İfti'al bəbindən vav quruluşunda müxtəlif nümunələr
|
İfâl Babı |
Mazi | Muzari | Məzdər |
| Vezin | إِفْتَعَلَ | يَفْتَعِلُ | إِفْتِعَالاً |
| Mövzun | إِتَّعَدَ | يَتَّعِدُ | إِتِّعَادًا |
| Əsli | إِوْتَعَدَ | يَوْتَعِدُ | إِوْتِعَادًا |
إِتَّعَدَ feili iftiâl babından misal bina-i vavi olan mazi bir feildir və lüğətdə fikir birliyinə gəlmək, bir-birinə söz vermək mənalarını ifadə edir.
Müxtəlif Emsilələr
| لاَ تَتَّعِدْ | مُتَّعِدٌ | ||
| مُتَّعَدٌ | مُتَّعَدٌ | ||
| إِتِّعَادَةً | لَمْ يَتَّعِدْ | ||
| إِتِّعَادَةً حَسَنَةً | لَمَّا يَتَّعِدْ | ||
| إِتِّعَادًا حَسَنًا | مَا يَتَّعِدُ | ||
| وُتَيْعِيدٌ | لاَ يَتَّعِدُ | ||
| إِتِّعَادِيٌّ | لَنْ يَتَّعِدَ | ||
| إِتَّعِدْ | لِيَتَّعِدْ | ||
| أَحْسِنْ بِإِتِّعَادِهِ | لاَ يَتَّعِدْ | ||
|
|||
İftiâl babından gələn misal bina-i vavi olan bir muzari feil məchul etmək istədikdə feilinin ayn ul-fiili fətha edilir, muzaraət hərfi damməli olur. Məchul fellər ism-i mefuldan yaranır. Praktik olaraq ism-i mefulun əvvəlindəki damməli mim yerinə ya hərfi gəlir.
| Məlum Muzari Feil | يَتَّعِدُ |
| Məchul Muzari Feil | يُتَّعَدُ |
Muzari Fellərin Əslləri
| İ'lalli Hali | Əsli |
| يَتَّعِدُ | يَوْتَعِدُ |
| لَمْ يَتَّعِدْ | لَمْ يَوْتَعِدْ |
| لَمَّا يَتَّعِدْ | لَمَّا يَوْتَعِدْ |
| مَا يَتَّعِدُ | مَا يَوْتَعِدُ |
| لاَ يَتَّعِدُ | لاَ يَوْتَعِدُ |
| لَنْ يَتَّعِدَ | لَنْ يَوْتَعِدَ |
| لِيَتَّعِدْ | لِيَوْتَعِدْ |
| لاَ يَتَّعِدْ | لاَ يَوْتَعِدْ |
| إِتَّعِدْ | إِوَتَعِدْ |
| لاَ تَتَّعِدْ | لاَ تَوْتَعِدْ |
Bu babdakı i'lal qaydası (mazi feil): إِتَّعَدَ feilinin əsli إِوَتَعَدَ 'dır. İftiâl babına aid olan qaydalara baxdıqda, əgər iftiâl babına daxil olan feilinin fa ul-fiili vav, ya və ya peltek se isə, bu hərflər te hərfinə çevrilir. (Sarf bilikləri dərslərindən iftiâl babına baxa bilərsiniz) Beləliklə إِوَتَعَدَ olan feil إِتَّعَدَ olur. Eyni qayda ilə də muzari feil يَوْتَعِدُ ikən يَتَّعِدُ olur.
اِفْتِعَالْ babında faul feilinin و və ya ي və ya ث hərflərindən biri olması halında ت hərfinə çevrilməsi
| Fa ul Feil | İ'lalı | İdqam | İftiâl babı |
| و | اِوْتَقَى | اِتْتَقَى | اِتَّقَى |
| ي | اِيْتَسَرَ | اِتْتَسَرَ | اِتَّسَرَ |
| ث | اِثْتَغَرَ | اِتْتَغَرَ | اِتَّغَرَ |
| و | إِوْتَعَدَ | إِتْتَعَدَ | إِتَّعَدَ |
Emir-i hazır olan إِتَّعِدْ kəlməsi müfrəd müzekker müxatəb siğəsi olan تَتَّعِدُ feilindən törəmişdir. İftiâl babının əmr şəkli إِفْتَعِلْ veznində olduğu üçün إِتَّعِدْ kimi meydana çıxır.
| Əmr Feili | Törədiyi Feil |
| إِتَّعِدْ | تَتَّعِدُ |
| إِتَّعِدَا | تَتَّعِدَانِ |
| إِتَّعِدُوا | تَتَّعِدُونَ |
| إِتَّعِدِي | تَتَّعِدِينَ |
| إِتَّعِدَا | تَتَّعِدَانِ |
| إِتَّعِدْنَ | تَتَّعِدْنَ |
Cədvəldə sağ tərəfdə olan müxatəb və müxatəbə siğələrindən əmr-i hazır düzəldilir. Formulumuz, müxatəb və müxatəbə siğələrindəki muzari fellərin əvvəlindən muzaraət hərfini atmaq, son hərfin hərəkəsini cəzm etməkdir. Əgər feil əvvəlində sakit hərf qalırsa, əvvələ bir vasıl həmzəsi gətirilir. Əgər muzaraət hərfinin atılmasından sonra feil mütəhərrik bir hərflə başlayırsa, vasıl həmzəsinə ehtiyac yoxdur.
Əmr-i hazır düzəldiləcək muzari fellərdən yalnız müfrəd müzekker müxatəb siğəsinin, yəni تَتَّعِدُ feilinin sonunda hərəkə var. Halı əmr-i hazır edilərkən cəzm olunur. Digərlərinin isə sonlarında nun hərfi var. Burada da həmin hərfi atacağıq. Lakin cəmi müənnəs nunu heç vaxt düşmür, halı üzrə həmişə fəthalıdır və mebnidir. Digər muzari fellər əfal-i xəmse olduğu üçün sonlarındakı nunlar cəzm halında düşür.
| Muzari Feildən Əmr-i Hazır Düzəldilməsi | |||
| إِتَّعِدْ | تَّعِد | تَّعِدُ | تَتَّعِدُ |
| إِتَّعِدَا | تَّعِدَا | تَّعِدَانِ | تَتَّعِدَانِ |
| إِتَّعِدُوا | تَّعِدُوا | تَّعِدُونَ | تَتَّعِدُونَ |
| إِتَّعِدِي | تَّعِدِي | تَّعِدِينَ | تَتَّعِدِينَ |
| إِتَّعِدَا | تَّعِدَا | تَّعِدَانِ | تَتَّعِدَانِ |
| إِتَّعِدْنَ | تَّعِدْنَ | تَّعِدْنَ | تَتَّعِدْنَ |
Müxatəb və müxatəbə siğələrinin əmr-i hazırını düzəltdikdən sonra, qayıb fellərin əmr-i qayıbını düzəltməyə keçək. Əmr-i qayıb, qarşımızda olmayan 3-cü şəxslərə əmr vermək üçün qurulan siğələrdir. 3-cü şəxslərə əmr vermək üçün lâm ul-emir, yəni əmr lâmını istifadə etməliyik. Əmr lâmı لِ "li" kəsrəlidir və feilinin əvvəlinə gəlir. Feilin sonu hərəkədirsə, cəzm edir, cəmi müənnəs nunu istisna olmaqla digər nunlar düşür.
| لِيَتَّعِدْ | لِيَتَّعِد | لِيَتَّعِدُ | يَتَّعِدُ |
| لِيَتَّعِدَا | لِيَتَّعِدَا | لِيَتَّعِدَانِ | يَتَّعِدَانِ |
| لِيَتَّعِدُوا | لِيَتَّعِدُوا | لِيَتَّعِدُونَ | يَتَّعِدُونَ |
| لِتَتَّعِدْ | لِتَتَّعِد | لِتَتَّعِدُ | تَتَّعِدُ |
| لِتَتَّعِدَا | لِتَتَّعِدَا | لِتَتَّعِدَانِ | تَتَّعِدَانِ |
| لِيَتَّعِدْنَ | لِيَتَّعِدْنَ | لِيَتَّعِدْنَ | يَتَّعِدْنَ |
İsm-i Fail
İftiâl veznindən gələn misal bina-i vavi bir feilinin ism-i fail siğəsi muzari feildən yaranır. Muzari feilinin əvvəlindəki fəthalı muzaraət hərfi yerinə damməli bir mim hərfi gəlir və ism-i fail əldə edilir.
| İsm-i Fail | Muzari Feil |
| مُتَّعِدٌ | يَتَّعِدُ |
İsm-i Meful
İsm-i meful, məchul muzari feilinin əvvəlinə damməli bir mim gətirilməsi ilə və ya ism-i failin ayn ul-fiilinin (sondan bir əvvəlki hərfin hərəkəsinin) hərəkəsi fətha edilməklə əldə olunur.
| İsm-i Fail | Məchul Muzari Feil |
| مُتَّعِدٌ | يُتَّعَدُ |
| مُتَّعَدٌ | مُتَّعَدٌ |
Emsile-i Muttaride
| Mazi Məlum | ||||
| إِتَّعَدُوا | إِتَّعَدَا | إِتَّعَدَ | ||
| إِتَّعَدْنَ | إِتَّعَدَتَا | إِتَّعَدَتْ | ||
| إِتَّعَدْتُمْ | إِتَّعَدْتُمَا | إِتَّعَدْتَ | ||
| إِتَّعَدْتُنَّ | إِتَّعَدْتُمَا | إِتَّعَدْتِ | ||
|
||||
| Muzari Məlum | ||||
| يَتَّعِدُونَ | يَتَّعِدَانِ | يَتَّعِدُ | ||
| يَتَّعِدْنَ | تَتَّعِدَانِ | تَتَّعِدُ | ||
| تَتَّعِدُونَ | تَتَّعِدَانِ | تَتَّعِدُ | ||
| تَتَّعِدْنَ | تَتَّعِدَانِ | تَتَّعِدِينَ | ||
|
||||
Bu feilinin bütün şəkilləri təsrifat hissəsində veriləcəkdir.