Hərəkə-i Mahza İrab-ı Nakis

وَ إِمَّا نَاقِصُ الْاِعْرَابِ وَ هَوَ عَلَى قِسْمَيْنِ. قِسْمٌ رَفْعُهُ بِالضَّمَّةِ وَ نَصْبُهُ وَ جَرُّهُ بِالْفَتْحَةِ. وَ ذَلِكَ غَيْرُ الْمُنْصَرِفِ، نَحْوُ؛ جَاءَنَا اَحْمَدُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَ صَدَّقْنَا اَحْمَدَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَ آمَنَّا بِاَحْمَدَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ. وَ قِسْمٌ رَفْعُهُ بِالضَّمَّةِ وَ نَصْبُهُ وَ جَرُّهُ بِالْكَسْرَةِ. وَ ذَلِكَ الْجَمِعُ الْمُؤَنَّثِ السَّالِمِ، نَحْوُ؛ جَاءَنَا مُعْجِزَاتٌ وَ صَدَّقْنَا مُعْجِزَاتٍ وَ آمَنَّا بِمُعْجِزَاتٍ

وَ إِمَّا نَاقِصُ الْاِعْرَابِ və Nakis İrab Yəni Hareke-i Mahza İrab-ı Nakis (Yalnız harekeylə nakis irab); وَ هَوَ və o nakis irab, عَلَى قِسْمَيْنِ iki hissəyə bölünür. قِسْمٌ hissələrdən biri; رَفْعُهُ بِالضَّمَّةِ ref halı dammə ilədir, وَ نَصْبُهُ وَ جَرُّهُ nəsb və cərr halları isə بِالْفَتْحَةِ fətəh ilədir. وَ ذَلِكَ bu hallar, غَيْرُ الْمُنْصَرِفِ qeyri-münsərif (çəkməsi olmayan və cərr və tənvin almayan isimlər) isimlər üçündür. نَحْوُ qeyri-münsərifin ref halına misal; جَاءَنَا اَحْمَدُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ "Bizə Əhməd Aleyhissalam gəldi" kimidir. Nəsb halına misal; وَ صَدَّقْنَا اَحْمَدَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ "Əhməd Aleyhissalamı təsdiq etdik" kimidir. Cərr halına misal; وَ آمَنَّا بِاَحْمَدَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ "Əhməd Aleyhissalama inandıq" kimidir. قِسْمٌ digər bir hissə isə; رَفْعُهُ بِالضَّمَّةِ ref halı dammə ilədir, وَ نَصْبُهُ وَ جَرُّهُ nəsb və cərr halları isə; بِالْكَسْرَةِ kəsrə ilədir. وَ ذَلِكَ bu irab halları, الْجَمِعُ الْمُؤَنَّثِ السَّالِمِ Cəmi Müənnəs Salim üçündür. نَحْوُ; Cəmi müənnəs salimin ref halına misal; جَاءَنَا مُعْجِزَاتٌ "Bizə möcüzələr gəldi" kimidir. Nəsb halına misal; وَ صَدَّقْنَا مُعْجِزَاتٍ "Möcüzələri təsdiq etdik" kimidir. Cərr halına misal; وَ آمَنَّا بِمُعْجِزَاتٍ "Möcüzələrə iman etdik" kimidir.

Mətnin Ümumi Mənası; Nakis iraba gəldikdə, nakis irab iki hissəyə bölünür. Hissələrdən birincisinin ref halı dammə, nəsb və cərr halları isə fətəh ilə irablanır. Bu hal qeyri-münsəriflər üçün keçərlidir. Qeyri-münsəriflərin ref halına misal; جَاءَنَا اَحْمَدُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ "Bizə Əhməd Aleyhissalam gəldi" tərkibində اَحْمَدُ sözü həqiqi faildir və ref əlaməti dammə ilə olmuşdur. وَ صَدَّقْنَا اَحْمَدَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ "Əhməd Aleyhissalamı təsdiq etdik" tərkibində اَحْمَدَ qeyri-münsərif isim məful mövqeyindədir və nəsb halı fətəh ilə olmuşdur. وَ آمَنَّا بِاَحْمَدَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ "Əhməd Al

“eyhisselama inandık” ifadəsində isə اَحْمَدْ qeyri-münsərif isimdir, hərfi-cərr ilə məcrur olmuşdur, lakin qeyri-münsərif olduğuna görə cərr halı yenə fətə ilədir. Hissələrin ikincisinin rəf halı dammə, nəsb və cərr halı isə kəsrə ilədir. Bu hal cəmi müənnəs salim isimlər üçündür. Cəmi müənnəs salim isimlərin rəf halına misal: جَاءَنَا مُعْجِزَاتٌ "Bizə möcüzələr gəldi" ifadəsində مُعْجِزَاتٌ sözü cəmi müənnəs salim isimdir, faildir və rəf əlaməti dammə ilədir. Nəsb halına misal: وَ صَدَّقْنَا مُعْجِزَاتٍ "Möcüzələri təsdiq etdik" ifadəsində təsdiq işi مُعْجِزَاتٍ isminə keçdiyindən məf'uldur və nəsb əlaməti kəsrə ilədir. Cərr halına misal: وَ آمَنَّا بِمُعْجِزَاتٍ "Möcüzələrə iman etdik" ifadəsində cəmi müənnəs salim olan مُعْجِزَاتْ isim hərfi-cərr ilə məcrur olmuşdur. Bu isimlərin cərr halı kəsrə ilədir.

Cərr Hali	Nəsb Hali	Rəf Hali	Sözün
فَتْحَة	فَتْحَة	ضَمَّة	Qeyri-Münsərif
كَسْرَة	كَسْرَة	ضَمَّة	Cəmi Müənnəs Salim