Cəhd-i Mutlaq

Muzari feilinin əvvəlinə bir لَمْ “lem” cahd ədatı gəldikdə, muzari feil bir sıra dəyişikliklərə məruz qalır. Cahd, lüğətdə “olumsuz” deməkdir. Mutlak isə qəti deməkdir. Bu halda cahd-ı mutlak “qəti olumsuzluq” deməkdir.

لَمْ “lem” ədatı muzari feilinin əvvəlinə gəldikdə;

1. Muzari feilinin mənasını geniş və ya indiki zamandan keçmiş zamana çevirir
2. Muzari feilinin sonunu cəzimləşdirir. Əgər muzari feilinin son hərfi illətli "elif, vav, ya" hərfləridirsə, o halda həmin hərf düşür
3. Muzari feilinin mənasını olumsuz edir
4. Təsniyə və cəmi muzari feillərin sonundakı nun hərfi düşür
5. Cəmi müənnəs nunu "O qadınlar və Siz qadınlar" heç vaxt düşmür

يَنْظُرُ baxır	يَكْتُبُ yazır	يَعْلَمُ bilir	يَلِدُ doğur
لَمْ يَنْظُرْ baxmadı	لَمْ يَكْتُبْ yazmadı	لَمْ يَعْلَمْ bilmədi	لَمْ يَلِدْ doğmadı

Cahd-ı mutlak ədatı alan bir muzari feil əgər sonrasında بَعْدُ “ba’du-sonra” kimi bir ədatla işlədilərsə, mənası daimi olumsuz olur. Məsələn; لَمْ يَنْصُرْ بَعْدُ “Hələ kömək etmədi” kimi olur.

cəmi	təsniyə	müfrəd	əvəzliklər
لَمْ يَذْهَبُوا Getmədilər	لَمْ يَذْهَبَا İkisi getmədi	لَمْ يَذْهَبْ getmədi	Müzəkkər Qayıb 3-cü Şəxs Kişi
لَمْ يَذْهَبْنَ Getmədilər	لَمْ تَذْهَبَا İkisi getmədi	لَمْ تَذْهَبْ getmədi	Müənnəs Qayıbə 3-cü Şəxs Qadın
لَمْ تَذْهَبُوا getmədiniz	لَمْ تَذْهَبَا ikiniz getmədiniz	لَمْ تَذْهَبْ getmədin	Müzəkkər Muxatab 2-ci Şəxs Kişi
لَمْ تَذْهَبْنَ getmədiniz	لَمْ تَذْهَبَا ikiniz getmədiniz	لَمْ تَذْهَبِي getmədin	Müənnəs Muxataba 2-ci Şəxs Qadın
لَمْ نَذْهَبْ getmədik	Nəfs-i Mütəkəllim Meal Qeyr 1-ci Cəmi Şəxs	لَمْ أَذْهَبُ getmədim	Nəfs-i Mütəkəllim Vahdə 1-ci Tək Şəxs

لَمْ أَقُلْ بِأَحْمَدَ

Əhmədə demədim

خَلَقَ اللهُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَ الْأَرْضَ لَكِنَّهُ لَمْ يُخْلَقْ

Allah yerdə və göylərdə nə varsa yaratdı, amma özü yaradılmadı

كَتَبْتُ الدُّرُوسَ طُولَ اللَّيْلِ لَكِنْ لَمْ أَنَمْ

Gecə boyunca dərs oxudum, amma heç yatmadım

أَ رَأَيْتَ بِزَيْدٍ؟

Zeydi gördünmü?

لاَ لَمْ أَرَهُ

Xeyr, onu görmədim