Əlif – Nun

اَلْأَلِفُ وَ النُّونُ؛ Əgər Əlif və Nun isimdə olsa, şərti alimlikdir (yəni xüsusi ad olmaq), məsələn İmran kimi. Əgər sifətdə olsa, Basralılara görə 'Fe'lanə' vəznində müənnəsi olmamalıdır, Küfəlilərə görə isə 'Fe'lâ' vəznində müənnəsi olmalıdır. Bu səbəbdən 'Rəhman' sözündə ixtilaf yaranıb, lakin 'Səkran' və 'Nədman' sözlərində ixtilaf yoxdur.

اَلْأَلِفُ وَ النُّونُ Qeyri-münsəriflərin səkkizincisi Əlif və Nun’dur. إِنْ əgər, كَانَا o ikisi (Əlif və Nun) olsa, فِي اسْمٍ sifət olmayan bir isimdə, فَشَرْطُهُ o halda Əlif və Nun’un qeyri-münsərif olma şərti; الْعَلَمِيَّةُ alimlik (xüsusi ad olmaq)’dır. كَ kimi; عِمْرَانَ “İmran” kimi. أَوْ və ya, فِي صِفَةٍ sifət olan bir isimdə olarsa; فَ o halda Əlif-Nun olan sifət isimdə; انْتِفَاءُ olmamasıdır, Basralılara görə فَعْلاَنَةَ “Fe'lanə” vəznində müənnəsi olmamalıdır. Misal; عُرْيَانٌ sözünün müənnəsi عُرْيَانَةُ olduğuna görə qeyri-münsərif deyil. Küfəlilər isə وَ قِيلَ deyiblər ki; وُجُودُ فَعْلَى yəni o sifət olan ismin müənnəsi “Fe'lâ” vəznində olmalıdır. وَ مِنْ ثَمَّه bu ixtilafdan dolayı, أُخْتُلِفَ فِي رَحْمَنَ “Rəhman” sözünün də qeyri-münsərifliyi barədə ixtilaf yaranıb. رَحْمَنَ sözünün xülasəsi; رَحْمَنَ sözü əslində رَحْمَانَ şəklindədir. Bu söz Allahın sifəti olduğuna görə tez-tez işlədilir və qısa olsun deyə, بِـاِسْمِ sözündəki Əlifin hazf olunub بِسْمِ olduğu kimi, رَحْمَانَ sözündəki Əlif də hazf olunub. رَحْمَانَ sözü qeyri-münsərifdirmi, yoxsa münsərifdirmi, bu barədə Basralılar və Küfəlilər arasında ixtilaf yaranıb. Basralılar deyir ki, رَحْمَانَ sözü sifət olan isimdir, o halda Əlif-Nun olan sifət ismin qeyri-münsərif olmasının şərti o ismin (yəni رَحْمَانَ sözünün) müənnəsinin فَعْلاَنَةَ vəznində olmamasıdır. Amma رَحْمَانَ Allahın sifətidir və bu sözün müənnəsi ola bilməz. Quranda hər yerdə Allah üçün هُوَ (O, kişi) və ya أَنْتَ (sən, kişi) zamirləri işlədilib. Deməli, رَحْمَانَ sözünün müənnəsi yoxdur, فَعْلاَنَةَ vəzninə ehtiyac yoxdur. O halda Basralılara görə رَحْمَانَ sözü qeyri-münsərif deyil. Küfəlilərə gələndə, onlar Əlif-Nun olan sifət ismin qeyri-münsərif olmasının şərti o ismin (yəni رَحْمَانَ sözünün) müənnəsinin فَعْلَى vəznində olmasını istəyir. Əgər bu vəzndə müənnəsi olsa, o halda qeyri-münsərif olur deyiblər. Əvvəl dediyimiz kimi رَحْمَانَ sözünün müənnəsi yoxdur. Küfəlilərin istədiyi şərt də yoxdur. Nəticədə رَحْمَانَ sözü münsərifdir. دُونَ سَكْرَانَ yuxarıda dedik ki, رَحْمَانَ sözündə ixtilaf var, amma nəticə bəllidir. Amma سَكْرَانَ “sərxoş” sözündə ixtilaf yoxdur. Müənnəsi سَكْرَانَةٌ deyil, سَكْرَى şəklində gəlir. وَ نَدْمَانٍ və daha نَدْمَانٍ “sohbet yoldaşı” sözündə ixtilaf yoxdur. Müənnəsi نَدْمَانَةٌ olub qeyri-münsərifdir.

Mətnin Ümumi Mənası; Qeyri-münsəriflərin səkkizincisi Əlif və Nun’dur. Bu Əlif və Nun sifət olmayan isimdə olarsa, qeyri-münsərif olma şərti alimlikdir. عِمْرَانَ sözündə olduğu kimi. Əgər sifət olan isimdə olarsa, qeyri-münsərif olma şərti o ismin müənnəsinin فَعْلاَنَةَ vəznində olmamasıdır. Başqa bir fikrə görə isə o ismin müənnəsinin فَعْلَى vəznində olması lazımdır. Sonunda Əlif və Nun olan və sifət olan isimdə qeyri-münsərif olma üçün bu şərtlərə görə رَحْمَنَ sözündə ixtilaf yaranıb. Amma رَحْمَنَ sözünün heç bir şəkildə müənnəsi olmadığı üçün qeyri-münsərif olmadığı dəqiqdir. سَكْرَانَ və نَدْمَانٍ sözlərində isə سَكْرَانَ sözünün müənnəsi فَعْلَى vəznində سَكْرَى olaraq gəldiyinə görə qeyri-münsərifdir. نَدْمَانٍ sözünün müənnəsi isə فَعْلاَنَةَ vəznində نَدْمَانَةٌ olaraq gəlib qeyri-münsərif deyil.