اَلْبَابُ الثَّانِى؛ اِفْتَعَلَ يَفْتَعِلُ اِفْتِعَالًا وَ مَوْزُونُهُ؛ اِجْتَمَعَ يَجْتَمِعُ اِجْتِمَاعًا وَ عَلاَمَتُهُ؛ أَنْ يَكُونَ مَاضِيهِ عَلَى خَمْسَةِ أَحْرُفٍ بِزِيَادَةِ الْهَمْزَةِ فِي أَوَّلِهِ وَ التَّاءِ بَيْنَ الْفَاءِ وَ الْعَيْنِ. وَ بِنَاؤُهُ؛ أَيْضًا لِلْمُطَاوَعَةِ. نَحْوُ؛ جَمَعْتُ الْإِبِلَ فَاجْتَمَعَ ذَلِكَ الْإِبِلُ
اَلْبَابُ الثَّانِى Beş dənə olan sülasi məzid hümasinin 2-ci babının keçmişi اِفْتَعَلَ və indiki zamanı يَفْتَعِلُ və məsdəri اِفْتِعَالًا şəklində gəlir. وَ مَوْزُونُهُ bu babın məvzunu keçmişdə اِجْتَمَعَ və indiki zamanda يَجْتَمِعُ və məsdər isə اِجْتِمَاعًا şəklindədir. وَ عَلاَمَتُهُ bu babın əlaməti, أَنْ يَكُونَ olmasıdır, مَاضِيهِ bu babın keçmiş feli, عَلَى خَمْسَةِ أَحْرُف beş hərf üzərində olmasıdır, بِزِيَادَةِ الْهَمْزَةِ bir hemze əlavə etməklə, فِي أَوَّلِهِ o keçmiş feli başına, وَ التَّاءِ və ta hərfi əlavə etməklə, بَيْنَ الْفَاءِ وَ الْعَيْنِ o felin fa və ayn hərfləri arasına. وَ بِنَاؤُهُ bu babın quruluşu, أَيْضًا əvvəlki “infial” babı kimidir, لِلْمُطَاوَعَةِ mutavaət “dönüşlülük” üçündür. نَحْوُ Misal belədir; جَمَعْتُ الْإِبِلَ “Develəri topladım” فَاجْتَمَعَ beləliklə toplandı, ذَلِكَ الْإِبِلُ bu develər.
Mətnin Ümumi Mənası; 5 dənə olan sülasi məzid hümasinin 2-ci babının keçmişi اِفْتَعَلَ və indiki zamanı يَفْتَعِلُ və məsdəri isə اِفْتِعَالًا vəznindədir. Bu vəznlərə uyğun gələn məvzun isə keçmişdə اِجْتَمَعَ, indiki zamanda يَجْتَمِعُ və məsdərdə isə اِجْتِمَاعًا kimidir. Bu babın əlaməti isə, əvvəl sülasi mücərrəd olan felin başına bir elif və fa feli ilə ayn feli arasına bir ta hərfi əlavə etməklə meydana çıxan keçmiş felin 5 hərf üzərində olmasıdır. Bu babın quruluşu əvvəlki infial babı kimi mutavaət, yəni dönüşlülük üçündür. Bu babdan gələn və mutavaət mənası daşıyan misala gəldikdə; جَمَعْتُ الْإِبِلَ “Develəri topladım” ifadəsində جَمَعْ “toplama” işi develərə keçmişdir və develər bu felə tabe olaraq toplanmışdır.
| نَصَرَ Sülasi Mücərrəd Felinin اِفْتِعَالْ Babına Daxil Olması |