5. İnne və bənzərlərinin xəbəri

İsim cümləsinin əvvəlinə gəlib ismi nəsb edən və xəbəri rəf edən ədətlərə nevasıb "nəsb edənlər" deyilir. Bu ədətlər 8 dənədir.

إِنَّ اللهَ عَالِمٌ Şübhəsiz ki, Allah alimdir	إِنَّ inne
عَلِمَتُ أَنَّكَ جَاهِلٌ Cahil olduğunu bildim	أَنَّ enne
كَأَنَّ الْحَرَامَ نَارٌ Haram sanki od kimi yanar	كَأَنَّ keenne
جَاءَ عَلِيٌّ لَكِنَّ زَيْدًا لَمْ يَجِي Əli gəldi, lakin Zeyd gəlmədi	لَكِنَّ lâkinne
لَيْتَ الْعِلْمَ سَهْلٌ Kaş ki elm asan olaydı	لَيْتَ leyte
لَعَلَّ اللهَ يَغْفِرُ Ümid edilir ki, Allah bağışlayar	لَعَلَّ leâlle
لاَ حَوْلَ وَ لاَ قُوَّةَ Heç bir dəyişmə və qüvvə yoxdur	لاَ lâ
لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللهَ Allahdan başqa ilah yoxdur	إِلاَّ illâ

Bu 8 ədətdən ilk 6-sına hurufun müşebbehetun bilfiil "fiilə bənzəyən hərflər" deyilir.

Xəbər	Mübtəda
كَبِيرٌ	اَلْبَيْتُ
Ev böyüktür

Cədvəldəki kimi mübtəda və xəbər bir isim cümləsi yaradır. Mübtəda mərfudur, rəf əlaməti dammə ilədir. Xəbər də mərfudur, rəf əlaməti dammə ilədir. Amma mübtədanın əvvəlinə nəsb edən bir ədət gələndə artıq mənsubatdan olur və nəsb əlaməti fətə ilədir. Bu ədət xəbəri də rəf edir, çünki xəbərimiz mərfu olduğu üçün ləfzi i'rabında dəyişiklik olmur, amma əvvələ gələn o ədətin xəbəri olur.

Xəbər

Mübtəda

Nevasıb

كَبِيرٌ	اَلْبَيْتَ	إِنَّ
İnnenin Xəbəri	İnnenin İsmi	Nəsb edən İnne
Şübhəsiz ki, ev böyüktür

إِنَّ

كُلِّ شَيْئٍ

عَالِمُ اللهَ إِنَّ

Hər şey

İnnenin Xəbəri İnnenin ismi İnne

Hər şey

Bilən Allah Şübhəsiz

Şübhəsiz ki Allah hər şeyi bilir

إِنَّ hərfi ismini nəsb, xəbərini rəf edən hərflərin birincisidir. Təqdiq (təsdiq) mənasındadır. Burada qarşısına aldığı اللهَ sözü إِنَّ 'nin ismidir və mənsubdur, عَالِمُ sözü isə إِنَّ 'nin xəbəridir və mərfudur.

أَنَّ

قَادِرٌ	اللهَ	أَنَّ	إِعْتَقَدْت
Ennenin Xəbəri	Ennenin İsmi	Enne	fel+fail

qadirdir

Allah

Şübhəsiz

İnanıram

أَنَّ hərfi ismini nəsb, xəbərini rəf edən hərflərin ikincisidir. Təqdiq (təsdiq) mənasındadır. Burada qarşısına aldığı اللهَ sözü أَنَّ 'nin ismidir və mənsubdur, قَادِرٌ sözü isə أَنَّ 'nin xəbəridir və mərfudur. Allahın qadir olduğuna inandım

كَأَنَّ

نَارٌ	الْحَرَامَ	كَأَنَّ
od	haram	sanki
Kennenin Xəbəri	Kennenin ismi	Kenne Hərfi

كَأَنَّ ismini nəsb, xəbərini rəf edən ədətlərin üçüncüsüdür. “sanki, kimi” mənalarını daşıyır. Məsələdə qarşısına aldığı الْحَرَامَ sözünü nəsb etmişdir və özünə isim götürmüşdür. الْحَرَامَ sözü, كَأَنَّ 'nin ismidir və نَارٌ sözü isə كَأَنَّ 'nin xəbəri olaraq mərfudur. Haram sanki oddur

لَكِنَّ

فَائِزٌ	الْعَالِمَ	لَكِنَّ	الْجَاهِلُ	فَازَ	مَا
Lakinənin Xəbəri	Lakinənin İsmi	lakinne	cahil	qurtuldu	deyil
qurtulan	alim	fakat	cahil	qurtuldu	deyil

Cahil qurtulan deyil fakat alim qurtulandır.

لَكِنَّ ismini nəsb, xəbərini rəf edən ədətlərin dördüncüsüdür. “lakin, fakat, amma” mənalarını daşıyır. Məsələdə qarşısına aldığı الْعَالِمَ sözünü nəsb etmişdir və özünə isim götürmüşdür. الْعَالِمَ sözü, لَكِنَّ 'nin ismidir və فَائِزٌ sözü isə لَكِنَّ 'nin xəbəri olaraq mərfudur.

لَيْتَ

أَحَدٍ	لِكُلِّ	مَرْزُوقٌ	الْعِلْمَ	لَيْتَ
əhədin	likulli	Leytenin Xəbəri	Leytenin İsmi	Leyte

hər birinə

hər kəs üçün

Ruziləndirilmiş

Elm

Kaş ki

Elm kaş ki hər kəs üçün ruzi olaydı

لَيْتَ ismini nəsb, xəbərini rəf edən ədətlərin beşincisidir. “kaş ki” mənasını daşıyır. Məsələdə qarşısına aldığı الْعِلْمَ sözünü nəsb etmişdir və özünə isim götürmüşdür. الْعِلْمَ sözü, لَيْتَ 'nin ismidir və مَرْزُوقٌ sözü isə لَيْتَ 'nin xəbəri olaraq mərfudur.

لَعَلَّ

ذَنْبِى	غَافِرُ	اللهَ	لَعَلَّ
Zənbi	Leallenin Xəbəri	Leallenin İsmi	Lealle
Günahımı	Bağışlayar	Allah	Ümid edilir ki

Ümid edilir ki Allah günahımı bağışlayar

لَعَلَّ ismini nəsb, xəbərini rəf edən ədətlərin altıncısıdır. “Ümid edilir ki, ümid etmək” mənalarını daşıyır. Məsələdə qarşısına aldığı اللهَ sözünü nəsb etmişdir və özünə isim götürmüşdür. اللهَ sözü, لَعَلَّ 'nin ismidir və غَافِرُ sözü isə لَعَلَّ 'nin xəbəri olaraq mərfudur.

اَلْمَعْصِيَةُ masiyyət (pis əməllər), مُبَعِّدَةٌ uzaqlaşdırır, uzaqlaşdırıcıdır; عَنِ الْجَنَّةِ cənnətdən. إِلاَّ ancaq uzaqlaşdırmaz (bu illa istisnai munkatı olduğu üçün özündən əvvəlki اَلْمَعْصِيَةُ مُبَعِّدَةٌ عَنِ الْجَنَّةِ cümləsinin hökmünün tam əksini ifadə edir), الطَّاعَةَ itaət, ibadət və s. مُقَرِّبَةٌ yaxınlaşdırıcıdır; مِنْهَا ona, yəni cənnətə. “Masiyyət cənnətdən uzaqlaşdırır, ancaq itaət cənnətə yaxınlaşdırır” cümləsindəki “ancaq” sözü إِلاَّ hərfidir. Məsələdə إِلاَّ الطَّاعَةَ مُقَرِّبَةٌ cümləsində, إِلاَّ ədəti الطَّاعَةَ sözünü qarşısına alıb nəsb etmişdir və özünə isim etmişdir. مُقَرِّبَةٌ sözü isə إِلاَّ 'nın xəbəri olaraq mərfudur. Cinsin hökmünü inkar edən لاَ ədətinin misalı isə; لاَ فَاعِلَ bir fail, əməl edən yoxdur, شَرٍّ yəni şər bir əməl edən yoxdur ki; فَائِزٌ qurtulandır. لاَ ədəti ismini nəsb, xəbərini rəf edən ədətlərin səkkizincisidir. Burada فَاعِلَ sözünü qarşısına alıb nəsb etmişdir və özünə isim etmişdir. فَائِزٌ sözü isə لاَ 'nın xəbəri olaraq mərfudur.

اَلْمَعْصِيَةُ مُبَعِّدَةٌ عَنِ الْجَنَّةِ إِلاَّ الطَّاعَةَ مُقَرِّبَةٌ مِنْهَا

Masiyyət (pis əməllər) cənnətdən uzaqlaşdırıcıdır, ancaq itaət ona (cənnətə) yaxınlaşdırıcıdır