| 3. Bab Məsələn Bina-i Vavi (Anladı) |
Mazi |
Muzari |
Məzdər |
| Vəzin |
فَعَلَ |
يَفْعَلُ |
فَعْلٌ |
| Mövzun |
وَبَهَ |
يَوْبَهُ |
وَبْهٌ |
Əmr Feli
| Muzari Fel |
تَوْبَهُ |
| Əslində |
إِوْبَهْ |
| Vav hərfi sakin və əvvəlindəki hərf kəsrəlidirsə, vav hərfi ya hərfinə çevrilir. |
إِيبَهْ |
Emsile-i Muxtəlifə
| لاَ تَوْبَهْ |
وَابِهٌ |
| مَوْبَهٌ |
مَوْبُوهٌ |
| وَبْهَةً |
لَمْ يَوْبَهْ |
| وِيْهَةً |
لَمَّا يَوْبَهْ |
| وُبَيْهٌ |
مَا يَوْبَهُ |
| وَبْهِيٌّ |
لاَ يَوْبَهُ |
| وَبَّاهٌ |
لَنْ يَوْبَهَ |
| أَوْبَهُ |
لِيَوْبَهْ |
| مَا أَوْبَهَهُ |
لاَ يَوْبَهْ |
| أَوْبِهِ بِهِ |
إِيبَهْ |
Əmr Felləri
| Əmr Feli |
Törədildiyi Fel |
| إِيبَهْ |
تَوْبَهُ |
| إِيبَهَا |
تَوْبَهَانِ |
| إِيبَهُوا |
تَوْبَهُونَ |
| إِيبَهِي |
تَوْبَهِينَ |
| إِيبَهَا |
تَوْبَهَانِ |
| إِيبَهْنَ |
يَوْبَهْنَ |
Cədvəldə sağ tərəfdə olan müxatəb və müxatəbə siğələrindən əmr-i hazır düzəldilir. Formulumuz budur: müxatəb və müxatəbə siğələrindəki muzari fellərin əvvəllərindən muzaraət hərfini atmaq, son hərfin hərəkəsini cəzm etmək lazımdır. Əgər felin əvvəlində sakit hərf qalırsa, əvvələ bir vasıl həmzəsi gətirilir. Bu vasıl həmzəsinin hərəkəsi felin aynul-felinə baxılaraq qoyulur. Əgər əmr-i hazır edilən muzari felin ayn ul-feli damməli olarsa, vasıl həmzəsi də damməli olur, yoxdursa kəsrəli olur. Əgər muzaraət hərfi atıldıqdan sonra felin əvvəlində hərəkəli bir hərf varsa, vasıl həmzəsinə ehtiyac yoxdur.
Cədvəldə əmr-i hazır düzəldilən muzari fellərdən yalnız müfrəd müzəkkər müxatəb siğəsinin, yəni تَوْبَهُ felinin sonunda hərəkə var. Əmr-i hazır edilərkən cəzm olunur. Digərlərinin isə sonunda nun hərfi var. Burada da bu hərfi atacağıq. Lakin cəmi müənnəs nunu heç vaxt düşmür, həmişə fəthalı və mebnidir. Digər muzari fellər əfal-i xəmsədən olduğu üçün sonlarındakı nunlar cəzm halında düşür.
| Muzari Feldən Əmr-i Hazır Düzəldilməsi |
|
|
وْبَه |
وْبَهُ |
تَوْبَهُ |
|
|
وْبَهَا |
وْبَهَانِ |
تَوْبَهَانِ |
|
|
وْبَهُوا |
وْبَهُونَ |
تَوْبَهُونَ |
|
|
وْبَهِي |
وْبَهِينَ |
تَوْبَهِينَ |
|
|
وْبَهَا |
وْبَهَانِ |
تَوْبَهَانِ |
|
|
وْبَهْنَ |
وْبَهْنَ |
تَوْبَهْنَ |
Yuxarıdakı əmr fellərinin əsas hallarından birinin dəyişməsi
| Muzari Fel |
تَوْبَهُ |
| Əslində |
تَوْبَهُ |
| Muzaraət hərfi silindi |
وْبَهُ |
| Sonu cəzm olundu |
وْبَهْ |
| Başına vasıl həmzəsi gəldi |
إِوْبَهْ |
| Sakit vavdan əvvəl kəsrəli ya gələrsə, vav ya hərfinə çevrilir |
إِيْبَهْ |
| Sakit ya-dan əvvəl kəsrəli hərf varsa, ya hərfi mədd olur |
إِيبَهْ |
| Son Hali |
إِيبَهْ |
Müxatəb və müxatəbə siğələrinin əmr-i hazırını etdikdən sonra, qayıdaq qayıb fellərin əmr-i qayıbını düzəltməyə. Əmr-i qayıb demək, qarşımızda olmayan 3-cü şəxslərə bir əmr vermək üçün qurulan siğələrdir. 3-cü şəxslərə əmr vermək üçün lâm ul-əmir, yəni əmr lâmını istifadə etməliyik. Əmr lâmı لِ "li" kəsrəlidir və felin əvvəlinə gəlir. Əmr-i hazır üçün tətbiq etdiyimiz bütün üsullar burada da keçərlidir.
| Muzari Feldən Əmr-i Qayıb Düzəldilməsi |
| لِيَوْبَهْ |
لِيَوْبَهْ |
لِيَوْبَهُ |
يَوْبَهُ |
| لِيَوْبَهَا |
لِيَوْبَهَا |
لِيَوْبَهَانِ |
يَوْبَهَانِ |
| لِيَوْبَهُوا |
لِيَوْبَهُوا |
لِيَوْبَهُونَ |
يَوْبَهُونَ |
| لِتَوْبَهْ |
لِتَوْبَهْ |
لِتَوْبَهُ |
تَوْبَهُ |
| لِتَوْبَهَا |
لِتَوْبَهَا |
لِتَوْبَهَانِ |
تَوْبَهَانِ |
| لِيَوْبَهْنَ |
لِيَوْبَهْنَ |
لِيَوْبَهْنَ |
يَوْبَهْنَ |
Emsile-i Muttaridə
| Mazi Məlum |
| وَبَهُوا |
وَبَهَا |
وَبَهَ |
| وَبَهْنَ |
وَبَهَتَا |
وَبَهَتْ |
| وَبَهْتُمْ |
وَبَهْتُمَا |
وَبَهْتَ |
| وَبَهْتُنَّ |
وَبَهْتُمَا |
وَبَهْتِ |
|
|
| Muzari Məlum |
| يَوْبَهُونَ |
يَوْبَهَانِ |
يَوْبَهُ |
| يَوْبَهْنَ |
تَوْبَهَانِ |
تَوْبَهُ |
| تَوْبَهُونَ |
تَوْبَهَانِ |
تَوْبَهُ |
| تَوْبَهْنَ |
تَوْبَهَانِ |
تَوْبَهِينَ |
|
|
Bu felin bütün şəkilləri təsrifat hissəsində yer alacaqdır.