İsmini Raf, Xəbərini Nasb edənlər

TENBİH

Bəzi kitablarda, leyse'ye bənzəyərək əməl edən 4 dənə nəfi hərfindən bəhs edilmişdir. Bu nəfi hərfləri; ما / لا / إِنْ / لاتَ hərfləridir. Musannıf Birgəvi yalnız ما və لا hərflərini izhar kitabına daxil etmişdir. إِنْ və لاتَ hərflərini isə qeyd etməmişdir. Çünki leyse'ye bənzədilən إِنْ hərfinin nəfiliyi mövzusunda ixtilaf vardır. Hətta bu إِنْ hərfi, leyse'ye bənzəyən ما'nın belə əməlini ləğv edir. لاتَ'ya gəldikdə isə, bu söz لا və tenis ta'sından ibarətdir. لاتَ'nın əməl etməsi üçün vaxt bildirimi olmalıdır. Yəni سَاعَتْ və أَوَانْ və حِينْ kimi vaxt bildirən sözlər lazımdır. سَاعَتْ sözü; zamanın tamamlayıcı bir hissəsidir. أَوَانْ isə zaman sözü ilə eyni səviyyədə olan və eyni zamanda mənasındadır. حِينْ isə; qeyri-müəyyən olan bir anlıq zaman dilimidir və nisbidir.

Allah-u Təala ayət-i Cəlilədə belə buyurur;

فَأَزَلَّهُمَا الشَّيْطَانُ عَنْهَا فَأَخْرَجَهُمَا مِمَّا كَانَا فِيهِ وَقُلْنَا اهْبِطُواْ بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ وَلَكُمْ فِي الأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَمَتَاعٌ إِلَى حِينٍ

فَأَزَلَّهُمَا beləliklə o ikisinin ayağını sürüşdürdü, الشَّيْطَانُ şeytan (sürüşdürdü), عَنْهَا ondan (cənnətdən), فَأَخْرَجَهُمَا beləliklə o ikisini (Adəm peyğəmbər və həyat yoldaşı) çıxartdı (şeytan), مِمَّا كَانَا فِيهِ içində olduqları şeydən (yəni cənnətdən), وَقُلْنَا اهْبِطُواْ və çıxın (düşün, gedin və s.) dedik, بَعْضُكُمْ sizin bəziniz, لِبَعْضٍ bəzinizə, عَدُوٌّ düşməndir, وَلَكُمْ və sizin üçün, فِي الأَرْضِ yer üzündə, مُسْتَقَرّ bir məskən, qərar yeri, وَمَتَاعٌ və meta vardır (mal, mülk və s.), إِلَى حِينٍ bir ana qədər... Bəqərə Surəsi 36-cı ayə; Beləliklə şeytan, o ikisinin ayağını ondan (cənnətdən) sürüşdürdü və o ikisini ondan (cənnətdən) çıxartdı. Biz də çıxın (cəm hal olduğuna görə, yalnız Adəm peyğəmbər və həyat yoldaşı deyil, şeytan da daxil cəm halda bu fiilə müraciət olunub) dedik. Sizin bəziniz, bəzinizə düşməndir. Və sizin üçün yer üzündə bir ana qədər məskən və meta vardır.

إِنْ və لَاتَ hərflərinin əməl etməsi üçün, tıpkı ما'nın əməl etmə şərtləri keçərlidir. Lakin إِنْ hərfindən sonra إِنْ'i zaidə gəlməz.

Leyse kimi əməl edən إِنْ'i nəfiəyə misal; إِنْ ذَلِكَ نَافِعَكَ و لا ضَرَّكَ "Bu sənə nə fayda verir, nə də zərər" kimi. Leyse kimi əməl edən لاتَ'ya misal;

كَمْ أَهْلَكْنَا مِن قَبْلِهِم من قَرْنٍ فَنَادَوْا وَلَاتَ حِينَ مَنَاصٍ

كَمْ neçə, أَهْلَكْنَا biz məhv etdik, مِن قَبْلِهِم onlardan əvvəl, من قَرْنٍ nəsil, xalq, فَنَادَوْا nida etdilər, çığırdılar, fəryad etdilər, وَلَاتَ حِينَ zaman, an deyildi; مَنَاصٍ xilas, qaçış. Sad surəsi 3-cü ayə; Onlardan əvvəl neçə nəsilləri məhv etdik. O zaman fəryad etdilər, amma xilas vaxtı keçmişdi (deyildi).

-Növbəti dərsdə leyse'ye bənzəyən iki hərf (mâ və lâ) izah olunacaq. Bu ön məlumatdır.