İfti'al bəbindən ya quruluşunda müxtəlif nümunələr
|
İfâl Babı |
Mazi | Muzari | Məzdər |
| Vezin | إِفْتَعَلَ | يَفْتَعِلُ | إِفْتِعَالاً |
| Mövzun | إِتَّسَرَ | يَتَّسِرُ | إِتِّسَارًا |
| Əsli | إِيْتَسَرَ | يَيْتَسِرُ | إِيْتِسَارًا |
إِتَّسَرَ feili iftiâl babından misal bina-i yai olan mazi bir feildir və lüğətdə "asan oldu" mənasını verir.
Emsile-i Muxtelife
| مُتَّسِرٌ |
| مُتَّسَرٌ |
| لَمْ يَتَّسِرْ |
| لَمَّا يَتَّسِرْ |
| مَا يَتَّسِرُ |
| لاَ يَتَّسِرُ |
| لَنْ يَتَّسِرَ |
| لِيَتَّسِرْ |
| لاَ يَتَّسِرْ |
| إِتَّسِرْ |
| لاَ تَتَّسِرْ |
| مُتَّسَرٌ |
| إِتِّسَارًا |
| إِتِّسَارَةً حَسَنَةً |
| إِتِّسَارِيٌّ |
| أَحْسَنُ إِتِّسَارًا |
| مَا أَحْسَنَ إِتِّسَارَهُ |
| أَحْسِنْ بِإِتِّسَارِهِ |
İftiâl babından gələn misal bina-i yai olan bir muzari feil məchul etmək istənildikdə, feilinin ayn əl-feili fetha edilir, muzaraət hərfi damməli olur. Məchul feillər ism-i mefuldən yaranır. Praktik olaraq ism-i mefulun əvvəlindəki damməli mim yerinə ya hərfi gəlir.
| Məlum Muzari Feil | يَتَّسِرُ |
| Məchul Muzari Feil | يُتَّسَرُ |
Muzari Feillərin Əslləri
| İ'lalli Hali | Əsli |
| يَتَّسِرُ | يَيْتَسِرُ |
| لَمْ يَتَّسِرْ | لَمْ يَيْتَسِرْ |
| لَمَّا يَتَّسِرْ | لَمَّا يَيْتَسِرْ |
| مَا يَتَّسِرُ | مَا يَيْتَسِرُ |
| لاَ يَتَّسِرُ | لاَ يَيْتَسِرُ |
| لَنْ يَتَّسِرَ | لَنْ يَيْتَسِرَ |
| لِيَتَّسِرْ | لِيَيْتَسِرْ |
| لاَ يَتَّسِرْ | لاَ يَيْتَسِرُ |
| إِتَّسِرْ | إِيْتَسِرْ |
| لاَ تَتَّسِرْ | لاَ تَيْتَسِرْ |
Məchul Muzari Feillər
| Məlum | Məchul |
| يَتَّسِرُ | يُتَّسَرُ |
| لَمْ يَتَّسِرْ | لَمْ يُتَّسَرْ |
| لَمَّا يَتَّسِرْ | لَمَّا يُتَّسَرْ |
| مَا يَتَّسِرُ | مَا يُتَّسَرُ |
| لاَ يَتَّسِرُ | لاَ يُتَّسَرُ |
| لَنْ يَتَّسِرَ | لَنْ يُتَّسَرَ |
| لِيَتَّسِرْ | لِيُتَّسَرْ |
| لاَ يَتَّسِرْ | لاَ يُتَّسَرْ |
| إِتَّسِرْ | لِتُتَّسَرْ |
| لاَ تَتَّسِرْ | لاَ تُتَّسَرْ |
Bu babdakı i'lal qaydası (mazi feil): إِتَّسَرَ feilinin əsli إِيْتَسَرَ -dır. İftiâl babına aid olan qaydalara baxıldıqda, əgər iftiâl babına daxil olan feilinin fa ul-feili vav, ya və ya peltek se olarsa, bu halda həmin hərflər te hərfinə çevrilir. (Sarf bilikləri dərslərindən iftiâl babına baxa bilərsiniz) Beləliklə إِيْتَسَرَ olan feil إِتَّسَرَ olur. Eyni qayda ilə də muzari feil يَيْتَسِرُ olarkən يَتَّسِرُ olur.
اِفْتِعَالْ babında faul feilinin و və ya ي və ya ث hərflərindən biri olması halında ت hərfinə çevrilməsi
| Fa ul Feil | İ’lali | İdqam | İftiâl babı |
| و | اِوْتَقَى | اِتْتَقَى | اِتَّقَى |
| ي | اِيْتَسَرَ | اِتْتَسَرَ | اِتَّسَرَ |
| ث | اِثْتَغَرَ | اِتْتَغَرَ | اِتَّغَرَ |
Emir-i hazır olan إِتَّسِرْ kəlməsi müfrəd müzekker müxatəb siğası olan تَتَّسِرُ feilindən törəmişdir. İftiâl babının əmr şəkli إِفْتَعِلْ veznində olduğu üçün إِتَّسِرْ kimi meydana çıxır.
| Əmr Feili | Törədiyi Feil |
| إِتَّسِرْ | تَتَّسِرُ |
| إِتَّسِرَا | تَتَّسِرَانِ |
| إِتَّسِرُوا | تَتَّسِرُونَ |
| إِتَّسِرِي | تَتَّسِرِينَ |
| إِتَّسِرَا | تَتَّسِرَانِ |
| إِتَّسِرْنَ | تَتَّسِرْنَ |
Cədvəldə sağ tərəfdə olan müxatəb və müxatəbə siğalarından əmr-i hazır düzəldilir. Formulumuz, müxatəb və müxatəbə siğalarında olan muzari feillərin əvvəlindəki muzaraət hərfini atmaq, son hərfin hərəkəsini cəzm etməkdir. Sonra feilinin əvvəlində sakit hərf qalırsa, əvvələ bir vasıl həmzəsi gətiririk. Əgər muzaraət hərfinin atılmasından sonra feil hərəkətli bir hərflə başlayırsa, vasıl həmzəsinə ehtiyac yoxdur.
Əmr-i hazır düzəldiləcək muzari feillərdən yalnız müfrəd müzekker müxatəb siğasının, yəni تَتَّسِرُ feilinin sonunda hərəkə var. Halıya əmr-i hazır düzəldilərkən cəzm edilir. Digərlərinin isə sonlarında nun hərfi var. Burada da həmin hərfi atacağıq. Lakin cəmi müənnəs nunu heç vaxt düşmür, halı üzrə həmişə fətəlidir və mebnidir. Digər muzari feillər əfal-i xamsədən olduğu üçün sonlarındakı nunlar cəzm halında düşür.
| Muzari Feildən Əmr-i Hazır Düzəldilməsi | |||
| إِتَّسِرْ | تَّسِر | تَّسِرُ | تَتَّسِرُ |
| إِتَّسِرَا | تَّسِرَا | تَّسِرَانِ | تَتَّسِرَانِ |
| إِتَّسِرُوا | تَّسِرُوا | تَّسِرُونَ | تَتَّسِرُونَ |
| إِتَّسِرِي | تَّسِرِي | تَّسِرِينَ | تَتَّسِرِينَ |
| إِتَّسِرَا | تَّسِرَا | تَّسِرَانِ | تَتَّسِرَانِ |
| إِتَّسِرْنَ | تَّسِرْنَ | تَّسِرْنَ | تَتَّسِرْنَ |
Müxatəb və müxatəbə siğalarının əmr-i hazırını düzəltdikdən sonra, qayıb feillərin əmr-i qayıbını düzəltməyə keçək. Əmr-i qayıb, qarşımızda olmayan 3-cü şəxslərə əmri ifadə etmək üçün qurulan siğalardır. 3-cü şəxslərə əmr vermək üçün lâm ul-emir, yəni əmr lamını istifadə etməliyik. Əmr lamı لِ "li" kəsrəlidir və feilinin əvvəlinə gəlir. Feilin sonu hərəkəli olarsa, cəzm edər, cəmi müənnəs nunu istisna olmaqla digər nunlar düşər.
| لِيَتَّسِرْ | لِيَتَّسِر | لِيَتَّسِرُ | يَتَّسِرُ |
| لِيَتَّسِرَا | لِيَتَّسِرَا | لِيَتَّسِرَانِ | يَتَّسِرَانِ |
| لِيَتَّسِرُوا | لِيَتَّسِرُوا | لِيَتَّسِرُونَ | يَتَّسِرُونَ |
| لِتَتَّسِرْ | لِتَتَّسِر | لِتَتَّسِرُ | تَتَّسِرُ |
| لِتَتَّسِرَا | لِتَتَّسِرَا | لِتَتَّسِرَانِ | تَتَّسِرَانِ |
| لِيَتَّسِرْنَ | لِيَتَّسِرْنَ | لِيَتَّسِرْنَ | يَتَّسِرْنَ |
İsm-i Fail
İftiâl veznindən gələn misal bina-i vavi bir feilinin ism-i fail siğası muzari feildən yaranır. Muzari feilinin əvvəlindəki fətəli muzaraət hərfi yerinə damməli bir mim hərfi gəlir və ism-i fail əldə edilir.
| İsm-i Fail | Muzari Feil |
| مُتَّسِرٌ | يَتَّسِرُ |
İsm-i Meful
İsm-i meful, məchul muzari feilinin əvvəlinə damməli bir mim gətirməklə və ya ism-i failin ayn əl-feilinin (sondan bir əvvəlki hərfin hərəkəsinin) hərəkəsini fətə etmək yolu ilə əldə edilir.
| İsm-i Fail | Məchul Muzari Feil |
| مُتَّسِرٌ | يُتَّسَرُ |
| مُتَّسَرٌ | مُتَّسَرٌ |
Emsile-i Muttaride
| Mazi Məlum | ||||
| إِتَّسَرُوا | إِتَّسَرَا | إِتَّسَرَ | ||
| إِتَّسَرْنَ | إِتَّسَرَتَا | إِتَّسَرَتْ | ||
| إِتَّسَرْتُمْ | إِتَّسَرْتُمَا | إِتَّسَرْتَ | ||
| إِتَّسَرْتُنَّ | إِتَّسَرْتُمَا | إِتَّسَرْتِ | ||
|
||||
| Muzari Məlum | ||||
| يَتَّسِرُونَ | يَتَّسِرَانِ | يَتَّسِرُ | ||
| يَتَّسِرْنَ | تَتَّسِرَانِ | تَتَّسِرُ | ||
| تَتَّسِرُونَ | تَتَّسِرَانِ | تَتَّسِرُ | ||
| تَتَّسِرْنَ | تَتَّسِرَانِ | تَتَّسِرِينَ | ||
|
||||
Bu feilinin bütün şəkilləri təsrifat hissəsində veriləcəkdir.