Mufaâle fəsilindən: Vâv ilə qurulan misallar (müxtəlif nümunələr)

İfâl Babı	Mazi	Muzari	Məzdər
Vezin	فَاعَلَ	يُفَاعِلُ	مُفَاعَلَةً
Mevzun	وَاعَدَ	يُوَاعِدُ	مُوَاعَدَةً

وَاعِدْ felinin mufaâlə babından misal bina-i vavi olan mazi bir fel olduğu və lüğətdə vaddleşdi, sözləşdi kimi mənalara sahib olduğu qeyd olunur.

Emsile-i Muxtəlifə

لاَ تُوَاعِدْ	مُوَاعِدٌ
مُوَاعَدٌ	مُوَاعَدٌ
مُوَاعَدَةً	لَمْ يُوَاعِدْ
مُوَاعَدَةً وَاحِدَةً	لَمَّا يُوَاعِدْ
مُوَاعَدَةً حَسَنَةً	مَا يُوَاعِدُ
مُوَيْعِدَةٌ	لاَ يُوَاعِدُ
مُوَاعَدِيٌّ	لَنْ يُوَاعِدَ
وَاعِدْ	لِيُوَاعِدْ
أَحْسِنْ بِمُوَاعَدَتِهِ	لاَ يُوَاعِدْ
أَحْسَنُ مُوَاعَدَةً مَا أَحْسَنَ مُوَاعَدَتَهُ

Mufaâlə babından gələn misal bina-i vavi olan bir muzari feil məchul edilmək istəndikdə feilinin ayn əl-feili fetha edilir. Məchul fellər ism-i mefuldən yaranır. Praktik olaraq ism-i mefulun əvvəlindəki damməli mim əvəzinə ya hərfi gəlir.

Məlum Muzari Feil	تُوَاعِدُ
Məchul Muzari Feil	تُوَاعَدُ

Emir-i hazır olan وَاعِدْ kəlməsi müfrəd müzekkər müxatəb siğəsi olan تُوَاعِدُ felindən törəmişdir. Mufaâlə babının əmr şəkli فَاعِلْ veznində olduğu üçün وَاعِدْ kimi meydana çıxır.

Əmr Feili	Törədiyi Feil
وَاعِدْ	تُوَاعِدُ
وَاعِدَا	تُوَاعِدَانِ
وَاعِدُوا	تُوَاعِدُونَ
وَاعِدِي	تُوَاعِدِينَ
وَاعِدَا	تُوَاعِدَانِ
وَاعِدْنَ	تُوَاعِدْنَ

Cədvəldə sağ tərəfdə olan müxatəb və müxatəbə siğalarından əmr-i hazır düzəldilir. Formulumuz, müxatəb və müxatəbə siğalarında olan muzari fellərin əvvəllərindən muzaraət hərfini atmaq, son hərfin hərəkəsini cəzm etməkdir. Əgər feil əvvəlində sakit hərf qalırsa, əvvələ bir vasıl həmzəsi gətiririk. Əgər muzaraət hərfini atdıqdan sonra feil mütəhərrik bir hərflə başlayırsa, vasıl həmzəsinə ehtiyac yoxdur.

Əmr-i hazır düzəldiləcək muzari fellərdən yalnız müfrəd müzekkər müxatəb siğasının, yəni تُوَاعِدُ feilinin sonunda hərəkə olur. Əmr-i hazır düzəldilərkən cəzm edilir. Digərlərinin isə sonlarında nun hərfi var. Burada da həmin hərfi atacağıq. Lakin cəmi müənnəs nunu heç vaxt düşmür, həmişə fəthalı olur və mebnidir. Digər muzari fellər əfal-i xəmse olduğu üçün sonlarındakı nunlar cəzm halında düşür.

Muzari Feildən Əmr-i Hazır Düzəldilməsi
وَاعِدْ	وَاعِد	وَاعِدُ	تُوَاعِدُ
وَاعِدَا	وَاعِدَا	وَاعِدَانِ	تُوَاعِدَانِ
وَاعِدُوا	وَاعِدُوا	وَاعِدُونَ	تُوَاعِدُونَ
وَاعِدِي	وَاعِدِي	وَاعِدِينَ	تُوَاعِدِينَ
وَاعِدَا	وَاعِدَا	وَاعِدَانِ	تُوَاعِدَانِ
وَاعِدْنَ	وَاعِدْنَ	وَاعِدْنَ	تُوَاعِدْنَ

Müxatəb və müxatəbə siğalarının əmr-i hazırını etdikdən sonra qayıb fellərin əmr-i qayıbını düzəltməyə keçək. Əmr-i qayıb, qarşımızda olmayan 3-cü şəxslərə əmr vermək üçün qurulan siğalardır. 3-cü şəxslərə əmr vermək üçün lâm ul-emir, yəni əmr lâmını istifadə etməliyik. Əmr lâmı لِ "li" kəsrəlidir və feilinin əvvəlinə gəlir. Feilin sonu hərəkədirsə cəzm edir, cəmi müənnəs nunu istisna olmaqla digər nunlar düşür.

لِيُوَاعِدْ	لِيُوَاعِد	لِيُوَاعِدُ	يُوَاعِدُ
لِيُوَاعِدَا	لِيُوَاعِدَا	لِيُوَاعِدَانِ	يُوَاعِدَانِ
لِيُوَاعِدُوا	لِيُوَاعِدُوا	لِيُوَاعِدُونَ	يُوَاعِدُونَ
لِتُوَاعِدْ	لِتُوَاعِد	لِتُوَاعِدُ	تُوَاعِدُ
لِتُوَاعِدَا	لِتُوَاعِدَا	لِتُوَاعِدَانِ	تُوَاعِدَانِ
لِيُوَاعِدْنَ	لِيُوَاعِدْنَ	لِيُوَاعِدْنَ	يُوَاعِدْنَ

İsm-i Fail

Mufaâlə vəznindən gələn misal bina-i vavi bir feilinin ism-i fail siğası muzari feildən yaranır. Muzari feilinin əvvəlindəki damməli muzaraət hərfi yerinə damməli bir mim hərfi gəlir və ism-i fail alınır.

İsm-i Fail	Muzari Feil
مُوَاعِدٌ	يُوَاعِدُ

İsm-i Meful

İsm-i meful, məchul muzari feilinin əvvəlinə damməli bir mim gətirilməsi ilə və ya ism-i failin ayn əl-feilinin (sondan bir əvvəlki hərfin hərəkəsinin) hərəkəsi fetha edilməklə əldə olunur.

İsm-i Fail	Məchul Muzari Feil
مُوَاعِدٌ	يُوَاعَدُ
مُوَاعَدٌ	مُوَاعَدٌ

Emsile-i Muttaride

Mazi Məlum
وَاعَدُوا	وَاعَدَا	وَاعَدَ
وَاعَدْنَ	وَاعَدَتَا	وَاعَدَتْ
وَاعَدْتُمْ	وَاعَدْتُمَا	وَاعَدْتَ
وَاعَدْتُنَّ	وَاعَدْتُمَا	وَاعَدْتِ
وَاعَدْنَا وَاعَدْتُ

Muzari Məlum
يُوَاعِدُونَ	يُوَاعِدَانِ	يُوَاعِدُ
يُوَاعِدْنَ	تُوَاعِدَانِ	تُوَاعِدُ
تُوَاعِدُونَ	تُوَاعِدَانِ	تُوَاعِدُ
تُوَاعِدْنَ	تُوَاعِدَانِ	تُوَاعِدِينَ
نُوَاعِدُ أُوَاعِدُ

Bu feilinin bütün şəkilləri təsrifat hissəsində veriləcəkdir. Bu babdan gələn hər bir misal bina-i vavi olan feilinin çəkimi Mufaâlə babından gələn bütün səhih fellər kimidir.