اَلْبَابُ الرَّابِعُ؛ تَفَعَّلَ يَتَفَعَّلُ تَفَعُّلاً وَ مَوْزُونُهُ؛ تَكَلَّمَ يَتَكَلَّمُ تَكَلُّمًا وَ عَلاَمَتُهُ؛ أَنْ يَكُونَ مَاضِيهِ عَلَى خَمْسِةِ أَحْرُفٍ بِزِيَادَةِ التَّاءِ فِي أَوَّلِهِ وَ حَرْفٍ آخَرَ بَيْنَ الْفَاءِ وَ الْعَيْنِ مِنْ جِنْسٍ عَيْنِ فِعْلِهِ وَ بِنَاؤُهُ؛ لِلتَّكَلُّفِ. وَ مَعْنَى التَّكَلُّفِ؛ تَحْصِيلُ الْمَطْلُوبِ شَيْئً بَعْدَ شَيْئٍ، نَحْوُ؛ تَعَلَّمْتُ الْعِلْمَ مَسْئَلَةً بَعْدَ مَسْئَلَةٍ
اَلْبَابُ الرَّابِعُ Beş dənə olan sülasi məzid hümasinin 4-cü babının keçmişi تَفَعَّلَ və indiki zamanı يَتَفَعَّلُ və məsdəri isə تَفَعُّلاً vəznində gəlir. وَ مَوْزُونُهُ Bu babın mövzunu keçmişdə تَكَلَّمَ və indiki zamanda يَتَكَلَّمُ və məsdarda isə تَكَلُّمًا şəklindədir. وَ عَلاَمَتُهُ Bu babın alaməti; أَنْ يَكُونَ olmasıdır, keçmişinin, عَلَى خَمْسِةِ أَحْرُفٍ beş hərf üzərində, بِزِيَادَةِ التَّاءِ te hərfi əlavə olunmaqla, Fİ ƏVVƏLİ keçmiş feilinin əvvəlinə, وَ حَرْفٍ آخَرَ bir başqa hərf isə, بَيْنَ الْفَاءِ وَ الْعَيْنِ o keçmiş feilinin fa və ayn feilinin arasına, مِنْ جِنْسٍ عَيْنِ فِعْلِهِ ayn feilinin cinsindən. وَ بِنَاؤُهُ Bu babın quruluşu; لِلتَّكَلُّفِ Tekəllüf üçün. وَ مَعْنَى التَّكَلُّفِ Tekəllüfün mənası: تَحْصِيلُ əldə etməkdir, الْمَطْلُوبِ tələb olunan şeyi, شَيْئً بَعْدَ شَيْئٍ, yəni mərhələ-mərhələ. نَحْوُ Misal olaraq; تَعَلَّمْتُ الْعِلْمَ مَسْئَلَةً بَعْدَ مَسْئَلَةٍ "Elmi məsələ-məsələ öyrəndim" kimidir.
Mətinin Ümumi Mənası; 5 dənə olan sülasi məzid hümasinin 4-cü babının keçmişi تَفَعَّلَ, indiki zamanı يَتَفَعَّلُ və məsdarı isə تَفَعُّلاً vəznində gəlir. Bu vəznlərə uyğun olaraq gələn mövzun isə keçmişdə تَكَلَّمَ, indiki zamanda يَتَكَلَّمُ və məsdarda isə تَكَلُّمًا şəklindədir. Bu babın alaməti isə, əvvəl sülasi mücərrəd olan feilinin başına bir "te" və fa feilinin ilə ayn feilinin arasına ayn feilinin cinsindən bir hərf əlavə olunmaqla ortaya çıxan keçmiş feilinin 5 hərf üzərində olmasıdır. Bu babın quruluşu tekəllüf üçündür. Tekəllüfün mənası; tələb olunan şeyi mərhələ-mərhələ əldə etməkdir. Misal; تَعَلَّمْتُ الْعِلْمَ مَسْئَلَةً بَعْدَ مَسْئَلَةٍ "Elmi məsələ-məsələ öyrəndim" kimidir. Fərqli bir misal versək; تَخَرَّجْتُ مِنَ الْمَدْرَسَةِ دِرَاسَةً بَعْدَ دِرَاسَةٍ "Dərs-dərs oxuya-oxuya məktəbdən məzun oldum" kimidir.
| عَلِمَ Sülasi Mücərrəd Feilinin تَفَعُّلْ Babına Daxil Olması |
| Lâm əl-Fil |
Zaid Ayn |
Ayn əl-Fil |
Fa əl-Fil |
Zaid Te |
| ـلَ |
ـعَـ |
ـعْـ |
ـفَـ |
تَـ |
| ـمَ |
ـلَـ |
ـلْـ |
ـكَـ |
تَـ |