| 5. Bab Məsəl Bina-i Vavi (gözəl oldu) |
Mazi |
Muzari |
Məzdər |
| Vəzn |
فَعُلَ |
يَفْعُلُ |
فَعَالَةٌ |
| Mövzun |
وَجُهَ |
يَوْجُهُ |
وَجَاهَةٌ |
Emsile-i Muxtəlifə
| لاَ تَوْجُهْ |
وَجِيهٌ* |
| مَوْجَهٌ |
مَوْجُوهٌ |
| وَجْهَةً |
لَمْ يَوْجُهْ |
| وِجْهَةً |
لَمَّا يَوْجُهْ |
| وُجَيْهٌ |
مَا يَوْجُهُ |
| وَجَاهِيٌّ |
لاَ يَوْجُهُ |
| -* |
لَنْ يَوْجُهَ |
| أَوْجَهُ |
لِيَوْجُهْ |
| مَا أَوْجَهَهُ |
لاَ يَوْجُهْ |
| أَوْجِهْ بِهِ |
أُوجُهْ |
*ism-i fail فَاعِلٌ vəznində deyil, فَعِيلٌ vəznində sifət-i müşəbbəhə kimi gəlmişdir. Buna görə də mübaliğəli ism-i fail forması gəlməz.
Əmr Felləri
| Əmr Fili |
Törədildiyi Fil |
| أُوجُهْ |
تَوْجُهُ |
| أُوجُهَا |
تَوْجُهَانِ |
| أُوجُهُوا |
تَوْجُهُونَ |
| أُوجُهِي |
تَوْجُهِينَ |
| أُوجُهَا |
تَوْجُهَانِ |
| أُوجُهْنَ |
يَوْجُهْنَ |
Cədvəldə sağ tərəfdə olan müxatəb və müxatəbə siğalardan əmr-i hazır düzəldilir. Formulumuz budur: müxatəb və müxatəbə siğalarında olan muzari fillərin əvvəllərindən muzaraət hərfini çıxarmaq, son hərfin hərəkəsini cəzm etmək lazımdır. Əgər filin əvvəlində sakit hərf qalırsa, əvvələ bir vasıl həmzəsi əlavə edirik. Bu vasıl həmzəsinin hərəkəsi filin aynul-filinə baxılaraq qoyulur. Əgər əmr-i hazır edilən muzari filin ayn ul-fili damməli olarsa, vasıl həmzəsi də damməli olur, deyilsə, kəsrəli olur. Əgər muzaraət hərfi çıxarıldıqdan sonra filin əvvəlində hərəkəli bir hərf varsa, vasıl həmzəsinə ehtiyac yoxdur.
Cədvəldə əmr-i hazır edilmək istənilən muzari fillərdən yalnız müfrəd müzəkkər müxatəb siğasının, yəni تَوْجُهُ filinin sonunda hərəkə var. Əmr-i hazır edilərkən cəzm olunur. Digərlərinin isə sonlarında nun hərfi var. Burada da bu hərfi çıxaracağıq. Amma cəmi müənnəs nunu heç vaxt düşmür, həmişə fətəli olur və mebnidir. Digər muzari fillər əfal-i xamsədən olduğu üçün sonlarındakı nunlar cəzm halında düşür.
| Muzari Fildən Əmr-i Hazır Düzəldilməsi |
|
|
وْجُه |
وْجُهُ |
تَوْجُهُ |
|
|
وْجُهَا |
وْجُهَانِ |
تَوْجُهَانِ |
|
|
وْجُهُوا |
وْجُهُونَ |
تَوْجُهُونَ |
|
|
وْجُهِي |
وْجُهِينَ |
تَوْجُهِينَ |
|
|
وْجُهَا |
وْجُهَانِ |
تَوْجُهَانِ |
|
|
وْجُهْنَ |
وْجُهْنَ |
يَوْجُهْنَ |
Yuxarıdakı əmr fellərinin əsas hallarından birinin dəyişməsi
| Muzari Fil |
تَوْجُهُ |
| Muzaraət hərfi çıxarıldı |
وْجُهُ |
| Sonu cəzm olundu |
وْجُهْ |
| Başına vasıl həmzəsi gəldi |
أُوْجُهْ |
| Sakit vavdan əvvəl damməli bir hərf gələrsə, vav medd olur |
أُوجُهْ |
| Son Hali |
أُوجُهْ |
Müxatəb və müxatəbə siğalarının əmr-i hazırını etdikdən sonra, qayıdaq qayıb fillərin əmr-i qayıb formasına. Əmr-i qayıb dedikdə, qarşımızda olmayan 3-cü şəxslərə əmr vermək üçün qurulan siğalar nəzərdə tutulur. 3-cü şəxslərə əmr vermək üçün lâm ul-əmr, yəni əmr lâmı istifadə olunmalıdır. Əmr lâmı لِ "li" kəsrəlidir və filin əvvəlinə əlavə olunur. Əmr-i hazır üçün tətbiq etdiyimiz bütün qaydalar burada da keçərlidir.
| Muzari Fildən Əmr-i Qayıb Düzəldilməsi |
| لِيَوْجُهْ |
لِيَوْجُه |
لِيَوْجُهُ |
يَوْجُهُ |
| لِيَوْجُهَا |
لِيَوْجُهَا |
لِيَوْجُهَانِ |
يَوْجُهَانِ |
| لِيَوْجُهُوا |
لِيَوْجُهُوا |
لِيَوْجُهُونَ |
يَوْجُهُونَ |
| لِتَوْجُهِي |
لِتَوْجُهِي |
لِتَوْجُهِينَ |
تَوْجُهِينَ |
| لِتَوْجُهَا |
لِتَوْجُهَا |
لِتَوْجُهَانِ |
تَوْجُهَانِ |
| لِيَوْجُهْنَ |
لِيَوْجُهْنَ |
لِيَوْجُهْنَ |
يَوْجُهْنَ |
Emsile-i Muttaridə
| Mazi Məlum |
| وَجُهُوا |
وَجُهَا |
وَجُهَ |
| وَجُهْنَ |
وَجُهَتَا |
وَجُهَتْ |
| وَجُهْتُمْ |
وَجُهْتُمَا |
وَجُهْتَ |
| وَجُهْتُمْ |
وَجُهْتُمَا |
وَجُهْتِ |
|
|
| Muzari Məlum |
| يَوْجُهُونَ |
يَوْجُهَانِ |
يَوْجُهُ |
| يَوْجُهْنَ |
تَوْجُهَانِ |
تَوْجُهُ |
| تَوْجُهُونَ |
تَوْجُهَانِ |
تَوْجُهُ |
| تَوْجُهْنَ |
تَوْجُهَانِ |
تَوْجُهِينَ |
|
|
Bu filin bütün şəkilləri təsrifat hissəsində veriləcəkdir.