Mufaâle fəsilindən: Yâ ilə qurulan misallar (müxtəlif nümunələr)

İfâl Babı	Mazi	Muzari	Məzdər
Vezin	فَاعَلَ	يُفَاعِلُ	مُفَاعَلَةً
Mevzun	يَاسَرَ	يُيَاسِرُ	مُيَاسَرَةً

يَاسَرَ feili mufaâlə babından misal bina-i yai olan mazi bir feildir və lüğətdə yaxşı rəftar etdi, bir şeyi sol tərəfə aldı kimi mənalara malikdir. 

Emsile-i Muxtelife

لاَ تُيَاسِرْ	مُيَاسِرٌ
مُيَاسَرٌ	مُيَاسَرٌ
-	لَمْ يُيَاسِرْ
مُيَاسَرَةً وَاحِدَةً	لَمَّا يُيَاسِرْ
مُيَاسَرَةً حَسَنَةً	مَا يُيَاسِرُ
مُيَيْسِرَةٌ	لاَ يُيَاسِرُ
مُيَاسَرِيٌّ	لَنْ يُيَاسِرَ
يَاسِرْ	لِيُيَاسِرْ
أَحْسِنْ بِمُيَايسَرَتِهِ	لاَ يُيَاسِرْ
أَحْسَنُ مُيَاسَرَةً مَا أَحْسَنَ مُيَاسَرَتَهُ

Mufaâlə babından gələn misal bina-i yai olan bir muzari feil məchul etmək istənildikdə feilinin ayn əl-feili fətha edilir. Məchul feillər ism-i mefuldən yaranır. Praktik olaraq ism-i mefulun əvvəlindəki damməli mim yerinə ya hərfi gəlir.

Məlum Muzari Feil	تُيَاسِرُ
Məchul Muzari Feil	تُيَاسَرُ

Əmr-i hazır olan يَاسِرْ ifadəsi müfrəd müzekkər müxatəb siğası olan تُيَاسِرُ feilindən törəmişdir. Mufaâlə babının əmr şəkli فَاعِلْ veznində olduğu üçün يَاسِرْ kimi meydana çıxır.

Əmr Feili	Törədiyi Feil
يَاسِرْ	تُيَاسِرُ
يَاسِرَا	تُيَاسِرَانِ
يَاسِرُوا	تُيَاسِرُونَ
يَاسِرِي	تُيَاسِرِينَ
يَاسِرَا	تُيَاسِرَانِ
يَاسِرْنَ	تُيَاسِرْنَ

Cədvəldə sağ tərəfdə olan müxatəb və müxatəbə siğalarından əmr-i hazır düzəldilir. Formulumuz, müxatəb və müxatəbə siğalarında olan muzari feillərin əvvəlindəki muzaraət hərfini atmaq, son hərfin hərəkəsini cəzm etməkdir. Əgər feil əvvəlində sakit hərf qalırsa, əvvələ bir vasl həmzəsi əlavə edirik. Əgər muzaraət hərfi atıldıqdan sonra feil hərəkətli bir hərflə başlayırsa, vasl həmzəsinə ehtiyac yoxdur.

Əmr-i hazır düzəldiləcək muzari feillərdən yalnız müfrəd müzekkər müxatəb siğasının, yəni تُيَاسِرُ feilinin sonunda hərəkə var. O, əmr-i hazır edilərkən cəzm olunur. Digərlərinin isə sonunda nun hərfi var. Burada da həmin hərfi atacağıq. Lakin cəmi müənnəs nunu heç vaxt düşmür, olduğu kimi həmişə fəthalıdır və mebnidir. Digər muzari feillər əfal-i xamsədən olduğu üçün sonlarındakı nunlar cəzm halında düşür.

Muzari Feildən Əmr-i Hazır Düzəldilməsi
يَاسِرْ	يَاسِر	يَاسِرُ	تُيَاسِرُ
يَاسِرَا	يَاسِرَا	يَاسِرَانِ	تُيَاسِرَانِ
يَاسِرُوا	يَاسِرُوا	يَاسِرُونَ	تُيَاسِرُونَ
يَاسِرِي	يَاسِرِي	يَاسِرِينَ	تُيَاسِرِينَ
يَاسِرَا	يَاسِرَا	يَاسِرَانِ	تُيَاسِرَانِ
يَاسِرْنَ	يَاسِرْنَ	يَاسِرْنَ	تُيَاسِرْنَ

Müxatəb və müxatəbə siğalarının əmr-i hazırını etdikdən sonra qayıb feillərin əmr-i qayıbını düzəltməyə keçək. Əmr-i qayıb, qarşımızda olmayan 3-cü şəxslərə əmr vermək üçün qurulan siğalardır. 3-cü şəxslərə əmr vermək üçün lâm ul-əmir, yəni əmr lâmından istifadə etmək lazımdır. Əmr lâmı لِ "li" kəsrəlidir və feilinin əvvəlinə gəlir. Feilin sonu hərəkədirsə, cəzm edər, cəmi müənnəs nunundan başqa digər nunlar isə düşər.

لِيُيَاسِرْ	لِيُيَاسِر	لِيُيَاسِرُ	يُيَاسِرُ
لِيُيَاسِرَا	لِيُيَاسِرَا	لِيُيَاسِرَانِ	يُيَاسِرَانِ
لِيُيَاسِرُوا	لِيُيَاسِرُوا	لِيُيَاسِرُونَ	يُيَاسِرُونَ
لِتُيَاسِرْ	لِتُيَاسِر	لِتُيَاسِرُ	تُيَاسِرُ
لِتُيَاسِرَا	لِتُيَاسِرَا	لِتُيَاسِرَانِ	تُيَاسِرَانِ
لِيُيَاسِرْنَ	لِيُيَاسِرْنَ	لِيُيَاسِرْنَ	يُيَاسِرْنَ

İsm-i Fail

Mufaâlə veznindən gələn misal bina-i vavi bir feil üçün ism-i fail siğası muzari feildən yaranır. Muzari feilinin əvvəlindəki damməli muzaraət hərfi yerinə damməli mim hərfi gəlir və ism-i fail alınır.

İsm-i Fail	Muzari Feil
مُيَاسِرٌ	يُيَاسِرُ

İsm-i Meful

İsm-i meful, məchul muzari feilinin əvvəlinə damməli bir mim əlavə etməklə və ya ism-i failin ayn əl-feilinin (sondan bir əvvəlki hərfin hərəkəsinin) hərəkəsini fətha etməklə əldə edilir.

İsm-i Fail	Məchul Muzari Feil
مُيَاسِرٌ	يُيَاسَرُ
مُيَاسَرٌ	مُيَاسَرٌ

Emsile-i Muttaride

Mazi Məlum
يَاسَرُوا	يَاسَرَا	يَاسَرَ
يَاسَرْنَ	يَاسَرَتَا	يَاسَرَتْ
يَاسَرْتُمْ	يَاسَرْتُمَا	يَاسَرْتَ
يَاسَرْتُنَّ	يَاسَرْتُمَا	يَاسَرْتِ
يَاسَرْنَا يَاسَرْتُ

Muzari Məlum
يُيَاسِرُونَ	يُيَاسِرَانِ	يُيَاسِرُ
يُيَاسِرْنَ	تُيَاسِرَانِ	تُيَاسِرُ
تُيَاسِرُونَ	تُيَاسِرَانِ	تُيَاسِرُ
تُيَاسِرْنَ	تُيَاسِرَانِ	تُيَاسِرِينَ
نُيَاسِرُ أُيَاسِرُ

Bu feilinin bütün şəkilləri təsrifat hissəsində olacaq. Bu babdan gələn hər misal bina-i yai olan feilinin şəkilləri Mufaâlə babından gələn bütün səhi̇h feillər kimi olur.