Mütəaddi və Lazım Fiillər

Mütəəddi feil: Failin etdiyi feil əgər bir məf'ula təsir edirsə, o feilə mütəəddi “keçişli” feil deyilir. Məsələn; كَسَرَ زَيْدٌ الزُّجَاجَ “Zeyd şüşəni sındırdı” tərkibində feil “sındırmaq”, fail “Zeyd” və failin sındırma əməlindən təsirlənən, yəni məf'ul isə “şüşə” kimi görünür. Bax, bu şəkildə feil bir məf'ula təsir edirsə, o feil mütəəddi feildir.

Lazım feil: Failin etdiyi feil bir məf'ula təsir etmirsə və əksinə, failin öz nəfsində baş verirsə, o feilə lazım “keçişsiz” feil deyilir. Məsələn; كَرُمَ زَيْدٌ “Zeyd səxavətli oldu” tərkibində feil “səxavətli olmaq”, fail isə “Zeyd” kimi görünür. Burada Zeydin etdiyi səxavətlilik yalnız öz nəfsində qalıb, heç bir məf'ula təsir etməmişdir. Deməli, failin feili bir məf'ula təsir etmədən öz nəfsində baş verirsə, o feilə lazım feil deyilir.

Zeyd Amra kömək etdi	نَصَرَ زَيْدٌ عَمْرًا	Zeydin etdiyi kömək etmək feili Amra keçdiyinə görə نَصَرَ feili keçişli bir feildir
Zeyd çıxdı	خَرَجَ زَيْدٌ	Zeydin etdiyi çıxmaq feili heç kimə təsir etməyib, öz nəfsində baş verdiyinə görə خَرَجَ feili lazım bir feildir
Zeyd Amrı döydü	ضَرَبَ زَيْدٌ عَمْرًا	Zeydin etdiyi döymək feili Amra keçdiyinə görə ضَرَبَ feili keçişli bir feildir
Zeyd oturdu	جَلَسَ زَيْدٌ	Zeydin etdiyi oturmaq feili heç kimə təsir etməyib, öz nəfsində baş verdiyinə görə جَلَسَ feili lazım bir feildir
Zeyd qapını açdı	فَتَحَ زَيْدٌ الْبَابَ	Zeydin etdiyi açmaq feili qapıya keçdiyinə görə فَتَحَ feili keçişli bir feildir
Zeyd getdi	ذَهَبَ زَيْدٌ	Zeydin etdiyi getmək feili heç kimə təsir etməyib, öz nəfsində baş verdiyinə görə ذَهَبَ feili lazım bir feildir
Zeyd məsələni bildi	عَلِمَ زَيْدٌ الْمَسْئَلَةَ	Zeydin etdiyi bilmək feili məsələyə keçdiyinə görə عَلِمَ feili keçişli bir feildir
Zeyd varis oldu	وَرِثَ زَيْدٌ	Zeydin etdiyi varis olmaq feili heç kimə təsir etməyib, öz nəfsində baş verdiyinə görə وَرِثَ feili lazım bir feildir
Zeyd gözəl oldu	حَسُنَ زَيْدٌ	Zeydin etdiyi gözəl olmaq feili heç kimə təsir etməyib, öz nəfsində baş verdiyinə görə حَسُنَ feili lazım bir feildir
Zeyd Amrı fəzilətli sandı	حَسِبَ زَيْدٌ عَمْرًا فَاضِلاً	Zeydin etdiyi sanmaq feili Amra keçdiyinə görə حَسِبَ feili keçişli bir feildir