|
3. Bab Məsəl Bina-i Yai (Yetkinləşdi)
|
Mazi |
Muzari |
Məzdər |
| Vəzin |
فَعَلَ |
يَفْعَلُ |
فُعُولٌ |
| Məvzun |
يَفَعَ |
يَيْفَعُ |
يُفُوعٌ |
Emsile-i Muxtəlifə
| لاَ تَيْفَعْ |
يَافِعٌ |
| مَيْفَعٌ |
مَيْفُوعٌ |
| يَفْعَةً |
لَمْ يَيْفَعْ |
| يِفْعَةً |
لَمَّا يَيْفَعْ |
| يُفَيْعٌ |
مَا يَيْفَعُ |
| يُفُوعِيٌّ |
لاَ يَيْفَعُ |
| يَفَّاعٌ |
لَنْ يَيْفَعَ |
| أَيْفَعُ |
لِيَيْفَعْ |
| مَا أَيْفَعَهُ |
لاَ يَيْفَعْ |
| أَيْفِعْ بِهِ |
إِيفَعْ |
Məsəl Bina-i Yai olan bir muzari feil məchul etmək istənildikdə, fa ul-feil səkin bir ya hərfi və əvvəlindəki muzaraət hərfi də damməli olacaq. İ'lâl qaydasına görə səkin olan ya hərfi vav hərfinə çevrilir.
| Məchul Muzari İ'lalli |
Məchul Muzari Əsli |
Məlum Muzari |
| يُوفَعُ |
يُيْفَعُ |
يَيْفَعُ |
| لَمْ يُوفَعْ |
لَمْ يُيْفَعْ |
لَمْ يَيْفَعْ |
| لَمَّا يُوفَعْ |
لَمَّا يُيْفَعْ |
لَمَّا يَيْفَعْ |
| مَا يُوفَعُ |
مَا يُيْفَعُ |
مَا يَيْفَعُ |
| لاَ يُوفَعُ |
لاَ يُيْفَعُ |
لاَ يَيْفَعُ |
| لَنْ يُوفَعَ |
لَنْ يُيْفَعَ |
لَنْ يَيْفَعَ |
| لِيُوفَعْ |
لِيُيْفَعْ |
لِيَيْفَعْ |
| لاَ يُوفَعْ |
لاَ يُيْفَعْ |
لاَ يَيْفَعْ |
| لِتُوفَعْ |
لِتُيْفَعْ |
إِيفَعْ |
| لاَ تُوفَعْ |
لاَ تُيْفَعْ |
لاَ تَيْفَعْ |
Hazır əmr olan إِيفَعْ kəlməsi müfrəd müzekkər müxatəb siğəsi olan تَيْفَعُ feilindən törəmişdir. تَيْفَعُ kəlməsindən muzaraət hərfi çıxarılıb və sonu səkinləşdirilmişdir və feil يْفَعْ formasını almışdır. Feilə səkin hərflə başlamaq mümkün olmadığı üçün əvvəldəki ayn ul-feilin hərəkəsinə baxılaraq kəsrəli bir vasıl həmzəsi gətirilmişdir və feil إِيْفَعْ olmuşdur. إِيْفَعْ kəlməsindəki səkin ya hərfindən əvvəl kəsrəli bir hərf olduğu üçün ya hərfi mədd olur və feilimiz إِيفَعْ olaraq son halını alır.
| Əmr Feili |
Törədiyi Feil |
| إِيفَعْ |
تَيْفَعُ |
| إِيفَعَا |
تَيْفَعَانِ |
| إِيفَعُوا |
تَيْفَعُونَ |
| إِيفَعِي |
تَيْفَعِينَ |
| إِيفَعَا |
تَيْفَعَانِ |
| إِيفَعْنَ |
تَيْفَعْنَ |
Cədvəldə sağ tərəfdə olan müxatəb və müxatəbə siğalarından hazır əmr düzəldilir. Formulumuz, müxatəb və müxatəbə siğalarında olan muzari feillərin əvvəllərindən muzaraət hərfini çıxarmaq, son hərfin hərəkəsini səkin etməkdir. Sonra feilin əvvəlində səkin hərf qalırsa, əvvələ bir vasıl həmzəsi gətiririk. Bu vasıl həmzəsinin hərəkəsi feilin aynul-feilinə baxılaraq qoyulur. Əgər hazır əmr edilən muzari feilin ayn ul-feili damməli olarsa, vasıl həmzəsi damməli olur, yoxsa kəsrəli olur. Əgər muzaraət hərfi çıxarıldıqdan sonra feilin əvvəlində hərəkəli bir hərf varsa, vasıl həmzəsinə ehtiyac yoxdur.
Cədvəldə hazır əmr etmək istənilən muzari feillərdən yalnız müfrəd müzekkər müxatəb siğasının, yəni تَيْفَعُ feili sonunda hərəkə var. Bu hal hazır əmr edilərkən səkinləşdirilir. Digərlərində isə sonlarında nun hərfi var. Burada da həmin hərfi çıxaracağıq. Lakin cəmi müənnəs nunu əsla düşmür, olduğu kimi həmişə fəthəlidir və mebnidir. Digər muzari feillər əfal-i xamsədən olduğu üçün sonlarındakı nunlar səkin halda düşür.
| Muzari Feildən Hazır Əmr Düzəldilməsi |
|
|
يْفَع |
يْفَعُ |
تَيْفَعُ |
|
|
يْفَعَا |
يْفَعَانِ |
تَيْفَعَانِ |
|
|
يْفَعُوا |
يْفَعُونَ |
تَيْفَعُونَ |
|
|
يْفَعِي |
يْفَعِينَ |
تَيْفَعِينَ |
|
|
يْفَعَا |
يْفَعَانِ |
تَيْفَعَانِ |
|
|
يْفَعْنَ |
يْفَعْنَ |
تَيْفَعْنَ |
Müxatəb və müxatəbə siğalarının hazır əmrini etdikdən sonra, qayıb feillərin qayıb əmrini düzəltməyə keçək. Qayıb əmr demək, qarşımızda olmayan 3-cü şəxslərə əmr vermək üçün qurulan siğalardır. 3-cü şəxslərə əmr vermək üçün lâm ul-əmr, yəni əmr lâmını istifadə etməliyik. Əmr lâmı لِ "li" kəsrəlidir və feilin əvvəlinə gəlir. Hazır əmr üçün tətbiq etdiyimiz bütün üsullar burada da keçərlidir.
| لِيَيْفَعْ |
لِيَيْفَع |
لِيَيْفَعُ |
يَيْفَعُ |
| لِيَيْفَعَا |
لِيَيْفَعَا |
لِيَيْفَعَانِ |
يَيْفَعَانِ |
| لِيَيْفَعُوا |
لِيَيْفَعُوا |
لِيَيْفَعُونَ |
يَيْفَعُونَ |
| لِتَيْفَعْ |
لِتَيْفَع |
لِتَيْفَعُ |
تَيْفَعُ |
| لِتَيْفَعَا |
لِتَيْفَعَا |
لِتَيْفَعَانِ |
تَيْفَعَانِ |
| لِيَيْفَعْنَ |
لِيَيْفَعْنَ |
لِيَيْفَعْنَ |
يَيْفَعْنَ |
Emsile-i Muttaridə
| Mazi Məlum |
| يَفَعُوا |
يَفَعَا |
يَفَعَ |
| يَفَعْنَ |
يَفَعَتَا |
يَفَعَتْ |
| يَفَعْتُمْ |
يَفَعْتُمَا |
يَفَعْتَ |
| يَفَعْتُنَّ |
يَفَعْتُمَا |
يَفَعْتِ |
|
|
| Muzari Məlum |
| يَيْفَعُونَ |
يَيْفَعَانِ |
يَيْفَعُ |
| يَيْفَعْنَ |
تَيْفَعَانِ |
تَيْفَعُ |
| تَيْفَعُونَ |
تَيْفَعَانِ |
تَيْفَعُ |
| تَيْفَعْنَ |
تَيْفَعَانِ |
تَيْفَعِينَ |
|
|
Bu feilin bütün şəkilləri təsrifat hissəsində veriləcəkdir.