|
İfâl Babı
|
Mazi |
Muzari |
Məzdər |
| Vezin |
أَفْعَلَ |
يُفْعِلُ |
إِفْعَالاً |
| Mevzun |
أَوْعَدَ |
يُوعِدُ |
إِيعَادًا |
أَوْعَدَ feilinin ifâl babından gələn misal bina-i vavi olan mazi bir feil olduğu və lüğətdə vəd etdi, hədələdi, qorxutdu, razılaşdı kimi mənalara sahib olduğu qeyd olunur.
Emsile-i Muxtəlifə
| لاَ تُوعِدْ |
مُوعِدٌ |
| مُوعَدٌ |
مُوعَدٌ |
| إِيعَادَةً |
لَمْ يُوعِدْ |
| إِيعَادَةً حَسَنَةً |
لَمَّا يُوعِدْ |
| إِيعَادًا حَسَنًا |
مَا يُوعِدُ |
| أُوَيْعِيدٌ |
لاَ يُوعِدُ |
| إِيعَادِيٌّ |
لَنْ يُوعِدَ |
| أَحْسَنَ إِيعَادًا |
لِيُوعِدْ |
| مَا أَحْسَنَ إِيعَادَهُ |
لاَ يُوعِدْ |
| أَحْسِنْ بِإِيعَادِهِ |
أَوْعِدْ |
Muzari Feillərin Əsli
| يُوعِدُ |
يُأَوْعِدُ |
| لَمْ يُوعِدْ |
لَمْ يُأَوْعِدْ |
| لَمَّا يُوعِدْ |
لَمَّا يُأَوْعِدْ |
| مَا يُوعِدُ |
مَا يُأَوْعِدُ |
| لاَ يُوعِدُ |
لاَ يُأَوْعِدُ |
| لَنْ يُوعِدَ |
لَنْ يُأَوْعِدَ |
| لِيُوعِدْ |
لِيُأَوْعِدْ |
| لاَ يُوعِدْ |
لاَ يُأَوْعِدْ |
| أَوْعِدْ |
أَوْعِدْ |
| لاَ تُوعِدْ |
لاَ تُأَوْعِدْ |
İfâl babından gələn misal bina-i vavi olan bir muzari feil məchul etmək istənildikdə, fa-ul-feil sükunlu vav hərfi və əvvəlindəki muzaraət hərfi də damməli olur. İ'lâl qaydasına görə sükunlu vav hərfi uzadılır. Məchul feillər ismi-məfuldan yaranır. İsmi-məfulun əvvəlindəki damməli mim əvəzinə ya hərfi gəlir.
| Məchul Muzari İ'lâlli |
Məchul Muzari Əsli |
Məlum Muzari |
| يُوعَدُ |
يُوْعَدُ |
يُوعِدُ |
| لَمْ يُوعَدْ |
لَمْ يُوْعَدْ |
لَمْ يُوعِدْ |
| لَمَّا يُوعَدْ |
لَمَّا يُوْعَدْ |
لَمَّا يُوعِدْ |
| مَا يُوعَدُ |
مَا يُوْعَدُ |
مَا يُوعِدُ |
| لاَ يُوعَدُ |
لاَ يُوْعَدُ |
لاَ يُوعِدُ |
| لَنْ يُوعَدَ |
لَنْ يُوْعَدَ |
لَنْ يُوعِدَ |
| لِيُوعَدْ |
لِيُوْعَدْ |
لِيُوعِدْ |
| لاَ يُوعَدْ |
لاَ يُوْعَدْ |
لاَ يُوعِدْ |
| لِتُوعَدْ |
لِتُوْعَدْ |
أَوْعِدْ |
| لاَ تُوعَدْ |
لاَ تُوْعَدْ |
لاَ تُوعِدْ |
Hazır əmr olan أَوْعَدَ kəlməsi müfrəd müzekkər müxatəb siğəsi olan تُوعِدُ feilindən törəyib. İfâl babının əmr şəkli أَفْعِلْ vəznində olduğu üçün أَوْعَدَ kimi meydana çıxır.
| Əmr Feili |
Törədiyi Feil |
| أَوْعِدْ |
تُوعِدُ |
| أَوْعِدَا |
تُوعِدَانِ |
| أَوْعِدُوا |
تُوعِدُونَ |
| أَوْعِدِي |
تُوعِدِينَ |
| أَوْعِدَا |
تُوعِدَانِ |
| أَوْعِدْنَ |
تُوعِدْنَ |
Cədvəldə sağ tərəfdə olan müxatəb və müxatəbə siğələrindən əmr-i hazır düzəldilir. Formulumuz budur: müxatəb və müxatəbə siğələrində olan muzari feilin əvvəlindən muzaraət hərfini atmaq, son hərfin hərəkəsini cəzm etmək lazımdır. Sonra feilin əvvəlində sükunlu hərf qalırsa, əvvələ vasl həmzəsi gətirilir. Bu vasl həmzəsi ifâl babında sabit olub fətha ilədir. Burada əmr feilini muzari feilin əsli ilə düzəldirik.
Əmr feilindəki vasl həmzəsinin fətha olması səbəbi, əslində ifâl babının mazi feili muzari olunca əvvəlinə damməli bir ya hərfi gəlməsidir. Bu səbəbdən ifâl babının muzarisinin əsli يُأَفْعِلُ "yuefilu" şəklindədir.
| İfâl Babının muzarisi |
| Mazi |
Muzari |
| أَكْرَمَ |
يُأَكْرِمُ |
| أَوْعَدَ |
يُأَوْعِدُ |
أَوْعَدَ feilinin muzari forması يُوعِدُ şəklindədir. Əmr feili düzəldilərkən أَوْعَدَ feilinin əsli olan يُأَوْعِدُ feilinə ehtiyac var. Klassik əmr düzəltmə qaydalarını tətbiq etdikdə يُأَوْعِدُ feilinin əvvəlində artıq bir həmzə qalır.
| Muzari Feilin əsli |
تُأَوْعِدُ |
| muzaraət hərfi silindi |
أَوْعِدُ |
| Sonu cəzm olundu |
أَوْعِد |
| Əmr Feili |
أَوْعِدْ |
Əmr-i hazır düzəldiləcək muzari feillərdən yalnız müfrəd müzekkər müxatəb siğəsinin, yəni تُوعِدُ feilinin sonunda hərəkə var. Halıya əmr-i hazır düzəldilərkən cəzm olunur. Digərlərinin isə sonunda nun hərfi var. Burada da hərfi atacağıq. Lakin cəmi müənnəs nunu heç vaxt düşmür, olduğu kimi həmişə fəthalıdır və məbnidir. Digər muzari feillər əfal-i xəmsədən olduğu üçün sonlarındakı nunlar cəzm halında düşür.
| Muzari Feildən Əmr-i Hazır Düzəldilməsi |
| أَوْعِدْ |
أَوْعِد |
أَوْعِدُ |
تُأَوْعِدُ |
| أَوْعِدَا |
أَوْعِدَا |
أَوْعِدَانِ |
تُأَوْعِدَانِ |
| أَوْعِدُوا |
أَوْعِدُوا |
أَوْعِدُونَ |
تُأَوْعِدُونَ |
| أَوْعِدِي |
أَوْعِدِي |
أَوْعِدِينَ |
تُأَوْعِدِينَ |
| أَوْعِدَا |
أَوْعِدَا |
أَوْعِدَانِ |
تُأَوْعِدَانِ |
| أَوْعِدْنَ |
أَوْعِدْنَ |
أَوْعِدْنَ |
تُأَوْعِدْنَ |
Müxatəb və müxatəbə siğələrinin əmr-i hazırını düzəltdikdən sonra, qayıb feillərin əmr-i qayıbını düzəltməyə keçək. Əmr-i qayıb, qarşımızda olmayan 3-cü şəxslərə əmr vermək üçün qurulan siğələrdir. 3-cü şəxslərə əmr vermək üçün lâm ul-əmr, yəni əmr lâmı لِ "li" kəsrəlidir və feilin əvvəlinə gəlir. Feilin sonu hərəkəli olarsa, cəzm edər, cəmi müənnəs nunu istisna olmaqla digər nunlar düşər.
| لِيُوعِدْ |
لِيُوعِد |
لِيُوعِدُ |
يُوعِدُ |
| لِيُوعِدَا |
لِيُوعِدَا |
لِيُوعِدَانِ |
يُوعِدَانِ |
| لِيُوعِدُوا |
لِيُوعِدُوا |
لِيُوعِدُونَ |
يُوعِدُونَ |
| لِتُوعِدْ |
لِتُوعِد |
لِتُوعِدُ |
تُوعِدُ |
| لِتُوعِدَا |
لِتُوعِدَا |
لِتُوعِدَانِ |
تُوعِدَانِ |
| لِيُوعِدْنَ |
لِيُوعِدْنَ |
لِيُوعِدْنَ |
يُوعِدْنَ |
İsm-i Fail
İfâl vəznindən gələn misal bina-i vavi bir feil üçün ism-i fail siğəsi muzari feildən yaranır. Muzari feilin əvvəlindəki damməli muzaraət hərfi yerinə damməli bir mim hərfi gəlir və ism-i fail alınır.
| İsm-i Fail |
Muzari Feil |
| مُوعِدٌ |
يُوعِدُ |
Məzdərin İ'lâli
| Ya uzadıldı |
Vav Ya oldu |
Əsli |
| إِيعَادٌ |
إِيْعَادٌ |
إِوْعَادٌ |
Emsile-i Muttaride
| Mazi Məlum |
| أَوْعَدُوا |
أَوْعَدَا |
أَوْعَدَ |
| أَوْعَدْنَ |
أَوْعَدَتَا |
أَوْعَدَتْ |
| أَوْعَدْتُمْ |
أَوْعَدْتُمَا |
أَوْعَدْتَ |
| أَوْعَدْتُنَّ |
أَوْعَدْتُمَا |
أَوْعَدْتِ |
|
|
| Muzari Məlum |
| يُوعِدُونَ |
يُوعِدَانِ |
يُوعِدُ |
| يُوعِدْنَ |
تُوعِدَانِ |
تُوعِدُ |
| تُوعِدُونَ |
تُوعِدَانِ |
تُوعِدُ |
| تُوعِدْنَ |
تُوعِدَانِ |
تُوعِدِينَ |
|
|
Bu feilinin bütün şəkilləri təsrifat hissəsində yer alacaqdır.