə var. Əmr düzəldilərkən bu hərəkə cəzm edilir. Digərlərinin isə sonunda nun hərfi olur. Burada da nunu atacağıq. Lakin cəmi müənnəs nunu heç vaxt düşmür, həmişə fətəlidir və mebnidir. Digər muzari feillər əfal-i xəmsədən olduğu üçün sonlarındakı nunlar cəzm halında düşür.

Muzari Feildən Hazır Əmr Düzəldilməsi
إِسْتَوْعِدْ	سْتَوْعِد	تَسْتَوْعِدُ
إِسْتَوْعِدَا	سْتَوْعِدَا	تَسْتَوْعِدَانِ
إِسْتَوْعِدُوا	سْتَوْعِدُوا	تَسْتَوْعِدُونَ
إِسْتَوْعِدِي	سْتَوْعِدِي	تَسْتَوْعِدِينَ
إِسْتَوْعِدَا	سْتَوْعِدَا	تَسْتَوْعِدَانِ
إِسْتَوْعِدْنَ	سْتَوْعِدْنَ	تَسْتَوْعِدْنَ

Müxatab və müxataba siğalarının hazır əmrini düzəltdikdən sonra qayıdaq qayıb feillərin əmr-i qayıbına. Əmr-i qayıb, qarşımızda olmayan 3-cü şəxslərə əmr vermək üçün istifadə olunan siğalardır. 3-cü şəxslərə əmr vermək üçün lâm ul-əmr, yəni əmr lâmı işlədilməlidir. Əmr lâmı لِ "li" kəsrəlidir və feilin əvvəlinə gəlir. Feilin sonu hərəkəlidirsə, cəzm edir, cəmi müənnəs nunu istisna olmaqla digər nunlar düşür.

لِيَسْتَوْعِدْ	لِيَسْتَوْعِد	لِيَسْتَوْعِدُ	يَسْتَوْعِدُ
لِيَسْتَوْعِدَا	لِيَسْتَوْعِدَا	لِيَسْتَوْعِدَانِ	يَسْتَوْعِدَانِ
لِيَسْتَوْعِدُوا	لِيَسْتَوْعِدُوا	لِيَسْتَوْعِدُونَ	يَسْتَوْعِدُونَ
لِتَسْتَوْعِدْ	لِتَسْتَوْعِد	لِتَسْتَوْعِدُ	تَسْتَوْعِدُ
لِتَسْتَوْعِدَا	لِتَسْتَوْعِدَا	لِتَسْتَوْعِدَانِ	تَسْتَوْعِدَانِ
لِيَسْتَوْعِدْنَ	لِيَسْتَوْعِدْنَ	لِيَسْتَوْعِدْنَ	يَسْتَوْعِدْنَ

İsm-i Fail

İstifal veznindən gələn misal bina-i vavi feilinin ism-i fail siğası muzari feildən yaranır. Muzari feilin əvvəlindəki fətəli muzaraət hərfi yerinə damməli mim hərfi gətirilir və ism-i fail alınır.

İsm-i Fail	Muzari Feil
مُسْتَوْعِدٌ	يَسْتَوْعِدُ

İsm-i Meful

İsm-i meful məchul muzari feildən yaranır. Məchul muzari feilin muzaraət hərfi yerinə damməli mim gətirməklə və ya ism-i failin ayn əl-feilinin hərəkəsini fətə etmək yolu ilə əldə edilir.

İsm-i Meful	Məchul Muzari Feil
مُسْتَوْعِدٌ	يُسْتَوْعَدُ
مُسْتَوْعَدٌ	مُسْتَوْعَدٌ

Emsile-i Muttaride

Mazi Məlum
إِسْتَوْعَدُوا	إِسْتَوْعَدَا	إِسْتَوْعَدَ
إِسْتَوْعَدْنَ	إِسْتَوْعَدَتَا	إِسْتَوْعَدَتْ
إِسْتَوْعَدْتُمْ	إِسْتَوْعَدْتُمَا	إِسْتَوْعَدْتَ
إِسْتَوْعَدْتُنَّ	إِسْتَوْعَدْتُمَا	إِسْتَوْعَدْتِ
إِسْتَوْعَدْنَا إِسْتَوْعَدْتُ

Muzari Məlum
يَسْتَوْعِدُونَ	يَسْتَوْعِدَانِ	يَسْتَوْعِدُ
يَسْتَوْعِدْنَ	تَسْتَوْعِدَانِ	تَسْتَوْعِدُ
تَسْتَوْعِدُونَ	تَسْتَوْعِدَانِ	تَسْتَوْعِدُ
تَسْتَوْعِدْنَ	تَسْتَوْعِدَانِ	تَسْتَوْعِدِينَ
نَسْتَوْعِدُ أَسْتَوْعِدُ

Bu feilinin bütün şəkilləri təsrifat hissəsində veriləcəkdir.