اَلْبَابُ الْخَامِسُ؛ تَفَاعَلَ يَتَفَاعَلُ تَفَاعُلاً وَ مَوْزُونُهُ؛ تَبَاعَدَ يَتَبَاعَدُ تَبَاعُدًا وَ عَلاَمَتُهُ؛ أَنْ يَكُونَ مَاضِيهِ عَلَى خَمْسَةِ أَحْرُفٍ بِزِيَادَةِ التَّاءِ فِي أَوَّلِهِ وَ الْأَلِفُ بَيْنَ الْفَاءِ وَ الْعَيْنِ. وَ بِنَاؤُهُ؛ لِلْمُشَارَكَةِ بَيْنَ الْإِثْنَيْنِ فَصَاعَدًا. مِثَالُ الْمُشَارَكَةِ بَيْنَ الْإِثْنَيْنِ، نَحْوُ؛ تَبَاعَدَ زَيْدٌ وَ عَمْرٌو. وَ مِثَالُ الْمُشَارَكَةِ فَصَاعِدًا، نَحْوُ؛ تَصَالَحَ القَوْمُ
اَلْبَابُ الْخَامِسُ Beş dənə olan sülasi məzid hümasinin 5-ci babının keçmiş zamanı تَفَاعَلَ və indiki zamanı يَتَفَاعَلُ və məstəri isə تَفَاعُلاً vəznində gəlir. وَ مَوْزُونُهُ Bu babın mövzunu keçmişdə تَبَاعَدَ və indiki zamanda يَتَبَاعَدُ və məstərdə isə تَبَاعُدًا şəklindədir. وَ عَلاَمَتُهُ Bu babın əlaməti; أَنْ يَكُون olmasıdır, keçmişinin عَلَى خَمْسَةِ أَحْرُفٍ beş hərf üzərində olması, بِزِيَادَةِ التَّاءِ bir "te" hərfi artırılması ilə, keçmiş feilinin başına, وَ الْأَلِف və bir "elif", fa-ul feili ilə ayn-ul feili arasına. وَ بِنَاؤُهُ bu babın quruluşu; لِلْمُشَارَكَةِ "müşarəkət" (ortaqlıq) üçündür, بَيْنَ الْإِثْنَيْنِ iki şey arasında, və, yəni ikidən yuxarı, صَاعِدًا "tırmanmaq" mənasındadır, yəni iki şeydən daha çox şəxslər arasında. İki şey arasındakı müşarəkətə misal, نَحْوُ belədir; تَبَاعَدَ زَيْدٌ وَ عَمْرٌو "Zeyd və Əmr bir-birindən uzaqlaşdı" və ikidən çox olan şeylər üçün müşarəkətə misal, نَحْوُ belədir; تَصَالَحَ القَوْمُ "Qövm barışdı" kimidir.
Mətnin Ümumi Mənası; Sülasi məzid hümasinin 5-ci babının keçmişi تَفَاعَلَ, indiki zamanı يَتَفَاعَلُ, məstəri isə تَفَاعُلاً vəznində gəlir. Bu vəznə uyğun gələn mövzun isə keçmişdə تَبَاعَدَ, indiki zamanda يَتَبَاعَدُ, məstərdə isə تَبَاعُدًا şəklindədir. Bu babın əlaməti isə, əvvəl sülasi mücərrəd olan feilə bir "te" və fa-ul feili ilə ayn-ul feili arasına bir "elif" artırılması ilə meydana çıxan keçmiş feilinin beş hərf üzərində olmasıdır. Bu babın quruluşu müşarəkət (ortaqlıq) üçündür. Bu müşarəkət iki və daha çox şəxslər arasında ola bilər. İki şey üçün müşarəkətə misal تَبَاعَدَ زَيْدٌ وَ عَمْرٌو "Zeyd və Əmr bir-birindən uzaqlaşdı" kimidir. Burada بَعُدَ "Uzaq oldu" feili تَفَاعُلْ babına daxil olaraq تَبَاعُدْ "qarşılıqlı uzaqlaşmaq" olmuşdur. Çox şeyə və ya şəxsə müşarəkətə misal تَصَالَحَ القَوْمُ "Qövm barışdı" ifadəsi verilə bilər. Burada qövmün fərdləri öz aralarında barışmışdır.
| صَلَحَ Sülasi Mücerred Feilinin تَفَاعُلْ Babına Daxil Olması |
| Lâm əl-Feil |
Zaid Ayn |
Ayn əl-Feil |
Fa əl-Feil |
Zaid Te |
| ـلَ |
عَـ |
ـا |
ـفَـ |
تَـ |
| ـحَ |
لَـ |
ـا |
ـصَـ |
تَـ |