17.3 Sual sonluqları 4

3. Mənfi suallar

Sual şəkilçisi feilinin əvvəlinə gəlir
أَ لَمْ أَقُلْ لَكُمْ E lem ekul lekum? Sizə demədimmi?
Birinci cavab	بَلَى قُلْتَ لَنَا belâ kulte lena bəli, bizə dedin
İkinci cavab	نَعَمْ لَمْ تَقُلْ لَنَا neâm lem tekul lena bəli, bizə demədin

*Bir sualı mənfi formada soruşmaq üçün sual şəkilçisindən sonra mənfi ədatlarla başlamaq lazımdır. Mənfi suallar yalnız istifham həmzəsi ilə soruşulur və ardınca مَا "mâ-deyil" və ya لاَ "lâ-xeyr" və ya لَيْسَ "leyse-deyil" və ya لَمْ "lem-qəti inkar" kimi ədatlar əlavə olunur. Yuxarıdakı nümunədə أَ لَمْ أَقُلْ لَكُمْ "sizə demədimmi" mənfi sualında istifham həmzəsindən sonra felin mənfi formasını yaradan لَمْ ədatı əlavə olunub. Əgər bu mənfi suala müsbət cavab vermək istəsək, بَلَى "belâ-bəli" cavabından istifadə edirik və cümləni müsbət şəkildə tamamlayırıq, yuxarıda بَلَى قُلْتَ لَنَا "bəli, bizə dedin" cümləsində olduğu kimi. Əgər mənfi suala mənfi cavab vermək istəsək, نَعَمْ "neâm-bəli" cavabından sonra sualdakı mənfi şəkilçini əlavə edirik və cavab veririk, نَعَمْ لَمْ تُقَلْ لَنَا "bəli, bizə demədin" cümləsində olduğu kimi.

Sual şəkilçisi ismin əvvəlinə gəlir
أَ لَيْسَ الْكِتَابُ مُفِيدٌ؟ E leyse l-kitabu mufidun? Kitab faydalı deyilmi?
Birinci cavab	بَلَى اَلْكِتَابُ مُفِيدٌ belâ el-kitabu mufidun bəli, kitab faydalıdır
İkinci cavab	نَعَمْ لَيْسَ الْكِتَابُ مُفِيدٌ neâm leyse l-kitabu mufidun bəli, kitab faydalı deyil

*Cədvəldə göründüyü kimi, mənfi suala müsbət cavabı بَلَى "belâ-bəli" ilə, mənfi cavabı isə sualdakı mənfi şəkilçi ilə birlikdə veririk.

أَ لَيْسَ اللهُ بِكَافٍ عَبْدَهُ؟

E leyse l-lahu bikâfin abdehu?

Allah quluna yetməzmi?

بَلَى اللهُ كَافِيٌّ عَبْدَهُ

Belâ, Allahu kafiyyun abdehu

Bəli, Allah quluna yetər

أَ لَيْسَ اللَّهُ بِأَحْكَمِ الْحَاكِمِينَ

E leyse l-lahu biehkami l-hakimîne?

Allah hökm verənlərin ən yaxşı hökm verəni deyilmi?

بَلَى اللهُ حَاكِمُ الْحَاكِمِينَ

Belâ, Allahu hakimu l-hakimîne

Bəli, Allah hökm verənlərin ən yaxşı hökm verənidir

قَالَ اَوَلَمْ تُؤْمِنْ

Kale e ve lem tu'min?

Allah-Təala İbrahim əleyhissəlama "inanmırsanmı" dedi

قَالَ بَلٰى

Kale belâ

İbrahim əleyhissəlam da Allah-Təalaya "bəli (inandım)" dedi.

أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ؟

E lestu birabbikum?

Mən sizin Rəbbiniz deyiləmmi?

قَالُوا بَلى

Kalû belâ

Dedilər ki, "bəli" (bəli, sən bizim Rəbbimizsən)