| 2. Bab Misal Bina-i Vavi |
Mazi |
Muzari |
Masdar |
| Vezin |
فَعَلَ |
يَفْعِلُ |
فَعْلٌ |
| Mevzun |
وَعَدَ |
يَعِدُ |
عِدَةٌ |
Vav hərfi fətəli bir muzaraət hərfindən sonra və kəsrəli bir hərfdən əvvəl gəlirsə, bu halda həmin vav hərfi hazf olunur. Bu qaydaya görə, əslində يَوْعِدُ olan muzari feilində vav hərfi hazf edilmiş və feil يَعِدُ formasını almışdır. Muzari feildən törəyən bütün feillərdə bu qayda keçərlidir.
| Muzari Feil |
يَعِدُ |
| Əslində |
يَوْعِدُ |
| Vav hərfi fətəli muzaraət ilə kəsrəli hərf arasında olduğuna görə hazf olundu və feil bu formaya gəldi |
يَعِدُ |
Emsile-i Muxtəlifə
| لاَ تَعِدْ |
وَاعِدٌ |
| مِيعَادٌ |
مَوْعُودٌ |
| وَعْدَةً |
لَمْ يَعِدْ |
| وِعْدَةً |
لَمَّا يَعِدْ |
| وُعَيْدٌ |
مَا يَعِدُ |
| وَعْدِيٌّ |
لاَ يَعِدُ |
| وَعَّادٌ |
لَنْ يَعِدَ |
| أَوْعَدُ |
لِيَعِدْ |
| مَا أَوْعَدَهُ |
لاَ يَعِدْ |
| أَوْعِدْ بِهِ |
عِدْ |
Feilimizin masdarı عِدَةٌ "vad etmək" sözünün əsli فَعْلٌ vəznində وَعْدٌ şəklində idi. İ'lâl qaydasına görə, vav hərfi hazf edilmiş bir muzari feilin masdarından da hazf edilməsi caizdir. Buna görə də وَعْدٌ sözündən vav hərfi hazf edilir, ondan sonrakı ayn hərfi kəsrələnir, sondakı hərf fətələnir və sonuna da təcili ta'sı əlavə olunur və masdarımız عِدَةٌ formasını alır.
| Masdar |
عِدَةٌ |
| Əslində |
وَعْدٌ |
| Vav hazf olundu |
عْدٌ |
| Ma ba'di kəsrələndi |
عِدٌ |
| Son hərf fətələndi |
عِدَ |
| Sona təcili ta'sı əlavə olundu |
عِدَةٌ |
| Masdarın Son Hali |
عِدَةٌ |
Əmr Feilləri
| Əmr Feili |
Törədiyi Feil |
| عِدْ |
تَعِدُ |
| عِدَا |
تَعِدَانِ |
| عِدُوا |
تَعِدُونَ |
| عِدِي |
تَعِدِينَ |
| عِدَا |
تَعِدَانِ |
| عِدْنَ |
يَعِدْنَ |
Cədvəldə sağ tərəfdə olan müxatəb və müxatəbə siğalarından əmr-i hazır düzəldilir. Formulumuz, müxatəb və müxatəbə siğalarında olan muzari feillərin əvvəllərindən muzaraət hərfini hazf etmək, son hərfin hərəkəsini cəzm etməkdir. Sonra feilin əvvəlində sakit hərf qalırsa, əvvələ bir vasıl həmzəsi gətiririk. Bu vasıl həmzəsinin hərəkəsi feilin aynul-feilinə baxılaraq qoyulur. Əgər əmr-i hazır olunan muzari feilin aynul-feili damməli olarsa, vasıl həmzəsi damməli olur, deyilsə, kəsrəli olur. Əgər muzaraət hərfi hazf edildikdən sonra feilin əvvəlində hərəkəli bir hərf varsa, vasıl həmzəsinə ehtiyac yoxdur.
Cədvəldə əmr-i hazır düzəldilən muzari feillərdən yalnız müfrəd müzəkkər müxatəb siğasının, yəni تَعِدُ feili sonunda hərəkə var. Əmr-i hazır düzəldilərkən cəzm olunur. Digərlərinin isə sonlarında nun hərfi var. Burada da həmin hərfi hazf edəcəyik. Lakin cəmi müənnəs nunu heç vaxt düşmür, olduğu kimi həmişə fətəlidir və mebnidir. Digər muzari feillər əfal-i xəmse olduğu üçün sonlarındakı nunlar cəzm halında düşür.
| Muzari Feildən Əmr-i Hazır Düzəldilməsi |
| عِدْ |
عِد |
عِدُ |
تَعِدُ |
| عِدَا |
عِدَا |
عِدَانِ |
تَعِدَانِ |
| عِدُو |
عِدُو |
عِدُونَ |
تَعِدُونَ |
| عِدِي |
عِدِي |
عِدِينَ |
تَعِدِينَ |
| عِدَا |
عِدَا |
عِدَانِ |
تَعِدَانِ |
| عِدْنَ |
عِدْنَ |
عِدْنَ |
تَعِدْنَ |
Yuxarıdakı əmr feillərinin əsil hallarından birinin dəyişməsi
| Muzari Feil |
تَعِدُ |
| Əslində |
تَوْعِدُ |
| Muzaraət hərfi hazf olundu |
وْعِدُ |
| Sonu cəzm olundu |
وْعِدْ |
| Başına vasıl həmzəsi gəldi |
إِوْعِدْ |
| يَعِدُ feilindəki qaydaya görə vav hazf olundu |
إِعِدْ |
| Vasıl həmzəsinə ehtiyac qalmadı |
عِدْ |
| Son Hali |
عِدْ |
Müxatəb və müxatəbə siğalarının əmr-i hazırını etdikdən sonra, qayıb feillərin əmr-i qayıbını düzəltməyə keçək. Əmr-i qayıb dedikdə, qarşımızda olmayan 3-cü şəxslərə əmr vermək üçün qurulan siğalar nəzərdə tutulur. 3-cü şəxslərə əmr vermək üçün lâm ul-əmr, yəni əmr lâmını istifadə etməliyik. Əmr lâmı لِ "li" kəsrəlidir və feilin əvvəlinə gəlir. Əmr-i hazır üçün tətbiq etdiyimiz bütün üsullar burada da keçərlidir.
| Muzari Feildən Əmr-i Qayıb Düzəldilməsi |
| لِيَعِدْ |
لِيَعِد |
لِيَعِدُ |
يَعِدُ |
| لِيَعِدَا |
لِيَعِدَا |
لِيَعِدَانِ |
يَعِدَانِ |
| لِيَعِدُوا |
لِيَعِدُوا |
لِيَعِدُونَ |
يَعِدُونَ |
| لِتَعِدْ |
لِتَعِد |
لِتَعِدُ |
تَعِدُ |
| لِتَعِدَا |
لِتَعِدَا |
لِتَعِدَانِ |
تَعِدَانِ |
| لِيَعِدْنَ |
لِيَعِدْنَ |
لِيَعِدْنَ |
يَعِدْنَ |
Emsile-i Muttaride
| Mazi Məlum |
| وَعَدُوا |
وَعَدَا |
وَعَدَ |
| وَعَدْنَ |
وَعَدَتَا |
وَعَدَتْ |
| وَعَدْتُمْ |
وَعَدْتُمَا |
وَعَدْتَ |
| وَعَدْتُنَّ |
وَعَدْتُمَا |
وَعَدْتِ |
|
|
| Muzari Məlum |
| يَعِدُونَ |
يَعِدَانِ |
يَعِدُ |
| يَعِدْنَ |
تَعِدَانِ |
تَعِدُ |
| تَعِدُونَ |
تَعِدَانِ |
تَعِدُ |
| تَعِدْنَ |
تَعِدَانِ |
تَعِدِينَ |
|
|
Misal Əvcəf Bina-i Vavi olan feillərin 2-ci Babdan gəlmələri nəticəsində uğradıqları i'lâl qaydasına görə muzari feillərin əsli və son halları
| يَوْعِدُ |
يَعِدُ |
| لَمْ يَوْعِدْ |
لَمْ يَعِدْ |
| لَمَّا يَوْعِدْ |
لَمَّا يَعِدْ |
| مَا يَوْعِدُ |
مَا يَعِدُ |
| لاَ يَوْعِدُ |
لاَ يَعِدُ |
| لَنْ يَوْعِدَ |
لَنْ يَعِدَ |
| لِيَوْعِدْ |
لِيَعِدْ |
| لاَ يَوْعِدْ |
لاَ يَعِدْ |
| إِوْعِدْ |
عِدْ |
| لاَ تَوْعِدْ |
لاَ تَعِدْ |
Bu feilinin bütün şəkilləri təsrifat hissəsində veriləcəkdir.