اَلْبَابُ السَّادِسُ ؛ فَعِلَ يَفْعِلُ، مَوْزُونُهُ؛ حَسِبَ يَحْسِبُ وَ عَلاَمَتُهُ؛ أَنْ يَكُونَ عَيْنُ فِعْلِهِ مَكْسُورًا فِي الْمَاضِى وَ الْمُضَارِعِ. وَ بِنَاؤُهُ؛ لِلتَّعْدِيَّةِ غَالِبًا وَ قَدْ يَكُونُ لاَزِمًا. مِثَالُ الْمُتَعَدِّى، نَحْوُ؛ حَسِبَ زَيْدٌ عَمَرًا فَاضِلًا وَ مِثَالُ اللَّازِمِ، نَحْوُ؛ نَعِمَ زَيْدٌ
اَلْبَابُ السَّادِس sülasi mücerredlərin 6-cı babı, Məzidə فَعِلَ və muzariyə يَفْعِلُ vəznindən gəlir. مَوْزُونُهُ bu babın məvzunları məzidə حَسِبَ və muzariyə يَحْسِبُ şəklindədir. وَ عَلاَمَتُهُ bu babın əlaməti; أَنْ يَكُونَ olmasıdır, عَيْنُ فِعْلِهِ felinin ayn əl-fili, مَكْسُورًا kəsrəli, فِي الْمَاضِى وَ الْمُضَارِعِ məzi və muzari vəznlərində. وَ بِنَاؤُهُ bu babın binası; لِلتَّعْدِيَّةِ keçidlik üçündür, غَالِبًا çox vaxt, وَ قَدْ يَكُونُ və bəzən olur, لاَزِمًا lazım fel olur. مِثَالُ الْمُتَعَدِّى keçidli felə misal; نَحْوُ bu cürdür, حَسِبَ زَيْدٌ عَمَرًا فَاضِلًا “Zeyd, Amrın fəzilətli olduğunu zənn etdi” kimi və وَ مِثَالُ اللَّازِمِ lazım felə misal, نَحْوُ bu cürdür; نَعِمَ زَيْدٌ “Zeyd nə gözəl oldu” kimi.
Mətnin Ümumi Mənası; Sülasi mücerredlərin 6-cı babı məzidə فَعِلَ və muzariyə يَفْعِلُ vəznindən gəlir. Bu babın məvzunları məzidə حَسِبَ və muzariyə يَحْسِبُ şəklindədir. Bu babın əlaməti, məzi və muzari fellerinin hər ikisinin də ayn əl-felinin kəsrəli gəlməsidir. Bu babın binası çox vaxt keçidli və bəzən keçidsiz olur. Keçidli felə misal حَسِبَ زَيْدٌ عَمَرًا فَاضِلًا “Zeyd, Amrın fəzilətli olduğunu zənn etdi” cümləsindəki حَسِبَ felidir. Zeydin zənn etmə işi Amra keçmişdir. Bu babdan gələn keçidsiz felə misal نَعِمَ زَيْدٌ “Zeyd nə gözəl oldu” cümləsindəki نَعِمَ felidir. Gözəl olmaq Zeydin özündə qaldığı üçün bu fel keçidsizdir.
| فَاضِلاً |
عَمَرًا |
زَيْدٌ |
حَسِبَ |
| Hal |
Məf'ul |
Fail |
Fə'il |
| Zeyd, Əmrın fəzilətli olduğunu güman etdi |