| 4. Bab Məsəl Bina-i Vavi (qorxdu) |
Mazi |
Muzari |
Məzdər |
| Vəzin |
فَعِلَ |
يَفْعَلُ |
فَعَلٌ |
| Mövzun |
وَجِلَ |
يَوْجَلُ |
وَجَلٌ |
Emsile-i Muxtəlifə
| لاَ تَوْجَلْ |
وَجِلٌ* |
| مَوْجَلٌ |
مَوْجُولٌ |
| وَجْلَةً |
لَمْ يَوْجَلْ |
| وِجْلَةً |
لَمَّا يَوْجَلْ |
| وُجَيْلٌ |
مَا يَوْجَلُ |
| وَجَلِيٌّ |
لاَ يَوْجَلُ |
| -* |
لَنْ يَوْجَلَ |
| أَوْجَلُ |
لِيَوْجَلْ |
| مَا أَوْجَلَهُ |
لاَ يَوْجَلْ |
| أَوْجِلْ بِهِ |
إِيجَلْ |
*ism-i fail فَاعِلٌ vəzinində deyil, فَعِلٌ vəzinində sifət-i müşəbbəhə kimi gəlmişdir. Buna görə də mübaliğəli ism-i fail forması gəlmir.
Əmr Felləri
| Əmr Fili |
Törədildiyi Fil |
| إِيجَلْ |
تَوْجَلُ |
| إِيجَلَا |
تَوْجَلَانِ |
| إِيجَلُوا |
تَوْجَلُونَ |
| إِيجَلِي |
تَوْجَلِينَ |
| إِيجَلَا |
تَوْجَلَانِ |
| إِيجَلْنَ |
يَوْجَلْنَ |
Cədvəldə sağ tərəfdə olan müxatəb və müxatəbə siğələrindən əmr-i hazır düzəldilir. Formulumuz budur: müxatəb və müxatəbə siğələrində olan muzari fellərin əvvəllərindən muzaraət hərfini atmaq, son hərfin hərəkəsini cəzm etməkdir. Əgər felin əvvəlində sakit hərf qalırsa, əvvələ bir vasıl həmzəsi gətirilir. Bu vasıl həmzəsinin hərəkəsi felin aynul-felinə baxılaraq qoyulur. Əgər əmr-i hazır düzəldilən muzari felin aynul-feli damməli olarsa, vasıl həmzəsi də damməli olur, yoxdursa, kəsrəli olur. Əgər muzaraət hərfi atıldıqdan sonra felin əvvəlində hərəkəli bir hərf varsa, vasıl həmzəsinə ehtiyac yoxdur.
Cədvəldə əmr-i hazır düzəldilən muzari fellərdən yalnız müfrəd müzəkkər müxatəb siğəsinin, yəni تَوْجَلُ felinin sonunda hərəkə var. Əmr-i hazır düzəldilərkən cəzm olunur. Digərlərinin isə sonlarında nun hərfi var. Burada da həmin hərfi atacağıq. Lakin cəmi müənnəs nunu heç vaxt düşmür, olduğu kimi həmişə fətəlidir və mebnidir. Digər muzari fellər əfal-i xəmse olduğu üçün sonlarındakı nunlar cəzm halında düşür.
| Muzari Fildən Əmr-i Hazır Düzəldilməsi |
|
|
وْجَل |
وْجَلُ |
تَوْجَلُ |
|
|
وْجَلَا |
وْجَلَانِ |
تَوْجَلَانِ |
|
|
وْجَلُوا |
وْجَلُونَ |
تَوْجَلُونَ |
|
|
وْجَلِي |
وْجَلِينَ
|
تَوْجَلِينَ |
|
|
وْجَلَا |
وْجَلَانِ |
تَوْجَلَانِ |
|
|
وْجَلْنَ |
وْجَلْنَ |
تَوْجَلْنَ |
Yuxarıdakı əmr fellərinin əsas hallarından birinin dəyişməsi
| Muzari Fil |
تَوْجَلُ |
| Əslində |
تَوْجَلُ |
| Muzaraət hərfi silindi |
وْجَلُ |
| Sonu cəzm olundu |
وْجَلْ |
| Başına vasıl həmzəsi gəldi |
إِوْجَلْ |
| Sakit vavdan əvvəl kəsrəli ya gələrsə, vav ya-ya çevrilir |
إِيْجَلْ |
| Sakit ya-dan əvvəl kəsrəli hərf varsa, ya hərfi mədd olur |
إِيجَلْ |
| Son Hali |
إِيجَلْ |
Müxatəb və müxatəbə siğələrinin əmr-i hazırını etdikdən sonra, qayıdaq qayıb fellərin əmr-i qayıb formasına. Əmr-i qayıb – qarşımızda olmayan 3-cü şəxslərə əmr vermək üçün qurulan siğələrdir. 3-cü şəxslərə əmr vermək üçün lâm ul-əmir, yəni əmr lâmı لِ "li" kəsrəlidir və felin əvvəlinə gəlir. Əmr-i hazır üçün tətbiq etdiyimiz bütün üsullar burada da keçərlidir.
| Muzari Fildən Əmr-i Qayıb Düzəldilməsi |
| لِيَوْجَلْ |
لِيَوْجَل |
لِيَوْجَلُ |
يَوْجَلُ |
| لِيَوْجَلَا |
لِيَوْجَلَا |
لِيَوْجَلَانِ |
يَوْجَلَانِ |
| لِيَوْجَلُوا |
لِيَوْجَلُوا |
لِيَوْجَلُونَ |
يَوْجَلُونَ |
| لِتَوْجَلْ |
لِتَوْجَل |
لِتَوْجَلُ |
تَوْجَلُ |
| لِتَوْجَلَا |
لِتَوْجَلَا |
لِتَوْجَلَانِ |
تَوْجَلَانِ |
| لِيَوْجَلْنَ |
لِيَوْجَلْنَ |
لِيَوْجَلْنَ |
يَوْجَلْنَ |
Emsile-i Muttaridə
| Mazi Məlum |
| وَجِلُوا |
وَجِلَا |
وَجِلَ |
| وَجِلَنَ |
وَجِلَتَا |
وَجِلَتْ |
| وَجِلْتُمْ |
وَجِلْتُمَا |
وَجِلْتَ |
| وَجِلْتُمْ |
وَجِلْتُمَا |
وَجِلْتِ |
|
|
| Muzari Məlum |
| يَوْجَلُونَ |
يَوْجَلَانِ |
يَوْجَلُ |
| يَوْجَلْنَ |
تَوْجَلَانِ |
تَوْجَلُ |
| تَوْجَلُونَ |
تَوْجَلَانِ |
تَوْجَلُ |
| تَوْجَلْنَ |
تَوْجَلَانِ |
تَوْجَلِينَ |
|
|
Bu felin bütün şəkilləri təsrifat hissəsində veriləcəkdir.