Tefâ'ûl fəsilindən nümunə: Bina-i Vavi - Emsilə-i Müxtəlifəsi

Tefâ'ûl Babı	Mazi	Muzari	Məsdər
Vəzin	تَفَاعَلَ	يَتَفَاعَلُ	تَفَاعُلاً
Mövzun	تَوَاعَدَ	يَتَوَاعَدُ	تُوَاعُدًا

تَوَاعَدَ feili Tefâ'ûl babından misal bina-i vavi olan mazi bir feildir və lüğətdə "vaadləşdi" mənasına malikdir.

Emsile-i Muxtelife

مُتَوَاعِدٌ

مُتَوَاعَدٌ

لَمْ يَتَوَاعَدْ

لَمَّا يَتَوَاعَدْ

مَا يَتَوَاعَدُ

لاَ يَتَوَاعَدُ

لَنْ يَتَوَاعَدَ

لِيَتَوَاعَدْ

لاَ يَتَوَاعَدْ

تَوَاعَدْ

لاَ تَتَوَاعَدْ

مُتَوَاعَدٌ

تَوَاعُدًا

تَوَاعُدَةً حَسَنَةً

تَوَاعُدًا حَسَنًا

تُوَيْعِدٌ

تَوَاعُدِيٌّ

أَحْسَنُ تَوَاعُدًا

مَا أَحْسَنَ تَوَاعُدَهُ

أَحْسِنْ بِتَوَاعُدِهِ

Tefâ'ûl babından gələn misal bina-i vavi olan bir muzari feil məchul etmək istənildikdə feilinin muzaraət hərfi damməli edilir.

Məchul Muzari

Məlum Muzari

يُتَوَاعَدُ	يَتَوَاعَدُ
لَمْ يُتَوَاعَدْ	لَمْ يَتَوَاعَدْ
لَمَّا يُتَوَاعَدْ	لَمَّا يَتَوَاعَدْ
مَا يُتَوَاعَدُ	مَا يَتَوَاعَدُ
لاَ يُتَوَاعَدُ	لاَ يَتَوَاعَدُ
لَنْ يُتَوَاعَدَ	لَنْ يَتَوَاعَدَ
لِيُتَوَاعَدْ	لِيَتَوَاعَدْ
لاَ يُتَوَاعَدْ	لاَ يَتَوَاعَدْ
لِتُتَوَاعَدْ	تَوَاعَدْ
لاَ تَتَوَاعَدْ	لاَ تَتَوَاعَدْ

Hazır əmr olan تَوَاعَدْ ifadəsi müfrəd müzekkər müxatəb siğəsi olan تَتَوَاعَدُ feilindən törəmişdir. Tefâ'ûl babının əmr şəkli تَفَاعَلْ vəzinində olduğu üçün تَوَاعَدْ kimi meydana çıxır.

Əmr Feili	Törədiyi Feil
تَوَاعَدْ	تَتَوَاعَدُ
تَوَاعَدَا	تَتَوَاعَدَانِ
تَوَاعَدُوا	تَتَوَاعَدُونَ
تَوَاعَدِي	تَتَوَاعَدِينَ
تَوَاعَدَا	تَتَوَاعَدَانِ
تَوَاعَدْنَ	تَتَوَاعَدْنَ

Cədvəldə sağ tərəfdə olan müxatəb və müxatəbə siğələrindən hazır əmr düzəldilir. Formulumuz, müxatəb və müxatəbə siğələrində olan muzari feillərin əvvəllərindən muzaraət hərfini atmaq, son hərfin hərəkəsini cəzm etməkdir. Amma Tefâ'ûl babının muzaraət hərfinin atılmasından sonra hərəkəli bir hərf qaldığı üçün vasıl həmzəsinə ehtiyac yoxdur. Tefâ'ûl babının əmr feili vəzin olaraq تَوَاعَدْ kimidir.

Hazır əmr etmək istədiyimiz muzari feillərdən yalnız müfrəd müzekkər müxatəb siğəsinin, yəni تَتَوَاعَدُ feilinin sonunda hərəkə var. Hal-hazırda əmr düzəldilərkən cəzm olunur. Digərlərinin isə sonlarında nun hərfi var. Burada da həmin hərfi atacağıq. Amma cəmi müənnəs nunu heç vaxt düşmür, olduğu kimi həmişə fətəlidir və məbnidir. Digər muzari feillər əfal-i xəmse olduğu üçün sonlarındakı nunlar cəzm halında düşür.

Muzari Feildən Hazır Əmr Düzəldilməsi
تَوَاعَدْ	تَوَاعَدُ	تَتَوَاعَدُ
تَوَاعَدَا	تَوَاعَدَانِ	تَتَوَاعَدَانِ
تَوَاعَدُوا	تَوَاعَدُونَ	تَتَوَاعَدُونَ
تَوَاعَدِي	تَوَاعَدِينَ	تَتَوَاعَدِينَ
تَوَاعَدَا	تَوَاعَدَانِ	تَتَوَاعَدَانِ
تَوَاعَدْنَ	تَوَاعَدْنَ	تَتَوَاعَدْنَ

Müxatəb və müxatəbə siğələrinin hazır əmrini etdikdən sonra qayıdıb qayıb feillərin əmr-i qayıbını düzəldək. Əmr-i qayıb, qarşımızda olmayan 3-cü şəxslərə əmr vermək üçün qurulan siğələrdir. 3-cü şəxslərə əmr vermək üçün lâm ul-əmr, yəni əmr lâmını istifadə etməliyik. Əmr lâmı لِ "li" kəsrəlidir və feilinin əvvəlinə gəlir. Feilin sonu hərəkədirsə cəzm edər, cəmi müənnəs nunu istisna olmaqla digər nunlar düşər.

لِيَتَوَاعَدْ	لِيَتَوَاعَد	لِيَتَوَاعَدُ	يَتَوَاعَدُ
لِيَتَوَاعَدَا	لِيَتَوَاعَدَا	لِيَتَوَاعَدَانِ	يَتَوَاعَدَانِ
لِيَتَوَاعَدُوا	لِيَتَوَاعَدُوا	لِيَتَوَاعَدُونَ	يَتَوَاعَدُونَ
لِتَتَوَاعَدْ	لِتَتَوَاعَد	لِتَتَوَاعَدُ	تَتَوَاعَدُ
لِتَتَوَاعَدَا	لِتَتَوَاعَدَا	لِتَتَوَاعَدَانِ	تَتَوَاعَدَانِ
لِيَتَوَاعَدْنَ	لِيَتَوَاعَدْنَ	لِيَتَوَاعَدْنَ	يَتَوَاعَدْنَ

İsm-i Fail

Tefâ'ûl vəzinindən gələn misal bina-i vavi bir feilinin ism-i fail siğəsi muzari feildən düzəlir. Muzari feilinin əvvəlinə fətəli muzaraət hərfi yerinə damməli bir mim hərfi gəlir, feilinin ayn əl-feili də kəsrələnir və ism-i fail alınır.

İsm-i Fail	Muzari Feil
مُتَوَاعِدٌ	يَتَوَاعَدُ

İsm-i Meful

İsm-i meful məchul muzari feildən düzəlir. Məchul muzari feilinin muzaraət hərfi yerinə damməli bir mim gətirməklə və ya ism-i fail olan ifadənin ayn əl-feilinin hərəkəsini fətə etmək yolu ilə əldə edilir.

İsm-i Meful	Məchul Muzari Feil
مُتَوَاعِدٌ	يُتَوَاعَدُ
مُتَوَاعَدٌ	مُتَوَاعَدٌ

Emsile-i Muttaride

Mazi Məlum
تَوَاعَدُوا	تَوَاعَدَا	تَوَاعَدَ
تَوَاعَدْنَ	تَوَاعَدَتَا	تَوَاعَدَتْ
تَوَاعَدْتُمَا	تَوَاعَدْتُمَا	تَوَاعَدْتَ
تَوَاعَدْتُنَّ	تَوَاعَدْتُمَا	تَوَاعَدْتِ
تَوَاعَدْنَا تَوَاعَدْتُ

Muzari Məlum
يَتَوَاعَدُونَ	يَتَوَاعَدَانِ	يَتَوَاعَدُ
يَتَوَاعَدْنَ	تَتَوَاعَدَانِ	تَتَوَاعَدُ
تَتَوَاعَدُونَ	تَتَوَاعَدَانِ	تَتَوَاعَدُ
تَتَوَاعَدْنَ	تَتَوَاعَدَانِ	تَتَوَاعَدِينَ
نَتَوَاعَدُ أَتَوَاعَدُ

Bu feilinin bütün şəkilləri təsrifat hissəsində veriləcəkdir.