Təfə'ül Babı

Sülasi mücerred bir feilinin əvvəlinə bir تَ "fətxəli te" hərfi və eyni zamanda ayn ul-fiili ilə lam ul-fiili arasına da ayn ul-fiil cinsindən bir hərf artırılması ilə 5 hərfli bir feil yaranır. Məhz məzisi bu şəkildə əldə olunan feil tefe'ûl babının əlamətidir.

ر	ك	ف	فكر
lam ul- feil	ayn ul-feil	fa ul-feil	Sülasi Mücerred Mazi Feil

ـلَ	ـعَـ	ـعْـ	ـفَـ	تَـ
ـرَ	ـكَـ	ـكْـ	ـفَـ	تَـ
تَفَكَّرَ - فَكِرَ

ـلَ

ـعَـ

ـعْـ

ـفَـ

تَـ

Cədvəldə qısa şəkildə göründüyü kimi, sülasi mücerred mazi bir feilinin əvvəlinə fətxəli bir te hərfi gəldi və yenə eyni sülasi mücerred mazi feilinin ayn ul-fiili şəddələndi.

tefe'ûl babı müzari	tefe'ûl babı mazi	sülasi mücerred mazi
يَتَشَرَّفُ şərəflənir	تَشَرَّفَ şərəfləndi	شَرُفَ şərəfli oldu
يَتَكَبَّرُ böyüklənir	تَكَبَّرَ böyükləndi	كَبُرَ böyük oldu
يَتَأَسَّسُ inşa olunur	تَأَسَّسَ inşa olundu	أَسَسَ inşa etdi

*Bu babın müzari şəkillərində əvvəldə iki te hərfi yanaşı gəldikdə, oxuma asanlığı üçün te hərflərindən biri düşür;

تَنَزَّلُ الْمَلَائِكَةُ وَ الرُّوحُ

Ruh və mələklər enir (Qədr surəsi)

تَنَزَّلُ feilinin əsli تَتَنَزَّلُ şəklindədir

وَ لاَ تَجَسَّسُوا

Casusluq etməyin

تَجَسَّسُوا feilinin əsli تَتَجَسَّسُوا şəklindədir

تَعَلَّمُوا	تَعَلَّمَا	تَعَلَّمَ
تَعَلَّمْنَ	تَعَلَّمَتَا	تَعَلَّمَتْ
تَعَلَّمْتُمْ	تَعَلَّمْتُمَا	تَعَلَّمْتَ
تَعَلَّمْتُنَّ	تَعَلَّمْتُمَا	تَعَلَّمْتِ
تَعَلَّمْنَا تَعَلَّمْتُ

يَتَعَلَّمُونَ	يَتَعَلَّمَانِ	يَتَعَلَّمُ
يَتَعَلَّمْنَ	تَتَعَلَّمَانِ	تَتَعَلَّمُ
تَتَعَلَّمُونَ	تَتَعَلَّمَانِ	تَتَعَلَّمُ
تَتَعَلَّمْنَ	تَتَعَلَّمَانِ	تَتَعَلَّمِينَ
نَتَعَلَّمُ أَتَعَلَّمُ

تَعَلَّمُوا	تَعَلَّمَا	تَعَلَّمْ
تَعَلَّمْنَ	تَعَلَّمَا	تَعَلَّمِي

يَتَفَكَّرُ النَّاسُ بِنَفْسِهِمْ دَائِمًا

İnsan daim özünü düşünür (Egoist mənada deyil, varlıq mənasında təfəkkür xarakterli bir düşüncədən bəhs olunur)

أَتَعَلَّمُ أَشْيَاءَ كَثِيرَةً مِنَ الْكُتُبِ

Kitablardan çox şey öyrəndim

تَحَسَّنَتْ حَالَةُ بَلَدِي يَوْمًا بَعْدَ يَوْمٍ

Ölkəmin vəziyyəti gündən-günə yaxşılaşır

تَخَلَّصَ الْجَيْسُ التُّرْكِيِّ الْمُؤْمِنِينَ مِنَ الْمَوْتِ

Türk ordusu möminləri ölümdən xilas etdi

تَتَكَوَّنُ الْبَيْتُ مِنْ غُرَفٍ

Ev otaqlardan ibarətdir

تَفَكَّرْتُ نِعْمَاتِ اللهِ

Allahın nemətlərini düşündüm

تَأَسَّسَ مَصْنَعٌ جَدِيدٌ فِي صُقْعِنَا

Bölgəmizdə yeni bir zavod inşa olundu

*Bu babın əvvəlindəki te hərfi bəzən özündən sonra gələn hərfə çevrilir. Bu halda da feilinin əvvəlində eyni cinsdən olan iki hərf yanaşı gəlir və idqam edilir. İdqam olunduqda feilinin əvvəlində şəddəli bir hərf olur, bu halda oxunmadığı üçün bir vasıl həmzəsinə ehtiyac duyulur.

Sülasi müc. mazi	دَثَرَ	زَمِلَ	طَهُرَ	ذَكَرَ
Tefe'ûl babı mazi	تَدَثَّرَ	تَزَمَّلَ	تَطَهَّرَ	تَذَكَّرَ
te hərfinin sonrakı hərfə çevrilməsi	دَدَثَّرَ	زَزَمَّلَ	طَطَهَّرَ	ذَذَكَّرَ
idqam edilməsi	دَّثَّرَ	زَّمَّلَ	طَّهَّرَ	ذَّكَّرَ
vasıl həmzəsi əlavə olunması	إِدَّثَرَ	إِزَّمَّلَ	إِطَّهَّرَ	إِذَّكَّرَ
müzari forması	يَدَّثَرُ	يَزَّمَّلُ	يَطَّهَّرُ	يَذَّكَّرُ
ism-i fail forması	مُدَّثِّرٌ	مُزَّمَّلٌ	مُطَّهِّرٌ	مُذَّكِّرٌ

سَيَذَّكَّرُ مَنْ يَخْشَى

Kim Allahdan qorxub çəkinərsə, xatırlanacaqdır (peyğəmbərlər kimi)

وَ اللهُ يُحِبُّ الْمُطَّهِّرِينَ

Və Allah pak olanları sevir

يَا أَيُّهَا الْمُدَّثَّرُ

Ey gizlənən!

يَا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ

Ey örtünən!

وَ مَا يُدْرِيكُ، لَعَلَّهُ يَزَّكَّى أَوْ يَذَّكَّرُ

Haradan bilirsən, bəlkə də o, təmizlənəcək və ya nəsihət alacaq?

Bu babdan gələn (daha çox zikr olunan) feilər

تَشَكُّرًا şükür etmək	يَتَشَكَّرُ şükür edir	تَشَكَّرَ şükür etdi	شَكَرَ şükür etdi
تَبَرُّكًا bərəkətlənmək	يَتَبَرَّكُ bərəkətlənir	تَبَرَّكَ bərəkətləndi	بَرَكَ bərəkətli oldu
تَنَزُّلًا endirilmək	يَتَنَزَّلُ endirilir	تَنَزَّلَ endirildi	نَزَلَ endı
تَشَرُّفًا şərəfləndirmək	يَتَشَرَّفُ şərəfləndirir	تَشَرَّفَ şərəfləndirdi	شَرُفَ şərəfli oldu
تَفَكُّرًا düşünmək	يَتَفَكَّرُ düşünür	تَفَكَّرَ düşündü	فَكَرَ düşündü
تَبَسُّمًا gülümsəmək	يَتَبَسَّمُ gülümsəyir	تَبَسَّمَ gülümsədi	بَسَمَ gülümsədi
تَصَدُّقًا doğrulamaq	يَتَصَدَّقُ doğrulayır	تَصَدَّقَ doğruladı	صَدَقَ doğru oldu
تَخَيُّلاً xəyal etmək	يَتَخَيَّلُ xəyal edir	تَخَيَّلَ xəyal etdi	خَيَلَ xəyal etdi
تَصَوُّرًا tasəvvür etmək	يَتَصَوَّرُ tasəvvür edir	تَصَوَّرَ tasəvvür etdi	صَوِرَ təsvir etdi
تَكَمُّلاً tamamlamaq	يَتَكَمَّلُ tamamlanır	تَكَمَّلَ tamamlandı	كَمُلَ tamam oldu