Ân Hərf-i Cərr

Ân herfi-cerri -dən, -dan mənasındadır. Bir yerdən çıxışı ifadə edir. Min herfi-cerri ilə fərqi var. Min herfi-cerrində də -dən, -dan mənası var, amma çıxılan yerə yenidən qayıtmaq mümkündür, ân herfi-cerrində isə çıxılan yerə qayıdış olmur. Misal: خَرَجْتُ مِنَ الْمَدْرَسَةِ “Məktəbdən çıxdım” – bu adi bir çıxışdır, hər zaman məktəbə geri dönmək olar. خَرَجْتُ عَنِ الْمَدْرَسَةِ “Məktəbdən çıxdım, yəni məzun oldum” – artıq məktəbə qayıdılmayacağı mənasındadır. مُجَاوَزَتْ Mucavezet (ayrılma, uzaqlaşma) mənası: خَرَجَ السَّهْمُ عَنِ الْقَوْسِ “Ox yaydan çıxdı” cümləsində oxun bir daha yaya geri dönə bilməyəcəyi aydındır. بَعْدِيَّتْ Ba’diyyet (sonra olma) mənası: قَالَ عَمَّا قَلِيلٍ لِيُصْبِحُنَّ نَادِمِينَ “Dedi ki, az bir zaman sonra peşman olacaqlar” عَمَّا قَلِيلٍ – az bir zaman sonra, əslində بَعْدَ زَمَنٍ قَلِيلٍ mənasındadır. اِسْتِعْلاَء isti’la (üzərinə) mənası: مَنْ يَبْخَلْ فَإِنَّمَا يَبْخَلُ عَنْ نَفْسِهِ “Kim xəsislik edərsə, özünə edər” ayəsində عَنْ نَفْسِهِ əslində عَلَى نَفْسِهِ mənasındadır. تَعْلِيلْ ta’lil (səbəb) mənası: وَ مَا نَحْنُ بِتَارِكِي آلِهَتِنَا عَنْ قَوْلِكَ “Sənin sözünə görə tanrılarımızı tərk edəcək deyilik” ayəsində عَنْ قَوْلِكَ – sənin sözündən, əslində لِأَجْلِ قَوْلَكَ “sözün səbəbindən” mənasındadır. Yəni səbəb var. اِبْتِدَاء ibtida (başlanğıc) mənası: Yəni min herfi-cerri kimi -dən, -dan mənası var. Amma ümumi mənada səndən, məndən, ondan kimi -dən, -dan şəkilçisidir. وَ هُوَ الَّذِي يَقْبَلُ التَّوْبَةَ عَنْ عِبَادِهِ “O, qullarından tövbəni qəbul edəndir” ayəsində عَنْ عِبَادِهِ sanki مِنْ عِبَادِهِ kimidir. اِسْتِعَانَه İsti’ane (yardım) mənası: شَيْئًا رَمْيْتُ عَنِ الْقَوْسِ “Yay yardımı ilə atdım” cümləsindəki عَنْ herfi-cerri tıpkı بِ herfi-cerri kimi işləyib. بَدَلْ Bedel mənası: وَ اتَّقُوا يَوْمًا لاَ تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ “Heç kəsin heç kəs əvəzinə heç nə ödəyə bilməyəcəyi gündən qorxun” ayəsində نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ – birinin birinə qarşılığı mənasındadır.