3. İsm-i məf’ul

وَ الثَّالِثُ؛ اِسْمُ الْمَفْعُولِ، فَهُوَ يَعْمَلُ عَمَلَ فِعْلْهِ الْمَجْهُولِ.

وَ الثَّالِثُ؛ qiyasi amillərin üçüncüsü; اِسْمُ الْمَفْعُولِ ism-i məf'uldur. فَهُوَ bu ism-i məf'ul, يَعْمَلُ əməl edir, عَمَلَ فِعْلْهِ الْمَجْهُولِ məchul feilinin əməli ilə əməl edir. Məchul bir feil-i muzari, مَفْعُولِ qəlibinə də girir və eyni mənaya gəlir. Misallar; مَا يُخْرَجُ بِزَيْدٍ “Zeyd çıxarılmır” demək مَا مَخْرُوجٌ بِزَيْدٍ “Zeyd çıxarılmış deyil” demək ilə eynidir. مَا يُضْرَبُ زَيْدٌ “Zeyd döyülmür” demək مَا مَضْرُوبٌ زَيْدٌ “Zeyd döyülmüş deyil” deməkdir. مَا يُعْطَى زَيْدٌ دِرْهَمًا “Zeydə dirhəm verilmir” demək ilə مَا مُعْطًى زَيْدٌ دِرْهَمًا “Zeyd özünə dirhəm verilən deyil” deməkdir. مَا يُعْلَمُ عَمْرٌو بَكْرًا فَاضِلاً “Amra Bəkrin fəzilətli olduğu bildirilmir” demək ilə مَا مُعْلَمٌ عَمْرٌو بَكْرًا فَاضِلاً “Amr, özünə Bəkrin fəzilətli olduğu bildirən deyil” deməkdir.

Mətnin Ümumi Mənası; Qiyasi amillərin üçüncüsü ism-i məf'uldur. İsm-i məf'ul, məchul feilinin əməli ilə əməl edir. Sülasi mücərrədlərdə مَفْعُولٌ qəlibinə girərək çəkim edilir.

İsm-i Məf'ul	Feil-i Muzari
مَخْرُوجٌ	يُخْرَجُ
مَضْرُوبٌ	يُضْرَبُ
مُعْطًى	يُعْطَى
مُعْلَمٌ	يُعْلَمُ