|
4. Bab Məsəl Bina-i Vavi (asan oldu)
|
Mazi |
Muzari |
Məsdər |
| Vəzn |
فَعِلَ |
يَفْعَلُ |
فُعْلٌ |
| Mövzun |
يَسِرَ |
يَيْسَرُ |
يُسْرٌ |
Emsile-i Muxtəlifə
| لاَ تَيْسَرْ |
يَاسِرٌ |
| مَيْسَرٌ |
مَيْسُورٌ |
| يَسْرَةً |
لَمْ يَيْسَرْ |
| يِسْرَةً |
لَمَّا يَيْسَرْ |
| يُسَيْرٌ |
مَا يَيْسَرُ |
| يُسْرِيٌّ |
لاَ يَيْسَرُ |
| يَسَّارٌ |
لَنْ يَيْسَرَ |
| أَيْسَرُ |
لِيَيْسَرْ |
| مَا أَيْسَرَهُ |
لاَ يَيْسَرْ |
| أَيْسِرْ بِهِ |
إِيسَرْ |
Qeyd: Bu feil 5-ci babda da işlənir və ismi-faili (5-ci babda lazım feil olduğu üçün) فَعِيلٌ vəznində يَسِيرٌ kimi gəlir. Məsəl bina-i yai'nin 1-ci babındakı muzari şəkilləri 5-ci babdakı يَسُرَ - يَيْسُرُ feili ilə eynidir.
Məsəl Bina-i Yai olan bir muzari feil məchul etmək istənildikdə fa ul-feil sakit bir ya hərfi və əvvəlindəki muzaraət hərfi də damməli olur. İ'lâl qaydasına görə sakit olan ya hərfi vav hərfinə çevrilir.
| Məchul Muzari İ'lalli |
Məchul Muzari Əsl |
Məlum Muzari |
| يُوسَرُ |
يُيْسَرُ |
يَيْسَرُ |
| لَمْ يُوسَرْ |
لَمْ يُيْسَرْ |
لَمْ يَيْسَرْ |
| لَمَّا يُوسَرْ |
لَمَّا يُيْسَرْ |
لَمَّا يَيْسَرْ |
| مَا يُوسَرُ |
مَا يُيْسَرُ |
مَا يَيْسَرُ |
| لاَ يُوسَرُ |
لاَ يُيْسَرُ |
لاَ يَيْسَرُ |
| لَنْ يُوسَرَ |
لَنْ يُيْسَرَ |
لَنْ يَيْسَرَ |
| لِيُوسَرْ |
لِيُيْسَرْ |
لِيَيْسَرْ |
| لاَ يُوسَرْ |
لاَ يُيْسَرْ |
لاَ يَيْسَرْ |
| لِتُوسَرْ |
لِتُيْسَرْ |
إِيسَرْ |
| لاَ تُوسَرْ |
لاَ تُيْسَرْ |
لاَ تَيْسَرْ |
Hazır əmr olan إِيسَرْ ifadəsi müfrəd müzəkkər müxatəb siğəsi olan تَيْسَرُ feilindən törəmişdir. تَيْسَرُ ifadəsindən muzaraət hərfi çıxarılıb və sonu səkinləşdirilib və feil يْسَرْ halını alıb. Feilə sakit hərflə başlamaq olmaz deyə əvvəlin aynul-feilinin hərəkəsinə görə kəsrəli bir vasıl həmzəsi gətirilir və feil إِيْسَرْ olur. إِيْسَرْ ifadəsindəki sakit ya hərfindən əvvəl kəsrəli bir hərf olduğu üçün ya hərfi uzanır və feilimiz إِيسَرْ olaraq son halını alır.
| Əmr Feili |
Törədiyi Feil |
| إِيسَرْ |
تَيْسَرُ |
| إِيسَرَا |
تَيْسَرَانِ |
| إِيسَرُوا |
تَيْسَرُونَ |
| إِيسَرِي |
تَيْسَرِينَ |
| إِيسَرَا |
تَيْسَرَانِ |
| إِيسَرْنَ |
تَيْسَرْنَ |
Cədvəldə sağ tərəfdə olan müxatəb və müxatəbə siğalarından hazır əmr düzəldilir. Formulumuz, müxatəb və müxatəbə siğalarında olan muzari feillərin əvvəllərindən muzaraət hərfini atmaq, son hərfin hərəkəsini səkin etməkdir. Sonra feilin əvvəlində sakit hərf qalırsa, əvvələ bir vasıl həmzəsi gətiririk. Bu vasıl həmzəsinin hərəkəsi feilin aynul-feilinə baxılaraq qoyulur. Əgər hazır əmr edilən muzari feilin aynul-feili damməli olarsa, vasıl həmzəsi damməli olar, yoxdursa kəsrəli olar. Əgər muzaraət hərfi atıldıqdan sonra feilin əvvəlində hərəkəli bir hərf varsa, vasıl həmzəsinə ehtiyac yoxdur.
Cədvəldə hazır əmr ediləcək muzari feillərdən yalnız müfrəd müzəkkər müxatəb siğasının, yəni تَيْسَرُ feili sonunda hərəkə var. O, hazır əmr edilərkən səkinləşdirilir. Digərlərinin isə sonlarında nun hərfi var. Burada da həmin hərfi atacağıq. Lakin cəmi müənnəs nunu heç vaxt düşmür, olduğu kimi həmişə fətəlidir və mebnidir. Digər muzari feillər əfal-i xəmse olduğu üçün sonlarındakı nunlar səkin halda düşür.
| Muzari Feildən Hazır Əmr Düzəldilməsi |
|
|
يْسَر |
يْسَرُ |
تَيْسَرُ |
|
|
يْسَرَا |
يْسَرَانِ |
تَيْسَرَانِ |
|
|
يْسَرُوا |
يْسَرُونَ |
تَيْسَرُونَ |
|
|
يْسَرِي |
يْسَرِينَ |
تَيْسَرِينَ |
|
|
يْسَرَا |
يْسَرَانِ |
تَيْسَرَانِ |
|
|
يْسَرْنَ |
يْسَرْنَ |
تَيْسَرْنَ |
Müxatəb və müxatəbə siğalarının hazır əmrini etdikdən sonra, qayıb feillərin əmr-i qayıbını düzəltməyə keçək. Əmr-i qayıb demək, qarşımızda olmayan 3-cü şəxslərə əmr vermək üçün qurulan siğalardır. 3-cü şəxslərə əmr vermək üçün lâm ul-əmr, yəni əmr lâmını istifadə etməliyik. Əmr lâmı لِ "li" kəsrəlidir və feilin əvvəlinə gəlir. Hazır əmr üçün tətbiq etdiyimiz bütün qaydalar burada da keçərlidir.
| لِيَيْسَرْ |
لِيَيْسَر |
لِيَيْسَرُ |
يَيْسَرُ |
| لِيَيْسَرَا |
لِيَيْسَرَا |
لِيَيْسَرَانِ |
يَيْسَرَانِ |
| لِيَيْسَرُوا |
لِيَيْسَرُوا |
لِيَيْسَرُونَ |
يَيْسَرُونَ |
| لِتَيْسَرْ |
لِتَيْسَر |
لِتَيْسَرُ |
تَيْسَرُ |
| لِتَيْسَرَا |
لِتَيْسَرَا |
لِتَيْسَرَانِ |
تَيْسَرَانِ |
| لِيَيْسَرْنَ |
لِيَيْسَرْنَ |
لِيَيْسَرْنَ |
يَيْسَرْنَ |
Emsile-i Muttaridə
| Mazi Məlum |
| يَسِرُوا |
يَسِرَا |
يَسِرَ |
| يَسِرْنَ |
يَسِرَتَا |
يَسِرَتْ |
| يَسِرْتُمْ |
يَسِرْتُمَا |
يَسِرْتَ |
| يَسِرْتُنَّ |
يَسِرْتُمَا |
يَسِرْتِ |
|
|
| Muzari Məlum |
| يَيْسَرُونَ |
يَيْسَرَانِ |
يَيْسَرُ |
| يَيْسَرْنَ |
تَيْسَرَانِ |
تَيْسَرُ |
| تَيْسَرُونَ |
تَيْسَرَانِ |
تَيْسَرُ |
| تَيْسَرْنَ |
تَيْسَرَانِ |
تَيْسَرِينَ |
|
|
Bu feilin bütün şəkilləri təsrifat hissəsində veriləcəkdir.