İfâl fəsilindən: Yâ ilə qurulan misallar (müxtəlif nümunələr)

İfâl Babı	Mazi	Muzari	Məzdər
Vezin	أَفْعَلَ	يُفْعِلُ	إِفْعَالاً
Mevzun	أَيْسَرَ	يُوسِرُ	إِيسَارًا

أَيْسَرَ feili ifâl babından misal bina-i yai olan mazi bir feildir və lüğətdə varlı oldu, bəxti gətirdi, asan oldu mənalarına malikdir. 

Emsile-i Muxtelife

لاَ تُوسِرْ	مُوسِرٌ
مُوسَرٌ	مُوسَرٌ
إِيسَارَةً	لَمْ يُوسِرْ
إِيسَارَةً حَسَنَةً	لَمَّا يُوسِرْ
إِيسَارَةً حَسَنًا	مَا يُوسِرُ
أُوَيْسِيرُ	لاَ يُوسِرُ
إِيسَارِيٌّ	لَنْ يُوسِرَ
أَيْسِرْ	لِيُوسِرْ
أَحْسِنْ بِإِيسَارِهِ	لاَ يُوسِرْ
أَحْسَنَ إِيسَارًا  مَا أَحْسَنَ إِيسَارَهُ

Muzari Feillərin Əslləri

İ'lalli Hali

Əsl

يُوسِرُ	يُأَيْسِرُ
لَمْ يُوسِرْ	لَمْ يُأَيْسِرْ
لَمَّا يُوسِرْ	لَمَّا يُأَيْسِرْ
مَا يُوسِرُ	مَا يُأَيْسِرُ
لاَ يُوسِرُ	لاَ يُأَيْسِرُ
لَنْ يُوسِرَ	لَنْ يُأَيْسِرَ
لِيُوسِرْ	لِيُأَيْسِرْ
لاَ يُوسِرْ	لاَ يُأَيْسِرْ
أَيْسِرْ	أَيْسِرْ
لاَ تُوسِرْ	لاَ تُأَيْسِرْ

Cədvəlin sağ tərəfindəki əsil muzari feildə muzaraət hərfindən sonra gələn həmzələr yüngüllük üçün atılmışdır. Amma əmr-i hazır düzəldiləndə vasıl həmzəsinə ehtiyac olduqda bu həmzələr geri qaytarılır.

İfâl babından gələn misal bina-i yai olan bir muzari feil məchul etmək istənildikdə fa ul-feil sakit bir ya hərfi və əvvəlindəki muzaraət hərfi də damməli olur. İ'lâl qaydasına görə sakit olan ya hərfi vav hərfinə çevrilir və ya hərfindən çevrilmiş sakit vavın da əvvəlində damməli hərf olduğu üçün vav hərfi medd olur. Məchul feillər ism-i mefuldən yaranır. Praktik olaraq ism-i mefulun əvvəlindəki damməli mim yerinə ya hərfi gəlir.

Müxatəb muzari	تُوسِرُ
Əsl Məchul Hali	تُيْسَرُ
Ya sakit və əvvəlində damməli olduğu üçün ya vava döndü	تُوْسَرُ
Yadan çevrilmiş vav sakit, əvvəlində damməli olduğu üçün sakit vav medd oldu	تُوسَرُ

Digər Muzarilər;

Məchul Muzari İ'lalli

Məchul Muzari Əsl

Məlum Muzari

يُوسَرُ	يُيْسَرُ	يُوسِرُ
لَمْ يُوسَرْ	لَمْ يُيْسَرْ	لَمْ يُوسِرْ
لَمَّا يُوسَرْ	لَمَّا يُيْسَرْ	لَمَّا يُوسِرْ
مَا يُوسَرُ	مَا يُيْسَرُ	مَا يُوسِرُ
لاَ يُوسَرُ	لاَ يُيْسَرُ	لاَ يُوسِرُ
لَنْ يُوسَرَ	لَنْ يُيْسَرَ	لَنْ يُوسِرَ
لِيُوسَرْ	لِيُيْسَرْ	لِيُوسِرْ
لاَ يُوسَرْ	لاَ يُيْسَرْ	لاَ يُوسِرْ
لِتُوسَرْ	لِتُيْسَرْ	أَيْسِرْ
لاَ تُوسَرْ	لاَ تُيْسَرْ	لاَ تُوسِرْ

Əmr-i hazır olan أَيْسِرْ kəlməsi müfrəd müzekkər müxatəb siğəsi olan تُوسَرُ feilindən düzəldilmişdir. İfâl babının əmr şəkli أَفْعِلْ vəznində olduğu üçün أَيْسِرْ kimi meydana çıxır.

Əmr Feili	Törədiyi Feil
أَيْسِرْ	تُوسِرُ
أَيْسِرَا	تُوسِرَانِ
أَيْسِرُوا	تُوسِرُونَ
أَيْسِرِي	تُوسِرِينَ
أَيْسِرَا	تُوسِرَانِ
أَيْسِرْنَ	تُوسِرْنَ

Cədvəldə sağ tərəfdə olan müxatəb və müxatəbə siğalarından əmr-i hazır düzəldilir. Formulumuz, müxatəb və müxatəbə siğalarında olan muzari feillərin əvvəlindəki muzaraət hərfini atmaq, son hərfin hərəkəsini cəzm etməkdir. Sonra feilinin əvvəlində sakit hərf qalırsa əvvələ bir vasıl həmzəsi gətiririk. Bu vasıl həmzəsi ifâl babında sabit olub fetha ilədir. Burada əmr feilini muzari feilinin əslindən düzəldirik.

Əmr feilindəki vasıl həmzəsinin fetha olmasının səbəbi, əslində ifâl babının mazi feili muzari olunca əvvəlinə damməli bir ya hərfi gəlir. Bu səbəbdən ifâl babının muzarisinin əsli يُأَفْعِلُ "yuefilu" şəklindədir. 

İfâl Babının muzarisi
Mazi	Muzari
أَكْرَمَ	يُأَكْرِمُ
أَيْسَرَ	يُأَيْسِرُ

أَيْسَرَ feilinin muzari forması يُوسِرُ kimidir. Əmr feili düzəldiləndə أَيْسَرَ feilinin əsli olan يُأَبْسِرُ feilinə ehtiyac var. Klassik əmr düzəltmə qaydalarını tətbiq etdikdə يُأَبْسِرُ feilinin əvvəlində artıq bir həmzə qalır. 

Muzari Feilin əsli	تُأَيْسِرُ
muzaraət hərfi silindi	أَيْسِرُ
Sonu cəzm olundu	أَيْسِر
Əmr Feili	أَيْسِرْ

Əmr-i hazır düzəldiləcək muzari feillərdən yalnız müfrəd müzekkər müxatəb siğasının, yəni تُوسِرُ feilinin sonunda hərəkə var. Halıya əmr-i hazır düzəldiləndə cəzm olunur. Digərlərinin isə sonlarında nun hərfi var. Burada da hərfi atacağıq. Amma cəmi müənnəs nunu heç vaxt düşmür, olduğu kimi həmişə fethalıdır və mebnidir. Digər muzari feillər əfal-i xamsədən olduğu üçün sonlarındakı nunlar cəzm halında düşür.

Muzari Feildən Əmr-i Hazır Düzəltmə
أَيْسِرْ	أَيْسِر	أَيْسِرُ	تُأَيْسِرُ
أَيْسِرَا	أَيْسِرَا	أَيْسِرَانِ	تُأَيْسِرَانِ
أَيْسِرُوا	أَيْسِرُوا	أَيْسِرُونَ	تُأَيْسِرُونَ
أَيْسِرِي	أَيْسِرِي	أَيْسِرِينَ	تُأَيْسِرِينَ
أَيْسِرَا	أَيْسِرَا	أَيْسِرَانِ	تُأَيْسِرَانِ
أَيْسِرْنَ	أَيْسِرْنَ	أَيْسِرْنَ	تُأَيْسِرْنَ

Müxatəb və müxatəbə siğaların əmr-i hazırını etdikdən sonra qayıb feillərin əmr-i qayıbını düzəltməyə keçək. Əmr-i qayıb, qarşımızda olmayan 3-cü şəxslərə əmr vermək üçün qurulan siğalardır. 3-cü şəxslərə əmr vermək üçün lâm ul-əmr, yəni əmr lâmını istifadə etməliyik. Əmr lâmı لِ "li" kəsrəlidir və feilinin əvvəlinə gəlir. Feilin sonu hərəkədirsə cəzm edir, cəmi müənnəs nunu istisna olmaqla digər nunlar isə düşür.

لِيُوسِرْ	لِيُوسِر	لِيُوسِرُ	يُوسِرُ
لِيُوسِرَا	لِيُوسِرَا	لِيُوسِرَانِ	يُوسِرَانِ
لِيُوسِرُوا	لِيُوسِرُوا	لِيُوسِرُونَ	يُوسِرُونَ
لِتُوسِرْ	لِتُوسِر	لِتُوسِرُ	تُوسِرُ
لِتُوسِرَا	لِتُوسِرَا	لِتُوسِرَانِ	تُوسِرَانِ
لِيُوسِرْنَ	لِيُوسِرْنَ	لِيُوسِرْنَ	يُوسِرْنَ

İsm-i Fail

İfâl vəznindən gələn misal bina-i yai bir feilinin ism-i fail siğası muzari feildən yaranır. Muzari feilinin əvvəlindəki damməli muzaraət hərfi yerinə damməli bir mim hərfi gəlir və ism-i fail alınır.

İsm-i Fail	Muzari Feil
مُوسِرٌ	يُوسِرُ

İsm-i Meful

İsm-i meful, məchul muzari feilinin əvvəlinə damməli bir mim gətirilməsi ilə və ya ism-i failin ayn ul-feilinin (sondan bir əvvəlki hərfin hərəkəsinin) hərəkəsi fetha edilməklə əldə edilir.

İsm-i Fail	Məchul Muzari Feil
مُوسِرٌ	يُوسَرُ
مُوسَرٌ	مُوسَرٌ

Məzdərin İ'lâli

Ya medd oldu	Əsli
إِيسَارٌ	إِيْسَارٌ

Emsile-i Muttaride

Mazi Məlum
أَيْسَرُوا	أَيْسَرَا	أَيْسَرَ
أَيْسَرْنَ	أَيْسَرَتَا	أَيْسَرَتْ
أَيْسَرْتُمْ	أَيْسَرْتُمَا	أَيْسَرْتَ
أَيْسَرْتُنَّ	أَيْسَرْتُمَا	أَيْسَرْتِ
أَيْسَرْنَا أَيْسَرْتُ

Muzari Məlum
يُوسِرُونَ	يُوسِرَانِ	يُوسِرُ
يُوسِرْنَ	تُوسِرَانِ	تُوسِرُ
تُوسِرُونَ	تُوسِرَانِ	تُوسِرُ
تُوسِرْنَ	تُوسِرَانِ	تُوسِرِينَ
نُوسِرُ أُوسِرُ

Bu feilinin bütün şəkilləri təsrifat bölməsində veriləcəkdir.