Mürəb Kəlimələr | 2

İrab: Sözün sonunda olan hərf və hərəkənin dəyişməsinə irab deyilir. İrab cihetinə görə ləfzî, məhalli və təqdiri olmaqla 3 hissəyə bölünür.

Ləfzî İrab: Cümlənin içindəki bir sözün mövqeyinə görə sonunda olan hərf və ya hərəkənin ləfzən dəyişməsidir.

جَاءَ مُحَمَّدٌ

Məhəmməd gəldi

رَأَيْتُ مُحَمَّدًا

Məhəmmədi gördüm

مَرَرْتُ بِمُحَمَّدٍ

Məhəmmədə rast gəldim

Təqdiri İrab: Cümlənin içindəki bir sözün mövqeyinə görə sonunda olan hərf və ya hərəkənin dəyişməməsidir. Amma həmin sözün təqdiri olaraq bir irab aldığını zehni olaraq bilirik.

جَاءَ الْفَتَى

Gənc gəldi

رَأَيْتُ الْفَتَى

Gənci gördüm

مَرَرْتُ بِالْفَتَى

Gəncə rast gəldim

Məhalli İrab: Cümlənin içindəki bir sözün mövqeyinə görə sonunda olan hərf və ya hərəkənin heç bir şəkildə irabdan pay almadığı haldır. Cümlə içindəki söz birləşməsi tamamilə bir irab məhəlində olur. Məhz bu kimi sözlərin təyin olunduğu iraba məhalli irab deyilir.

هَذَا صَدِيقِي

Bu mənim dostumdur

رَأَيْتُ هَذَا صَدِيقِي

Bu dostumu gördüm

مَرَرْتُ بِهَذَا صَدِيقِي

Bu dostuma rast gəldim

Məsələdə verilən هَذَا "hâzâ" ləfzi məbni bir ləfzdır. Birinci cümlədə mübtəda, ikinci cümlədə məful, üçüncü cümlədə isə cərr məhəlindədir, amma heç bir irab təsiri yoxdur. Buna görə də bu kimi məbni sözlər məhəllən irab alırlar. 

Mövqe	Alamət	Hərəkə	Kəlimələr
Mərfu	Rəf Alaməti	Dammə	Fellərə və isimlərə aid
Mənsub	Nasb Alaməti	Fəthə	Fellərə və isimlərə aid
Məcrur	Cərr Alaməti	Kəsrə	Yalnız ismlərə aid
Məczum	Cəzm Alaməti	Sükun	Yalnız fellərə aid