Cəhd-i Mustağrak

Muzari feilinin əvvəlinə لَمَّا “lemma” cahd ədatı gəldikdə, muzari feil bir sıra dəyişikliklərə məruz qalır. Cahd lüğətdə “olumsuz” deməkdir. Mustağraq isə daimilik deməkdir. Bu halda cahd-ı mustağraq “davamlı olumsuzluq” deməkdir.

لَمَّا “lemma” ədatı muzari feilinin əvvəlinə gəldikdə;

1. Muzari feilinin mənasını geniş və ya indiki zamandan keçmiş zamana çevirir
2. Muzari feilinin sonunu cəzm edir. Əgər muzari feilinin son hərfi illetli "elif, vav, ya" hərfləridirsə, o halda həmin hərf düşür
3. Muzari feilinin mənasını davamlı olumsuz edir, yəni bir hadisənin hələ və ya daha baş vermədiyini ifadə edir
4. Təsniyə və cəmi muzari feillərin sonundakı nun hərfi düşür
5. Cəmi müənnəs nunu "O qadınlar və Siz qadınlar" üçün əsla düşmür

يَنْظُرُ baxır	يَكْتُبُ yazır	يَعْلَمُ bilir	يَلِدُ doğur
لَمَّا يَنْظُرْ hələ baxmadı	لَمَّا يَكْتُبْ hələ yazmadı	لَمَّا يَعْلَمْ hələ bilmədi	لَمَّا يَلِدْ hələ doğmadı

Cahd-ı mutlaq ədatı olan لَمْ ilə cahd-ı mustağraq olan لَمَّا ədatı arasındakı fərq ondan ibarətdir ki, bir olumsuzluq mutlaqda tamamilə başa çatmış olur. Artıq o olumsuzluq müsbət ola bilməz. Lemma-da isə olumsuzluq davam edir və hər an müsbətə çevrilə bilər.

cəmi	təsniyə	müfrəd	əvəzliklər
لَمَّا يَذْهَبُوا hələ getmədilər	لَمَّا يَذْهَبَا hələ ikisi getmədi	لَمَّا يَذْهَبْ hələ getmədi	Müzəkkər Qayib 3-cü Şəxs Kişi
لَمَّا يَذْهَبْنَ hələ getmədilər	لَمَّا تَذْهَبَا hələ ikisi getmədi	لَمَّا تَذْهَبْ hələ getmədi	Müənnəs Qayibə 3-cü Şəxs Qadın
لَمَّا تَذْهَبُوا hələ getmədiniz	لَمَّا تَذْهَبَا hələ ikiniz getmədiniz	لَمَّا تَذْهَبْ hələ getmədin	Müzəkkər Muxatab 2-ci Şəxs Kişi
لَمَّا تَذْهَبْنَ hələ getmədiniz	لَمَّا تَذْهَبَا hələ ikiniz getmədiniz	لَمَّا تَذْهَبِي hələ getmədin	Müənnəs Muxataba 2-ci Şəxs Qadın
لَمَّا نَذْهَبْ hələ getmədik	Nəfs-i Mütəkəllim Meal Qeyr 1-ci Cəmi Şəxs	لَمَّا أَذْهَبُ hələ getmədim	Nəfs-i Mütəkəllim Vahdə 1-ci Tək Şəxs

لَمَّا أَقُلْ بِأَحْمَدَ

Hələ Əhmədə demədim

ذَهَبَ إِلَى اِسْتَانْبُولَ لِلْعَمَلِ لَكِنْ لَمَّا يَعْمَلْ

İş üçün İstanbula getdi, amma hələ işləmədi

مَاذَا تَفْعَلُ؟

Nə edirsən?

أَدْرُسُ الدَّرْسَ

Dərs oxuyuram

أَ لَمْ تَنَمْ

Yatmadın?

بَلَى لَمَّا أَنَمْ

Bəli, hələ yatmamışam