| 1. Bab Məsəl Bina-i Vavi |
Mazi |
Muzari |
Məzdər |
| Vezin |
فَعَلَ |
يَفْعُلُ |
فَعْلٌ |
| Mevzun |
وَجَلَ |
يَوْجُلُ |
وَجْلٌ |
Emsile-i Muxtəlifə
| لاَ تَوْجُلْ |
وَاجِلٌ |
| مَوْجَلٌ |
مَوْجُولٌ |
| وَجْلَةً |
لَمْ يَوْجُلْ |
| وِجْلَةً |
لَمَّا يَوْجُلْ |
| وُجَيْلٌ |
مَا يَوْجُلُ |
| وَجْلِيٌّ |
لاَ يَوْجُلُ |
| وَجَّالٌ |
لَنْ يَوْجُلَ |
| أَوْجَلُ |
لِيَوْجُلْ |
| مَا أَوْجَلَهُ |
لاَ يَوْجُلْ |
| أَوْجِلْ بِهِ |
أُوجُلْ |
Hazır əmr olan أُوجُلْ kəlməsi müfrəd müzəkkər müxatəb siğəsi olan تَوْجُلُ feilindən törədilmişdir. تَوْجُلُ kəlməsindən muzaraət hərfi çıxarılmış və sonu cəzm olunmuşdur və feil وْجُلْ formasını almışdır. Feilə sakit hərflə başlamaq mümkün olmadığı üçün əvvəldəki ayn əl-feilin hərəkəsi olan dammalı bir vasıl həmzəsi gətirilmişdir və feil أُوْجُلْ olmuşdur. أُوْجُلْ kəlməsindəki cəzimli vav hərfindən əvvəl dammalı bir hərf olduğu üçün, bu, medd hərfi kimi istifadə olunmuş və üzərindən sakitlik götürülmüşdür və son halda feilimiz أُوجُلْ olmuşdur.
| Əmr Feili |
Törədiyi Feil |
| أُوجُلْ |
تَوْجُلُ |
| أُوجُلَا |
تَوْجُلَانِ |
| أُوجُلُوا |
تَوْجُلُونَ |
| أُوجُلِي |
تَوْجُلِينَ |
| أُوجُلَا |
تَوْجُلَانِ |
| أُوجُلْنَ |
تَوْجُلْنَ |
Cədvəldə sağ tərəfdə olan müxatəb və müxatəbə siğələrindən hazır əmr düzəldilir. Formulumuz, müxatəb və müxatəbə siğələrində olan muzari feillərin əvvəllərindən muzaraət hərfini çıxarmaq, son hərfin hərəkəsini cəzm etməkdir. Sonra feilin əvvəlində sakit hərf qalırsa, əvvələ bir vasıl həmzəsi gətiririk. Bu vasıl həmzəsinin hərəkəsi feilin ayn əl-feilinə baxılaraq qoyulur. Əgər hazır əmr düzəldilən muzari feilin ayn əl-feili dammalı olarsa, vasıl həmzəsi dammalı olur, deyilsə, kəsrəli olur. Əgər muzaraət hərfi çıxarıldıqdan sonra feilin əvvəlində hərəkəli bir hərf varsa, vasıl həmzəsinə ehtiyac yoxdur.
Cədvəldə hazır əmr düzəldiləcək muzari feillərdən yalnız müfrəd müzəkkər müxatəb siğəsinin, yəni تَوْجُلُ feili sonunda hərəkə var. Hal-hazırda hazır əmr düzəldilərkən cəzm olunur. Digərlərinin isə sonlarında nun hərfi var. Burada da bu hərfi çıxaracağıq. Lakin cəmi müənnəs nunu heç vaxt düşmür, olduğu kimi həmişə fəthalıdır və mebnidir. Digər muzari feillər əfal-i xəmsədən olduğu üçün sonlarındakı nunlar cəzm halında düşür.
| Muzari Feildən Hazır Əmr Düzəldilməsi |
| أُوجُلْ |
وْجُلْ |
وْجُلُ |
تَوْجُلُ |
| أُوجُلَا |
وْجُلَا |
وْجُلَانِ |
تَوْجُلَانِ |
| أُوجُلُوا |
وْجُلُو |
وْجُلُونَ |
تَوْجُلُونَ |
| أُوجُلِي |
وْجُلِي |
وْجُلِينَ |
تَوْجُلِينَ |
| أُوجُلَا |
وْجُلَا |
وْجُلَانِ |
تَوْجُلَانِ |
| أُوجُلْنَ |
وْجُلْنَ |
وْجُلْنَ |
تَوْجُلْنَ |
Müxatəb və müxatəbə siğələrinin hazır əmrini etdikdən sonra, qayıb feillərin qayıb əmrini düzəltməyə keçək. Qayıb əmr dedikdə, qarşımızda olmayan 3-cü şəxslərə əmr vermək üçün qurulan siğələr nəzərdə tutulur. 3-cü şəxslərə əmr vermək üçün lâm əl-əmr, yəni əmr lâmı istifadə olunmalıdır. Əmr lâmı لِ "li" kəsrəlidir və feilin əvvəlinə gəlir. Hazır əmr üçün tətbiq etdiyimiz bütün üsullar burada da keçərlidir.
| Muzari Feildən Qayıb Əmr Düzəldilməsi |
| لِيَوْجُلْ |
لِيَوْجُلْ |
لِيَوْجُلُ |
يَوْجُلُ |
| لِيَوْجُلَا |
لِيَوْجُلَا |
لِيَوْجُلَانِ |
يَوْجُلَانِ |
| لِيَوْجُلُو |
لِيَوْجُلُو |
لِيَوْجُلُونَ |
يَوْجُلُونَ |
| لِتَوْجُلْ |
لِتَوْجُلْ |
لِتَوْجُلُ |
تَوْجُلُ |
| لِتَوْجُلَا |
لِتَوْجُلَا |
لِتَوْجُلَانِ |
تَوْجُلَانِ |
| لِيَوْجُلْنَ |
لِيَوْجُلْنَ |
لِيَوْجُلْنَ |
يَوْجُلْنَ |
Emsile-i Muttaridə
| Mazi Məlum |
| وَجَلُوا |
وَجَلَا |
وَجَلَ |
| وَجَلْنَ |
وَجَلَتَا |
وَجَلَتْ |
| وَجَلْتُمْ |
وَجَلْتُمَا |
وَجَلْتَ |
| وَجَلْتُنَّ |
وَجَلْتُمَا |
وَجَلْتِ |
|
|
| Muzari Məlum |
| يَوْجُلُونَ |
يَوْجُلَانِ |
يَوْجُلُ |
| يَوْجُلْنَ |
تَوْجُلَانِ |
تَوْجُلُ |
| تَوْجُلُونَ |
تَوْجُلَانِ |
تَوْجُلُ |
| تَوْجُلْنَ |
تَوْجُلَانِ |
تَوْجُلِينَ |
|
|
Bu feilinin bütün şəkilləri təsrifat hissəsində veriləcəkdir.